ab urbe condita

latınca təqvim terminidir. əsas adı anno urbis conditae olan bu ifadə roma şəhərinin əsasının qoyulduğu ili işarə edir.
eramızdan əvvəl 2-ci əsrdə yaşamış markus varro özünün tərtib etdiyi təqvimdə romanın əsasının qoyulduğu tarixi eradan əvvəl 21 aprel 753-cü il kimi qeyd edir. bunun elmi əsası ya mövcud deyil, ya da, günümüzə gəlib çatmamışdır. bununla belə başlanğıc elə bu tarix götürülür.
ilk dəfə bizim eranın 48-ci ilində romanın 800 illiyi təntənəli qeyd olunmuş, həmçinin 248-ci ildə ərəb filipin hakimiyyəti dövründə romanın ilk milenium (1000 il) qeyd edilib.
ab urbe condita roma dövlətində xronologiyada geniş istifadə edilmiş termindir. məsələn, istanbulun fəthinin tarixi 2206-cı "a.u.c" ya düşür.

yanıq kərəm

gözəl melodiyası olan aşıq musiqisi nümunəsidir. yanıq kərəm rəqsinə diqqətlə qulaq asanda kədərlə məmnunluğun harmoniyasını görmək çətin deyil. əsli və kərəm dastanında bu musiqi kərəmin toy günü düyməni aça bilmədiyi səhnəyə aiddir.
əslinin atası keşiş bu evlilikdən narazı olduğuna görə əslinin paltarına tilsim oxutdurur və əslinin düymələri açılırsa da, öz-özünə bağlanır.
yanıq kərəm rəqsini oynamaq və oynamamaq mübahisəsini meydana gətirən səbəb əslinin atasının (keşiş) milliyyətidir.
onun alban yaxud erməni əsilli olmasına dair ixtilaflar var. (dastandakı personajların tarixi şəxsiyyət olmaları dəqiq olmasa belə)
dastan 16-17- ci əsrlərə aid olduğunnan alban versiyası zəif sayılır.
bütün bunlar rəqsə olan münasibətin birmənalı olmamasına yol açır. (rəqsi oynamağa olan münasibətdən söhbət gedir, çünki, melodiyanı az qala bütün azərbaycanlılar sevir.)
bu havanı oynayanların müəyyən qismi ədəbiyyat dili ilə desək, məsələyə kərəm elə yanmalıydı, yandı da məntiqi ilə yanaşırlar. yəni kərəmin ehtimal olunan erməni sevgisi qınanır.
digər dəstə isə, kərəmin yanmağını faciə sayaraq oynamayan yanıq kərəminə oynama qardaş dəstəsidir.

rezinka

gülməli olsa da, uşaqlıqda qızlara qoşulub oynadığım oyun. -*
nə gizlədim? çox maraq verirdi. bəlkə də uşaq olanda həmcinslərimlə dil tapa bilməməyinin nəticəsi idi.
deməli bu rezinkanı qarın və hətta yuxarı səviyyəyə qədər qaldıranda o mərhələyə "dağlar" deyirdilər. amma, hər şey "lyaquşka" (qurbağa) mərhələsi ilə başlayırdı.
ilk 5 gediş isə, deyəsən belə idi:
1) sal, çıxar-türkün məsəli deməyəcəm, hələ həngamə qabaqdadı. buna desəm, gərək aşağıda yazılan cümləyə başqa söz tapam. -* "sal, çıxar" etabında missiya ayaqlardan birini rezinlərə toxundurmadan onların arasına salıb-çıxarmaq qədər asan idi.
2) bir, iki- bu gedişdə missiya yenə rezinə toxunmadan rezinin hər iki tayı da iki ayağının arasında qalacaq şəkildə tullanmaq idi.
3) bir iki üç- burda da vəzifə ikidəki zir-zibili artıq üç dəfə təkrar eləmək idi.
4) içinə, arala, yum, çıx- türkün məsəli buttonuna burda müraciət eliyirik. -*
ilk öncə hər iki ayaqla rezinin düz ortasına tullanmaq, arala "komandası" nda rezini sol ayaqla sol, sağ ayaqla sağ tərəfə gərmək, "yum" deyiləndə hər iki ayağın hər hansı bir barmağıyla iki rezini birləşdirmək, "çıx" da isə yenidən çölə tullanmaq şərt idi.
5) burada rezinlərdən birini ayaqlardan birinin başbarmağına keçirərək digər rezinlə birləşdirmək kifayət idi.
ardını isə, unutmuşam.

heç mövzu bu da deyil. düşünürəm ki, əvvəl uşaqların hərəkət və aktivlik səviyyəsində əksərən ən mənfi sosial yönü həmcinslərinə uyğunlaşa bilməmək idisə, bu günkü uşaqların asosial olduğunu görürük. passivlikdən törəyir bu təbii ki.

