1. “Dialoq” (dia - vasitəsilə, logos- söz, sözün vasitəli təsiri) - iki və daha çox şəxs arasında danışıq deməkdir. insanlar arasında olan münasibətin biri də dialoji münasibətdir; bu, iki və daha artıq şəxs arasında yaranır. Dialoq vasitəsilə münasibətlər formalaşır və iştirak edən subyektlər bir-birinə təsir göstərir. Dialoq-nitqin bir formasıdır, hansı ki, hər bir söyləm həmsöhbətə doğru yönəlir. Dialoq nisbi qısalığı, lakonikliyi ilə xarakterizə olunur və mətnin sintaktik quruluşunu, replikaları təmin edir. Dialoq-danışan və dinləyən arasındakı mükalimədir. Bu zaman hər bir söyləm adresata birbaşa ünvanlanır və bilavasitə nitqin məzmunu ilə lokallaşdırılır. Dialoq ifadənin qısalığı, yığcamlığı, sintaktik quruluşun sadəliyi və çevik intonasiya (xüsusilə sual-cavab reaksiyaları) keyfiyyətləri ilə fərqlənir. Dialoji mətnləri daha çox yarımçıq cümlələr yaradır. Belə mətnlər dialoq şəraitində sıxılır. Müəllifə qısa müddət içərisində bir çox fakt və hadisələr barəsində yığcam informasiya verməyə şərait yaradır. Nitq prosesində iştirak edən insanların müxtəlif hadisələrə münasibətinin intensiv dəyişdiyini yığcamlaşdırılmış dialoqla vermək mümkündür. Dialoq iki şəxs arasında nitq aktının mübadiləsidir. Bu nitq formasının başlıca əlaməti adresantla adresatın yerlərini dəyişməsi durumudur. Dialoq adresantla adresatın vəzifəsini dəyişmə miqdarına əsasən təkaktlı və çoxaktlı şəklə salır. Ən qısa, sıxışdırılmış dialoq adresantın və adresatın bir nitq aktını əhatə edən mətndir. Dialoq nəzəriyəsi linqvistik sıxılma hadisəsi ilə də bağlıdır. Kommunikasiya iştirakçıların miqdarından asılı olaraq dialoq şəklində də reallaşır. Dialoji nitqin başlıca imkanlarından biri informasiyanı sıxışdırılmış şəkildə təqdim etməkdir. Bununla yanaşı, informasiyanın tez, konkret və lakonik şəkildə, adresatın aydın qavraya biləcəyi sadə biçimdə verilməsidir. informasiyanın məlum biçimdə verilməsi dialoq nitqinin leksik-semantik tərəflərinə öz təsirini göstərir. Dialoq şəratində sıxılmış şəkildə istifadə edilən dil vahidləri və onların mənaları həm adresant, həm də adresatdan ötrü dərkedilən olur. Dialoq nitqin bir növüdür. iki həmsöhbət arasında replikalar dialoq vasitəsilə qurulur. Məs.:
- Timidus haraya gedib?
- ABŞ`a.
- Sən hara getmək fikrindəsən?
- Oraya.

Kommunikasiyanın çoxplanlılığını formalaşdıran faktorlar adresant və adresatın ünsiyyət-əlaqə stategiyaları, niyyət və məqsədlərinin müxtəlifliyi, yaxınlığı, eyniliyi, mövzunun inkişaf edərək dəyişkənliyi, nitq aktının bir-biri ilə münasibət səviyyəsinin fərqliliyi kimi koqnitiv, praqmatik və s. istiqamətlərin həm ayrılıqda, həmçinin də münasibətli nəzərdə tutulması ilə bağlıdır. Məlumdur ki, baş və ikinci dərəcəli üzvlərin işlənib-işlənməməsinə, buraxılıb-buraxılmamasına görə sadə cümlənin 2 növü vardır: bütöv və yarımçıq cümlələr. Fikrin ifadəsi üçün ehtiyac duyulan, bütün üzvləri bilavasitə yerində olan cümlələr – bütöv cümlələrdə sıxılma əlaməti özünü göstərmir. Bu cümlələr yarımçıq cümləyə çevrildikdə sıxılma əlaməti ortaya çıxır. Yəni sıxılma, daha doğrusu, sintaktik sıxılma yarımçıq cümlələrlə təzahür olunur. Yarımçıq cümlə deyərkən bir və ya bir neçə üzvü buraxılan, lakin asanlıqla təsəvvürlə bərpa edilə bilən cümlə tipi nəzərdə tutulur. Yarımçıq cümlə dedikdə fikir, məna yarımçıqlığı dərk edilmir. Hər bir cümlə mətndə istifadə olunur və mətn içərisində digər söz və ifadələrlə, başqa cümlələrlə əlaqədə, münasibətdə, eləcə də müqayisədə yarımçıq cümlə sayılır. Forma, quruluş yarımçıqlığı, yəni qrammatik cəhətdən yarımçıqlıq aparıcı əlamət olaraq “möhürlənir”. Yarımçıq cümlə dialoq nitqinə xas olan formadır. Fikir belə cümlələr vasitəsi ilə aktuallaşır. Nitq söyləyən lüzumsuz təkrara yol verməmək, mənanı sadə, aydın, səlis etmək üçün bir sıra üzvləri nitq gedişində ixtisara salır, bununla belə? yeni rasional fikir ifadə edən üzvləri yerində saxlayır və beləliklə də, dildə və nitqdə yarımçıq cümlələr əmələ gəlir. Məs.:
Bir az bundan əvvəl onun sifətini bürüyən təbəssüm yox oldu:
- Sən kimsən?
- Köhnə sözlük istifadəçisi.
- Nə vaxt uzaqlaşmısan?
- Fevralda.
- Qayda pozmusan?
- Bəli.
- Bəs sonra, sonra da qovublar, eləmi?
- Bəli.
- Nəyin üstündə?
- Gecələri yazarlara səbəbsizcə umbay atırdım.

Mənbə və əlavə oxu üçün:
1. DiALOJi MƏTNLƏRDƏ KOMPRESSiYA–SIXILMA HADiSƏSiNiN TƏZAHÜRÜ
2. Azərbaycan dilinin nitq mədəniyyəti
3. Dialoq mәdәniyyәti vә metodoloqiyası
4. Diplomatik etiket və nitq mədəniyyəti
5. RƏQƏMSALLAŞMA DÖVRÜNDƏ DiALOJi VƏ MONOLOJi DiSKURSLARIN TƏKAMÜLÜ