soren kierkegaard



facebook twitter əjdaha lazımdı   izlə   lələ   mən   googllalink

    1. danimarkalı filosof və teoloq
    19cu əsrdə yaşamış kierkegaard varoluşun öndərlərindəndir. fəlsəfi baxışına tam tərs olan hegeli tənqid etmişdir. hegele tərs düşdüyü qədər Nietzscheylə oxşar olub fikirləri. daha çox aforizmaları ilə tanınır. deyir ki "life can only be understood backwards, but it must be lived forwards"
    2. Soren Aabye kierkegaard exzistentializmin banisi kimi göstərilə bilər,lakin daha çox Martin heidegger bu cərəyanın banisi kimi tanınır.Ekzistentializmə dair fikirlər ilk dəfə onun ifadəsində görülür,lakin Kierkegaard nietzsche kimi sistemsiz və müstəqil filosof olmuşur,buna görə də daha çox cərəyanın banisi kimi deyil,ideya sələfidir
    3. xristianlıqla fəlsəfəni qovuşdurmağa cəhd etmiş ilk 19-cu əsr filosoflarındandır.
    4. Ölümcül xəsdəlik ümidsizlik kitabında “Həyatın yalnız ümidsizliyi daşıyırsa gerisinin heç bir önəmi yoxdu.isdər qələbələr,istərsə də məğlubiyyətlər,sənin üçün hər şey itirilmişdir.sonsuzluq səni heç içinə almaz,səni heç tanımamışdır” yazan yaradılışçı.
    Kierkegaardın həyatına çox böyük təsirləri olan iki adamdan biri atası digəriysə nişanlısı regine olsendir.Atası ortodoks lutherçiliyinə dərindən bağlı biriydi.Kierkegaard atasının ikinci arvadınnın ya da atasının ilk arvadının qulluqçusunun evlilikdən kənar uşağı idi.atası sonradan böyük sərvətə sahip olur ama bunu günahlarına görə tanrının cəzası kimi qəbul edir.Günahlarının bağışlanması üçün kiçik oğlunu tanrıya bağlı biri etməyə qərarr verir.kiçik oğlunun və qızının ölümündən sonra bütün fikrini Kierkegaardın təhsili üsdünə verir.
    Kierkegaard soyuq biriydi.dostlarıyla da yola getmirdi.tək dostu atası idi.onunla birrlikdə uzun səyahətlərə çıxırdılar,gördükləri hər şeydən söhbət edidilər.amma bu səyahətlər və söhbətlər hamısı xəyal gücünün məhsulu idi.
    Universitetdə oxuduğu vaxtlarda anasını,qardaşını,hər iki bacısını isə 33yaşlarında itirir.özünün də 33 yaşında öləcəyini düşünürdü.oxuduğu ilahiyyat fakultəsindən çox fəlsəfə ilə maraqlanırdı.Uşaqlıqdakı sıxıcı həyatının intiqamını almaq üçün bütün əyləncələrə qoşulurdu.Amma bu da onu xoşbəxt etmədi.Eybəcər bir bədənə və xoş olmayan səsə sahib idi.
    Kierkegaardın həyatına təsir edən ikinci insan qısa bir vaxtda nişanlısı olan regine olsen idi.Heç bir səbəb olmadan nişanı qaytaran Kierkegaardın bunu etmə səbəbi saf bir uşağın bu qədər əzab verici əcayib varlıqla münasibət yaşamasına razı ola bilmədiyi gösdərilir.Bu qərarla nişanlısını qurtarsa da özü yenə kədər və sıxıntıyla yaşayır.Nişanlısı isə onun özünü tanrıya həsr etdiyini düşünür.
    “Səndən vazgkeçməklə səni nə qədər çox sevdiyimi,onu nəqədər çox sevdiyimi sübut etməyi o qədə çox isdiyərdimki,ibrahim kimi ishaq kimi...
    Niyyətim sənin yerinə onu seçmək deyildi...”
    Kierkegaard necəki atasıyla münasibətində atasını ibrahim özünü isə ishaq kimi görürdüsə,nişanlısı ilə münasibətində isə özünü ibrahim onu isə ishaq kimi görürdü.ibrahimin ishaqı qurban etməsindən danışdığı Qorxu və titrəmə kitabında bunun səbəbləri aydın görünür.

    Kierkegaard regineni unutmaq üçün berlinə gedir,fəlsəfəylə məşğul olur.Kilsə xristianlığını həqiqətdəki isanın dinin əksində olduğunu irəli sürdü.Hegelçilik və Alman romantizminə qarşı çıxırdı.Kierkegaard fideist biri idi.yəni tanrını varlığını ağıl yolu ilə sübütunu mümkünsüz sayılır və din haqqında doğru düşünmənin əsas şərti imandır.
    Kierkegaard yolda yeriyəndə yıxılaraq dünyasını dəyişir.
    5. abimizin bomba bidənə sözü var, deyir "fəlsəfə tarixi mücərrəd məntiqi fantastikalarla inkişaf edib və bu səbəblə fərdi, fərdin gerçək həyatını gözdən qaçırır"
    mücərrəd məntiqi fantastikalardan bəhs edərkən "bu alma burdadı yoxsa biz baxanda görürük" kimi söhbət etmiş və bunu tonlarca səhifə uzatmış filosoflardan bəhs edir deyə yozuram özlüyümdə. insanın gündəlik həyatını, ağrısını və necə yaşamalı olduğunu deyil də almanın orda olub olmadığını irdələyənləri bir növ tənqid edir. mənim nə sikimədi ala o alma ordadı ya yox? içimdəki ağrınımı dindirəcək? oysa bircə kəlmə desən ki, özünü asanda peşman olacaqsan, asmasanda, onda bəlkə sakitləşərəm.
    ruhu şad olsun.


sən də yaz!