niccolo machiavelli

rumpeltelskin · 2013-01-21

italiyanın fəxri olan şair, mütəfəkkir, yazardır. 1400ün sonu 1500cü illərin əvvəllərində dövlətin idarəsində vacib bürokrat olmuşdur..

11. Son illərdə populyarlaşmış olduğuna görə artıq sahib olduğu fəlsəfənin və yazmış olduğu "hökmdar" kitabının keçərliliyini itirmiş olduğunun qənaətinə vara bilərik. Bir məlumat ki cəmiyyətə bu qədər çox yayılıb hamı tərəfindən dilləndirilsə onun əvvəlki qədər işə yaramaz olduğunu düşünmək lazımdır. Bəs niyə? Hökmdar əsəri əsrlərdir insanlara ağıl verir, dövlətləri yenidən dizayn edib, diktaturaların əl kitabı olub axı, necə ola bilər ki Makyavelinin anlayışı işə yaramaz olsun! Gəlin sizə surkovun prinsiplərindən, santiago caputonun dizaynından və müasir diktaturalıqlarda insanların necə idarə olunduqlarından danışım. Təməldə makyavelinin fəlsəfəsi hələ də eynidir, yəni doğrudur bu adamın anlayışları siyasətə qatdığı qavramlar hələ də işləyir ancaq sizin düşündüyünüz tərzdə yox, çünki psixologiya, sosiyologiya, nevrologiya və texnologiya önəmli ölçülərdə inkişaf etdi. Artıq Makyavelinin dövründə Hökmdar nifrət edilməmək məcburiyyəti varıydısa belə günümüzdə cəmiyyətə tətbiq olunan sosial psixoloji analizlərlə artıq dünənin sevilməyəni bugünun seviləni olur həm də qısa müddətə. Nədir bəs bu surkovun idarə prinsibi? Surkovun anlayışına görə cəmiyyət idarə altında saxlamaq üçün onlara demokratiya verilməlidir ancaq bu sözdə olan bir demokratiyadır, insanlar demokratiya sözünü görə ancaq dövlət bu demokratiyanı idarə edər, buna deyilər idarəli demokratiya. Xalq artıq hökümətdən narazıdırmı? Onlara yeni layihələr təqdim et, artıq köhnə avtobuslar yox yeni avtobuslar vardır. Köhnə tikililər sökülər yerini müasir görünən tikililər, layihələr alar. Xalq inkişaf etdiyini zənn edər, onlar üçün inkişaf elə bu idi. Elə onlara lazım olanda budur. Cəmiyyətə bunu hiss etdirmək. Müəyyən illər aralığında yeni layihələr təqdim et və cəmiyyət inkişaf etdiyini zənn etsin. Gənclər arasında güvənsizlikmi yaratmaq istəyirsən? Gənclik təşkilatları qur, gəncləri özünə cəzb et, onlara əslində mitinqlərin lazımsız olduğunu vurğula, onlara digər ölkələrdəki böhranları göstər və de ki hər şey bizim ölkədə yaxşı vəziyyətdədir. insanlar arasında söyləntilər yay, heç kimin bir birinə güvənməyəcəyi şəkildə, hərkəs nə olduğunu bilər ancaq heç kim heç nə deməz çünki deyənlərin başına nə gəldiklərini bilmişdir. Görünüşdə hər şey bəzəkdir. Altı da zülm dolu bir təzək. Xalq əsəbləşdimi? Qarşısına bir neçə günah keçisi at, bir neçə varlını və ya dövlət adamını həbs etdir, xalqa onların buna səbəb olduğunu söylə. Surkovun idarə prinsipləri əslində çoxdur ancaq mənim səbrim çatmayacaq bunları sizə yazmağa. Təməl olaraq rusiyada başlayan bu idarə sistemi insanların psixologiyasına təsir edərək hökümətə qarşı bir divar inşa edər. Burada demokratiya vardır ancaq hər şey idarəlidir. Divar var ancaq o da zehinlərdədir.
Caputo kimdir nədir bəs? Haqqında çox məlumat olmasına və çox bilinməsinə baxmayaraq yenədə yazmağa çalışacam. Santiago Caputo argentinalı siyasətçidir daha doğrusu argentinalılar ona memar deyirlər çünki hazır ki Javier Mileinin başa keçməsinə, onun keçirtdiyi kampaniyalara, yəni Mileinin marketinqliyi edib və dizayn edib. Onun siyasət anlayışına görə cəmiyyət emosionaldır və sizə düşən bu emosiyaları oxuyub hədəfinizə uyğun davranmaqdır, məsələn argentinada xalq illər boyu solçulardan əziyyət çəkib və inflasiyanın səbəbini həmin o solçular olaraq görüblər, Caputo xalqın əsəbi olduğunu bilirdi və beləliklə Javier Mileinin çıxışlarında Mielinin daima əsəbi və energetik çıxışlar edərək solçuları hədəfə göstərməsini istəyirdi. Məsələn Javier Milei bir videosunda Argentinadakı nazirliklərin adının yazılı olduğu kağızları çıxarıb onları bir bir ləğv edəcəyini söyləyirdi ancaq bunu əsəbi bir şəkildə edirdi çünki buradakı əsəb xalqın əsəbini təmsil edirdi, insanlar bu videoyu izlədiyində öz hirsləri və əsəbi öz əksini tapırdı, məsələn əlində elektrikli mişarla çıxış edirdi, buradakı əsəbi və energetik çıxışı xalqın illər boyu saxlamış olduğu əsəbin güzgüsü idi, yəni bunlar hamısı Javier Mileinin ani hərəkətləri deyildi, hamısı planlanmış və dizayn edilmiş kampaniyalar idi. Xalqın əsəbini əks etdirəcək hərəkət və deyimlər, hədəf göstərilən qrup və budur artıq xalq sənin yanındadır. Nevrologiyanı ora yazmağımın səbəbi də var çünki bildiyiniz kimi amiqdalamız təhlükələri və qorxuları hiss edib bizi buna qarşı xəbərdarlıq edən beynimiz önəmli bir orqanıdır, buna görə də sırf bəzi kampaniya videolarında insanların amiqdalasına təsir ediləcək videolar dizayn olunur, belə siyasi videolar adətən qısa olur və hər hansı bir qışqır bağır və ya əsəbi deyimlər olurdu hansı izləyən izləyicinin beyninə bir başa həkk olunur ona təsir edir. Çox uzun yazdımmı bilmirəm ancaq deyəcəyim odur ki keçmişdə Makyavelinin fəlsəfi anlayışı, qılıncla insanlara hökm olunurdusa günümüz və gələcəyin dünyasında qılınca elə də ehtiyac olmur və olmayacaq da çünki insanların reaksiyası hər an internetdə ölçülür, insanların emosiyaları oxunur, buna qarşı daha öncədən tədbirlər alınır, deməyim odur ki çox da yaxşı yerə getmir dünya, hər şey bir manipulyasiyanın və bir planın parçasıdır və əslində bunu oxuyarkən keçirdiyiniz təəssüf və güvənsizlik, inamsızlıq hissi də bu manipulyasıyanın bir parçasıdır çünki insanları daha rahat idarə etməyin yollarından birisi də onlara bu dünyaya və insanlara qarşı olan güvənsizliyi, inamsızlığı aşılamaqdır ki siz özünüzü təhlükədə hiss edib yuxardan deyilənə qulaq asıb onlara sitayiş edəsiniz. Bəs bundan necə qurtula bilərik? Yüksək fərqindəlik və birlikdə görürəm həll yolunu. Nə qədər ümidsiz güvənsiz inamsız hiss etsək də bu onların istədiyi şeydir zatən, bizə düşən bu manipulyasiyaları qırmaqdır.

