1. Spec-driven development - proqram inkişafının elə bir yanaşmasıdır ki, burada prosesin start nöqtəsi kod deyil, dəqiqləşdirilmiş texniki spesifikasiya (SPEC) olur.

Burada “spec” adətən bu sənədlərin toplu anlayışıdır:
- funksional tələblər
- biznes qaydalar
- API strukturu
- use-case ssenariləri
- qəbul kriteriyaları
- domen obyekt modelinin təsviri
- edge-case-lərin əvvəlcədən müəyyən olunması

Yəni təxminən “nə yazacağıq?” sualının bütün cavabları kod başlamadan əvvəl sənədləşdirilir.

Niyə belə yanaşma yaranıb?
Çünki komanda böyüdükcə problem də böyüyür:
- proqramçılar fərqli təsəvvürlərlə işləyir
- hər adam öz dünyasına görə yazır
- tələb dəyişəndə kod xəritəsi dağılır
- texniki borc yığılır

hər dəyişikliyin domino effekti olur

Spec bunu həll edir - çərçivə yaradır.

Bu yanaşmanın gözəlliyi nədir?

Spec-driven development-də kod artıq “təxmin edilən” yox, “sənədləşdirilmiş” reallığı icra edir.

Başqa cür desək:

SPEC -> kodun taleyi üçün konstitusiyadır.


Proses adətən belə olur:

1. Biznes nəticəsi müəyyən edilir
2. Onun spesifikasiyası yazılır
3. Modul dizaynı çıxır
4. Acceptance test yazılır
5. Kod SPEC-ə uyğun yazılır
6. Deployment

Burada “test” koddan əvvəl doğulur — test də SPEC-dən çıxır.

Bəzən buna living specification də deyilir.


Burada ən kritik anlayışlar
Spec-də qeyri-müəyyənlik olmamalıdır
icazə verilmiş və verilməmiş hallar yazılmalıdır
Edge case-lər əvvəlcədən təsvir olunmalıdır
Data flow diagramları mütləq olmalıdır
Terminlər lüğəti yaradılmalıdır

Çünki SPEC nə qədər zərifdirsə - implementasiya da bir o qədər təmiz olur.


Spec-driven development vs. Agile

Bir çoxları düşünür ki Agile sənədləşmə azdır deyir — bu yanlışdır.
Agile-də sənəd az deyil, lazımsız sənəd azdır.

Spec isə lazımlı sənəddir.

Sprint-də belə olur:
- Sprint-dən əvvəl SPEC çıxır
- Story-də acceptance criteria SPEC-dən gəlir
- PR review-də SPEC-ə uyğunluq yoxlanır

Yəni SPEC həm plan, həm nəzarət mexanizmidir.

Bu yanaşma niyə trenddədir?

Çünki AI-də yeni dövr başlayıb.

Claude Code, o1, Dev-agents kimi sistemlər SPEC oxumağı sevir.

AI-yə SPEC verirsən -> AI sənə:
- modul strukturu
- API endpointləri
- service orchestration planı
- class hierarchy
təklif edir.

Əgər SPEC olmayan layihədə AI işləyirsə -> nəticə xaotik olacaq.

indi düzgün yanaşma belədir:

Əvvəl SPEC -> sonra AI-nin kod generasiyası

Və sən artıq sadəcə nəticəni yoxlayırsan.


Nəticə olaraq

Spec-driven development - kod yazmağı mühəndislikdən məhsul idarəsinə çevirir.

Deyir ki:
“Kod nəticə deyil. Kod nəticəni həyata keçirən mexanizmdir.”

Nəticə isə SPEC-də doğulur.