böhran dövriyyəsi

Hal-hazırda azərbaycanda baş verəndir və bu qonşu ölkələrdən daha da pis bir şeydir. ingilizcə adı reccesionary cycle ya da depressionary cycledır

Azərbaycanda hal-hazırda inflyasiya yox tam əksi yəni deflasiya baş verir.

Əvvəlcə inflasiya necə hesablanır onu deyim. inflasiya ""hovuz"" şəklində hesablanır yəni tutaq kı, bir ölkədə 4 məhsul var və bu məhsulun 1i 100% artıb və qalanları sabit qalıb onda belə çıxır ki, bu ölkədə 100% inflasiya var amma hər bir məhsul hovuzun 25% təşkil edir, yəni hökümət ""hovuzun"" ayarları oynayaraq yəni atrım olmayan məhsulları hovuzda həcmini artıraraq bunu ört-bastır edir (bunu hal-hazırda türkiyə və rusiya edir)

Qonşu ölkələrimizdə hal-hazırda inanılmaz inflasiya baş verir və bu onlarda stagflasiya (həm iqtisadiyyatın ölümü həm də inflasiyanın artışı) vəziyyətindədirlər. Bu ölkələr yalnızca kəmər sıxma proyektlərində bu stagflasiyadan çıxa bilərlər yəni britaniya modelindən

Amma azərbaycanda həm iqtisadiyyatın zəifləməsi (2% kiçilmə) və 0.5% deflasiya var. Buna iki reaksiya var : 1.cisi nolsun bizə yaraqcaqda bu, qiymətlər azalacaq 2.cisi nolsun, guya buna inanan var

və hər ikisinə cavabım var

1.cisinə : böhran dövrüyəssi belə bir şeydir. işçilik azalır, alış qüvvəsi azalır, qiymətlər azalır və şirkət gəlirləri azalır və şirkət işdən adamlar çıxarır və vəhşi sikl durmadan davam edir. Bu yəni o deməkdir ki sənin bu gün 50qək aldığın şeyi sabah 25qəp olacaq amma sən onu ala bilməyəcəksən. Bunun qarşısını 2nci dünya müharibəsində Amerika hamını fabriklərə ataraq həll etmişdi, bu vəhşi sikldan Amerika 19 ilə çıxa bilmişdi (1930-1949)
2.cisinə buna inanan olmasada belə xarici investorlar bu ölkədən çəkillərlər, qısaca bu xarici valyutadan asılı olduğumuz vaxtda xariciləri bir növü qaçırarıq və sonda ikinci 2015 dekabrı

Bunu həll etmək dünyanın ən çəti işidie çünki hiperinflasiya belə olduğunda heç olmasa valyutaya 1-2 sıfır əlavə edib mərkəzi banka "bəsdi, pul çap etdiyin" deyərək sakinləşdirə bilərsiniz, amma bu vəziyyətdə yalnızca fabrik açmaqdan başqa bir şey əldən gəlmir

tanım : fiskal yox iqtisadi sikiliş

azərbaycanın qaranlıq dövrü

Qaranlıq dövr ya da ingilizcə Dark Age 2015 dekabrında başlamış hələ də davam edir
Niyə qaranlıq dövr? Çünki 2015 devalivasiyasıdan sonra üdm (ümümi daxili məhsul) 2015 səviyyəsini keçə bilməmişdir
2016 = -3%
2017 = -1%
2018 = 1%
2019 = 2.2%
2020 = -2% və 4% arası gözlənilir

Qısaca biz ölkə olaraq 2020ci ildə 2015ci vəziyyətimizdən 1% arxadayıq. Amma bunun üzərinə inflasiyanı, faizləri, borçlanmanı qatarsaq biz 2015 vəziyyətimizdən 25%-50% kasıbıq. Biz 5 ildir ki, hələ də özümüzə gələ bilməmişik. 2007-2008 krisisi Azərbaycandan yan keçmişdi (hətta Azərbaycan tarixinin ən böyük iqtisadi artışı o zaman yaşanmışdı). Bu krisisə tutulan ölkələr bəzilər 2010 və ya ispaniya və italiya kimi ölkələr 2015ə qədər 2007 səviyyələrini çata bilməşdilər. 2015 dekabr və üstəgəl 2020 krisisi ilə öz iqtisadiyattımıza özünəgəlməş yaralar buraxmışdır. Biz yəni 2015 səviyyəsinə çatmaq üçün 2023ci ilə qədər dözməliyik (iqtisadiyyat olaraq) amma şəxsi rifahımızı almaq üçün 2023 belə inanılmaz hədəf kimi görsənir

Qısacası, hello darkness my old friend