1. Adından da məlum olacağı üzrə, tənqidi nəzəriyyənin idealarına əsaslanaraq, müasir mainstream psixologiyanın gözardı etdiyi güc balansı və cəmiyyətin struktural dinamikaları kimi faktorları mübahisələndirən psixoloji nəzəriyyə. Günümüzdə geniş qəbul olunan psixologiya mental rahatsızlıq simptomlarını düzəldilməli kənaraçıxmalar kimi qələmə alır, fərdləri diaqnozlarla hüdudlandırır və bunları edərkən sözügedən simptomları yaradan cəmiyyətdəki güc balanssızlığını, ədalətdizliyi, əzilmə və təkləşdirilmə təcrübəsini nəzərə almır. Kobudca desək, xəstəsənsə, səndə düzəldilməli problemlər var, səndən qaynaqlanır, səni bu vəziyyətə gətirən monoton, az maaşa 9-6 işləmək, kasıb ailədə böyümüş olmaq, hansısa mənsubiyyətinə görə (dini, irqi, cinsi və s.) ayrıseçkiliyə məruz qalmaq, ədalətsiz sistemdə sağ qalmaq çalışmaq səbəb kimi görülmür, görülsə də, normal hesab edilib, ona fokuslanılmır.

Bu görülməmə və ya normal hesab edilmə, əslində, bir görünməzlik deyil, hər kəsin gözünün qabağında olan, vaxtaşırı gileyləndiyimiz şeylərdir bunlar. Bəs niyə bunu dəyişə bilmirik? Çünki bu sistem normal, default və alternativi olmayan kimi qəbul olunub, halbuki elə deyil. Derridanın dekonstruksiya haqda danışarkən istifadə etdiyi “mərkəz” anlayışının nümunəsidir bu.

Klassik bir misal; qadınlara daha çox BPD diaqnozu qoyulduğu deyilir. Səbəb qadınların BPD olmağa təbiət etibarilə daha meyilli olmasıdırmı? Xeyr, səbəb sistemin qadınlara yetərli azadlıq tanımamasıyla emosional tənzimləməni çətinləşdirməsidir. Amma bunun altı adətən cızılmır.

Şəxsiyyət pozuntuları da tənqidi təhlildə problemli təriflərini büruzə verirlər. Şəxsiyyət sabit, dəyişməz bir fenomen kimi qələmə verilir və qeyri-sabitlik problem hesab olunur. Şəxsiyyətin sabit olması ön-qəbuli bəs haradan gəlir? Çünki bu insanları diaqnozlara endirərək, psixoloji vəziyyətlərini dsha rahat idarə etməyə kömək edir və beləliklə mərkəzdən uzaqlaşan fərdi oraya yönləndirmək üçün əlimizdə alət olur - hansı ki, adına “terapiya” deyirik-*