1. bayaq instagramdan sıxılıb ora-bura 5 saniyə fırlanıb yenidən ora girəndə bir duruxub qaldım. onsuz hər dəfə bunu elədiyimin, beynimdən bunu israrla normallaşdırmasını istədiyimin fərqinə vardım və dedim ki, mən neyniyirəm? niyə telefonda heç bir yenilik olmadığını bildiyimiz halda durmadan yoxlama məcburiyyəti duyuruq? bunun cavabı psixologiyada intermittent reinforcementdə * bizim dildə deyəsən vaxtaşırı gücləndirmə kimi tərcümə olunur gizlidir.
bəs nədir bu intermittent reinforcement?
bir davranışın hər dəfə yox, yalnız bəzən mükafatladırıldığı bir vəziyyətdir. yəni, hər dəfə deyil, arada bir nəsə yaxşı bir şey baş verir. bu cür mükafatlandırma insanı o davranışı daha çox təkrarlamağa vadar edir, çünki nə vaxt mükafat alacağını bilmirsən və onu gözləməyə davam edirsən.
tutaq ki, telefonunu yoxlayanda bəzən bir mesaj gəlir, bəzən isə gəlmir. amma məhz bu qeyri-müəyyənlik səni yenə də telefonunu yoxlamağa məcbur edir. bu, bir növ "bəlkə bu dəfə yeni bir şey var" ümidini yaradır və bu davranış asanlıqla vərdişə çevrilir.
sözlükdə yeni-yeni yazmağa başlayanda da çox olurdu belə hallar. bir gün baxırdın 1 yaşıl bildirim gəlib. bir gün yatmazdan əvvəl yazarların çəkdiyi pişik şəkillərinə 2 şəkil atıb dururdun ki, 15 dənə. birdən də olurdu kimsə dalbadal müsbət səs verirdi. umbay vaxtı insan sözlüyə çox bağlanır, qısası.
bu prinsip eyni zamanda qumar oyunlarında da tətbiq olunur. insanlar hər dəfə udmur, ancaq təsadüfi olaraq qazandıqları üçün oynamağa davam edirlər, çünki "bəlkə növbəti dəfə udacam" düşüncəsi/ümidi onları motivasiya edir.
bundan qurtulmaq üçün bir çox mənbələrdə müəyyən proqramların vaxtını kısıtlayın, məqsədli, şüurlu istifadə edin kimi məsləhətlər verilsə də, * onsuz bu mövzuda özümü idarə eləməyi bacarsaydım, niyə məqsədsiz istifadə edərdim ki aq düşünürəm ki, ən effektiv yol indiyə kimi sadəcə bildirimləri bağlamaq olub.
sifarişi verən: timidus