ikisi də cinayət dünyasını, ailə loyallığını və iqtidar həvəsini əsas götürür amma bu ortaq mövzunu tamamilə fərqli dillər, fərqli estetikalar və fərqli fəlsəfələrlə danışır.
mənşəyi və dövrü baxımından godfather (1972, 1974, 1990) mario puzonun eyni adlı romanına əsaslanan, francis ford coppolanın rejissorluğu ilə çəkilmiş üçlükdür. amerikan mafiyasının yüksəlişini və çöküşünü italyan-amerikan corleone ailəsinin süzgəcindən keçirib ekrana gətirir. peaky blinders isə (2013–2022) steven knight tərəfindən yaradılmış, birminghamın savaş sonrası dumanlı küçələrindən doğan bir britaniya seriyalıdır. 1919-cu ildən başlayıb 1930-cu illərə qədər uzanır. hər ikisi müharibənin kölgəsini arxasında hiss etdirir: godfather 2-də müharibə veteranları var, peaky blindersdə isə birinci dünya müharibəsi travması seriyalın ruhunu formalaşdıran əsas elementdir.
baş personajlar baxımından michael corleone (al pacino) klassik trajik qəhrəman arxetipini yaşadır. hekayənin əvvəlində o, atasının dünyasından kənarda duran, vicdanlı, müharibə veteranı bir gəncdir. lakin onu içinə çəkən bir girdab vardır o da ailəsidir. michael corleone film boyu yavaş-yavaş, hər seçimində bir parçası daha məhv olur. axırda atasından da amansız, tənha, ruhsuza çevrilmiş biri olaraq qalır. bu transformasiya o qədər ağrılı çəkilib ki, izləyici hər addımı anlayır, hər qərarı məntiqli görür amma nəticəyə çatanda dəhşətə düşür.
thomas shelby (cillian murphy) isə daha müasir, daha çoxqatlı bir tipdir. o, müharibədən sağ qayıdan amma psixoloji olaraq içindən heç vaxt qayıtmayan biridir. yaşadıqları, gördükləri onun mental dünyasını elə bir xarabalığa çevirib ki, bütün gücünə, bütün uğuruna baxmayaraq özüylə barışa bilmir. tommy həm qurban, həm cəllad, həm filosof, həm kriminaldır. o, güc istəyir lakin bu gücün onu xilas etməyəcəyini özü də bilir. bu daxili ziddiyyət peaky blindersin ən dərin tərəfidir.
ailə mövzusuna gəldikdə, godfatherdə ailə hər şeyin üstündədir. "family" sözü filmin hər qatında işlənir. həm sevgi kimi, həm zəncir kimi. don vito corleone ailəni qorumaq üçün hər şeyi edər, michael isə ailəni qorumaq adına ailəsini məhv edər. peaky blindersdə isə ailə hem güc mənbəyi, həm de tommynin ən böyük zəifliyidir. o, qardaşlarını, bacısını sevir amma bu sevgi çox vaxt onun ən ağır qərarlarının günahkarına çevrilir. shelby qardaşları şirkəti güclü bir birlikdir, amma hər birinin fərdi dramı da seriyalın ayrı bir qatını təşkil edir.
vizual estetika baxımından godfather gordon willis-in "darkness of darkness" adlandırdığı işıq texnikası ilə çəkilib. kadrlar tablo kimi qurulub. müzakirə otaqlarındakı yarı-qaranlıq, gün işığının yalnız üzlərə düşdüyü sahnələr, rənglərin ilıq amma soyuq duyğu verən tonu nümunə göstərmək olar. coppola filmi opera kimi çəkir: yavaş, ağır, hər saniyəsi düşünülmüş. peaky blinders isə qəsdən zamanla oynamağı seçir. tüstü dumanı içindəki birmingham fabrikləri, palçıqlı soyuq küçələr, vizual olaraq çox güclü bir dövr canlandırması yaradır amma musiqi seçimi zaman baxımından "yanlış"dır. Nümunə: nick cave, arctic monkeys, jack white, tom waits.
bu kontrast qəsdən yaradılıb: keçmişin xaosunu bu günün qulaqlarına çatdırmaq üçün.
musiqi baxımından godfather nino rotanın klassik, melanxolik, italyan havası ilə nəfəs alır. bu musiqi filmin hər sahəsinə hopub. sanki corleone ailəsinin özü kimi köklü, dərin və ağır. peaky blinders isə zamanı qırır: nick cave & the bad seeds-in "red right hand"i seriyalın simgəsinə çevrilib. bu seçim seriyalın özünə inamını göstərir. Yəni biz tarixi dəqiqliklə deyil, duyğuyla gedirik.
mövzu dərinliyi baxımından hər ikisi güc, xəyanət, qisas, günahın nəsillər boyunca uzanması üzərinə qurulub. lakin godfather "insan nəyə çevrilə bilər?" sualını qoyur; peaky blinders isə "insan bu hala düşdükdən sonra nə edir?" sualını. godfather günahın doğulmasını, peaky blinders isə günahla yaşamağı göstərir.
nəticə olaraq hər ikisi öz dövrünün şedevridir amma müqayisəni yarışa çevirmək haqsızlıqdır. godfather film tarixinin mütləq zirvələrindən biridir: dramatik quruluş, aktyor oyunu, rejissorluq texnikası baxımından ölçüsüzdür. peaky blinders isə müasir televiziyanın ən cəsarətli estetik eksperimentlərindən biridir. birini digərindən üstün tutmaq mümkün deyil çünki hər ikisi fərqli suallar soruşur, fərqli yaralara toxunur.
sifarişi verən: adil memmedov