Maladaptive daydreaming – yəni zərərli xəyallara dalma – sadəcə çox xəyal qurmaq deyil, bəzi insanlar üçün bu, demək olar ki, ikinci bir həyat kimidir. Psixoloq Eli Somer tərəfindən aparılan araşdırmaya görə, bu vəziyyətdə olan insanlar real həyatda yaşamaq əvəzinə saatlarla öz yaratdıqları dünyada yaşayırlar.
Araşdırmada iştirak edən şəxslərin bəziləri gündə 4–8 saatdan çox xəyal qurduqlarını bildiriblər. Bu xəyallar təsadüfi deyil əksinə, çox detallı, ssenarili və təkrarlanan olur. insanlar özlərini bu xəyallarda daha güclü, daha uğurlu və ya daha sevilən biri kimi görürlər. Yəni reallıqda çatışmayan hissləri xəyalda “tamamlayırlar”.
Ən maraqlı faktlardan biri odur ki, bu xəyalların çoxu müəyyən mövzular ətrafında fırlanır. Məsələn:
-qəhrəman olmaq və insanları xilas etmək
-güc və nəzarət əldə etmək
-sevgi və münasibətlər yaşamaq
-qaçış və azadlıq ssenariləri
-hətta zorakılıq və dramatik hadisələr
Bu göstərir ki, maladaptive daydreaming sadəcə “boş fantaziya” deyil, insanın daxili ehtiyac və qorxularının bir növ güzgüsüdür. Araşdırma həm də göstərir ki, bu hal çox vaxt təsadüfi yaranmır. iştirakçıların hamısının uşaqlıqda müəyyən çətinliklər yaşadığı məlum olub məsələn:
ailə problemləri, emosional tərk edilmə,zorakılıq və ya travma,tək qalmaq və sosial təcrid və.s.
Bir çoxu uşaqlıqda özünü qorumaq üçün xəyallara sığınıb. Zaman keçdikcə isə bu, vərdişə çevrilib və artıq nəzarətdən çıxıb. Digər maraqlı bir detal isə belədir ki, bəzi insanlar xəyal qurarkən sadəcə bunu yatarkən etmir. Onlar otaqda gəzişir, əllərində nəsə fırladır, səhnələri sanki “oynayır”, oturduğu yerdən işləyərkən düşünür.. Bu, xəyalları daha da real hiss etdirmək üçün bir növ “ritual” rolunu oynayır.
Amma ən vacib tərəf odur ki, bu vəziyyətin mənfi təsiri böyükdür. Araşdırmada qeyd olunur ki:
-sosial münasibətlər zəifləyir
-dərs və iş performansı düşür
-insan real həyatdan qaçmağa başlayır
Yəni xəyal dünyası nə qədər cazibədar olsa da, real həyat getdikcə boş qalır.
Buna baxmayaraq terapiya alan insanların çoxunda bu xəyalların müddəti və intensivliyi azalıb. Hətta bəzi hallarda tamamilə yoxa çıxıb. Bu da göstərir ki, maladaptive daydreaming idarə oluna bilən bir haldır..
Nəticə olaraq, bu araşdırma göstərir ki, maladaptive daydreaming sadəcə xəyal qurmaq deyil – bu, çox vaxt insanın ağrılarından qaçmaq üçün qurduğu bir “təhlükəsiz dünya”dır. Amma bu dünya nə qədər rahat görünsə də, uzun müddətdə insanı real həyatdan uzaqlaşdırır və onu tək buraxa bilər.
Mənbə: Maladaptive Daydreaming: A Qualitative Inquiry
Eli Somer, Ph.D.
