1. ədəbiyyatşünaslıqda 1960-cı illərin 2-ci yarısı – 1970-ci illərdə poststrukturalizmin nəzəri müddəaları əsasında formalaşmış cərəyandır. Dekonstruktivizmin prinsipləri ilkin dekonstruktivist təhlilin meydana çıxdığı Fransada Jacques Derrida, Michel Foucault, Julia Kristev və R.Bartın əsərlərində formula edilmişdir. Lakin Dekonstruktivizm ədəbi tənqid cərəyanı kimi ön plana çıxıb nüfuz qazandı; ABŞ-da "Dekonstruksiya və tənqid" (1979; müəlliflər – Jacques Derrida, P.M. de Man, H.Blum, C.Hartman, C.X.Miller) adlı topluda onun manifesti dərc edilmişdilər. dekonstruktivizm öz adını Derridanın əsərlərində tətbiq olunan mətnin təhlilinin əsas prinsipindən yəni dekonstruksiyadan götürmüşdür. Onun mahiyyətini mətnin daxili ziddiyyətlərini açmaq, keçmişdən miras qalmış və təfəkkür stereotipləri ilə dil klişeləri şəklində təsbit olunmuş, nə oxucu, nə də müəllif tərəfindən nəzərə çarpan "qalıq mənalar"ı aşkar etmək təşkil edirdi. 1980-ci illərdən dekonstruktivizm termini çox vaxt poststrukturalizmin sinonimi kimi işlədilirdi.

* Dekonstruktivizm. Quqqenheym muzeyi. Bilbao, ispaniya. Memar F.Geri.

Memarlıqda Dekonstruktivizm 1980-ci illərin əvvəllərində yaranmışdır. Konstruktivizmin istifadə olunmamış imkanlarına müraciət etməklə, modernizmin rasionalist kanonlarına qarşı çıxmışdır. Dekonstruktivizm nəzəriyyəçiləri memarlıq yaradıcılığını, memarlıq hüdudlarını aşan tədqiqat işi forması kimi şərh edirlər; ədəbiyyatşünaslıq dekonstruktivizmində tətbiq edilən mətnin dekonstruksiyası metodu ilə bir çox halda oxşar olan yeni poetikanın əsaslarını işləyib hazırlayırlar. Dekonstruktivizm memarlığı maddi obyektə mətn kimi yanaşır. Memar-dekonstruktivistin yaradıcılıq prosesinin mərhələləri Amerika memarı S.Taygermanın "konstruksiya – dekonstruksiya – rekonstruksiya" formulunda müəyyən edilmişdir. Belə dekonstruksiya – rekonstruksiya süjeti üçün 1920-ci illərin avantqard və 1960-cı illərin modernizm memarlığı əsas olmuşdur. Dekonstruktivizmin digər ideyası formanın funksional təyinаtdan asılı olmamasıdır; bunu Dekonstruktivizmin aparıcı nəzəriyyəçisi memar P.Eyzenman işləyib hazırlamışdır. Memar B.Çuminin Parisdəki La-Villett parkının pavilyonlarının layihəsi Dekonstruktivizmin proqram əsərlərindəndir (1979–89). F.Geri, Z.Hadid, R.Kulhas, D.Aqrest və b.-nın, "Koop-Himmelbau", "Morfozis", "Arkitektonika" memarlıq qruplarının yaradıcılığında da Dekonstruktivizm prinsipləri işlənib hazırlanır. Nyu-Yorkun Müasir incəsənət Muzeyindəki "Dekonstruktivizm memarlığı" sərgisi (1988, F.Conson və M.Vigli tərəfindən təşkil edilmişdir) cərəyanın konsolidasiyası üçün mühüm hadisə olmuşdur.

* Dekonstruktivizm. Çoxfunksiyalı "Qalaksi Soho" mərkəzi. Pekin. Memar Z.Hadid.