12. Niccolò Machiavelli siyasətə realist yanaşan italyan filosofu idi. O düşünürdü ki, insanlar hər zaman dürüst, sədaqətli və mərhəmətli olmurlar. Buna görə də dövlət idarə edən insan yalnız yaxşı niyyətə güvənməməlidir. Makiavelliyə görə əsas məsələ hakimiyyəti və dövlətin sabitliyini qorumaq idi.

Ən məşhur əsəri Şahzadə kitabında yazırdı ki, uğurlu lider həm tülkü kimi ağıllı və hiyləgər, həm də aslan kimi güclü və qorxulu olmalıdır. Çünki yalnız güc kifayət etmir — insan tələləri görməyi də bacarmalıdır. Eyni zamanda yalnız yaxşı və yumşaq davranmaq da təhlükəlidir, çünki rəqiblər bundan istifadə edə bilərlər.

Makiavelli hesab edirdi ki, bəzi hallarda hökmdar yalan danışmağa, sərt qərarlar verməyə və hətta qəddarlığa məcbur qala bilər. Onun fikrincə, siyasətdə nəticə çox vaxt vasitələrdən daha vacib olurdu. Buna görə də o deyirdi ki, liderin sevilməsindən çox qorxulması daha təhlükəsizdir. Çünki insanlar sevgilərini dəyişə bilərlər, amma qorxu onları itaətdə saxlayır.

Yalnız deyilsən!