(baxma: mən kişiyəəəəm noolsun irzinka oynamışam?)
(baxma: keçmişin qaranlıq səhifələri) -*

gecəqondu

əhalinin şəhərləşmə də adlandırılan urbanizasiyasının nəticəsində böyük şəhərlərdə əksərən kasıbların qrup halında yaşadığı (özlərinin köç edərək ərsəyə gətirdiyi) və dövlət tərəfinnən tanınmayan yaşayış yerlərinə verilən addır.
gecəqonduların ilkin meydana gəlişi 19-cu əsrdir.
bəs gecəqondular necə yarandı?
gecəqondu ilk növbədə "yalançı urbanizasiya" nəticəsində meydana çıxıb. yəni, əsasən inkişafda olan ölkələrdə əhalinin kəndlərdən şəhərlərə axını sürətlənərək sənaye həcmini aşıb.
bu bir növ "yaxşı yaşayış rifahı" ümüdü ilə şəhərə gələnlərin xəyallarının suya düşməsidir. elə məhz bu səbəbdən dolayı gecəqondu sakinlərinin hardasa hamısı kasıbdır.
gecəqonduda yaşayanların tam olaraq şəhər həyatını mənimsəməməsinin səbəbi isə, qazanc üçün kənddəki əl, nəsil sənətlərini davam etdirmələridir.
braziliyada gecəqondular favel adlanan ərazilərdir. favel gecəqonduların "simvolu" da sayıla bilər. çünki, ölkədə təqribən 15 milyon favel sakini var.

manixeizm

eramızın 3-cü əsrində meydana gəlmiş dualist bir dindir.
manixeizm adınnan da göründüyü kimi mani tərəfinnən önə sürülmüş din və ya ideyalar toplusudur.
mani 216-cı ildə (bəzi qaynaqlarda 218) babilistanda doğulmuşdur. manixeist dini mətnləri onun ilk səmavi səfərinin 12 yaşında olduğunu deyirlər. mani təlimində mani ilə tanrının arasında vasitəçi kimi qəbul edilən paraklit (mənaca təsəlli verici) böyük önəm daşıyır.
mani 241-ci ildə azsaylı müridləri ilə hindistana səfər etmiş, burada uğurlu təbliğat aparmışdır. mani sasanilər dövlətinin ilk hökmdarı ərdəşir babəkanın (hakimiyyət illəri 226-241) ölümü sonrası açıq təbliğata başlamışdır. hindistannan irana qayıdan mani burada yeni hökmdar 1-ci şapuru (hakimiyyət illəri 241-272) öz tərəfinə çəkə bilmiş, irandakı təbliğatında o dönəm ciddi maneələrə rast gəlməmişdir. lakin, bu sözsüz ki, mobadların (zərdüşt din adamı) narahatlığına səbəb olmuşdur.
bir versiyaya görə 1-ci şapur hakimiyyətinin son illərində maniyə kömək etməmiş və hətta, mobadların məsləhəti ilə təqib edilmişdir.
başqa versiya isə, maninin çətin dövrünün şapurdan sonrakı hörmözdən sonra-bəhramın hakimiyyəti illərində başladığını müdafiə edir.
maninin edam tarixi 26 fevral 277-ci il kimi göstərilir.
şəxsən maninin qələmə aldığı fikirlər və dualar məcmusunun az bir qismi dövrümüzə çatıb.
amma, mani fars və süryani dillərində əsərlər yaratmış, manixeizmə görə ona paraklitin öyrətdiklərini yazmışdır.

maniçilik nə deyir? inanc və əxlaq sistemi necədir? nəyi pisləyib nəyi vacib hesab edir? bu tip sualların cavabını bacardığım qədər konkretləşdirib yazmaq istərdim:
mani təlimi qeyd edildiyi kimi dualist bir təlimdir. dualizm iki ünsürü (qaranlıq və işıq kimi antonimləri) müqayisə etməkdir. manixeizmin az qala hər mövzusunda dualist yönüm nəzərə çarpır. məsələn: mani təlimində insan cəsədi (cismi) qaranlığı, insan ruhu isə, nuru bildirir. elə bu səbəbdən də maniçi "seçilmişlər" ömrü boyu evlənməmişlər. (cinsi əlaqədə də olmamışlar.) çünki, mani təlimi nurun spermada cəmləndiyini və əgər bu döl yeni uşağın yaranışına səbəb olacaqsa, "nurun yeni qaranlıq cismdə həbs edilərək" dünyanın nurdan məhrum olacağını iddia edir. təlimə əsasən həm nur, həm, zülmət əzəldən var və insan günaha girdikcə ölür, ruhu başqa canlının bədəninə keçir. buna reinkarnasiya adı verilib. ruh günahdan təmizlənərsə, nura qovuşur.
manixeizm yəhudiliyi və hz.musanın peyğəmbərliyini rədd edir. tövratdakı rəbb anlayışını pislik simvolu kimi qələmə verir.
amma hz.isanın peyğəmbərliyi qəbul edilir. (hz.adəm, şis, nuh, ibrahim, zərdüşt və.s.)
mani təlimi isanın təbliğini natamam sayır və bu təlimi həm isanın, həm də zərdüştün təbliğatının tamamlayıcısı kimi görür.

manixeizmin qəribə xüsusiyyəti və bəlkə də yayılma səbəbi özündə bir sıra dinlərin məfhumlarını cəmləşdirməsidir.
dində xristianlıq kimi paraklit, buddizm kimi reinkarnasiya, zərdüştlükdəki kimi radikal dualizm var.

maniçilik qurban kəsməyi qətiyyətlə rədd edir, ət yeməyi və bitkilərə zərər vurmağı pisləyir. yalan, oğurluq və zina qəbul olunmur.
adi maniçilərdən "saf" lara hörmət və yardım tələb edilir.

mani dinində baş rütbə mojadır. ardınca ispasaqlar (yepiskop kimi), maqiştaqlar (keşiş kimi), dıntarlar (ilk rütbədir və ahman da adlanır.), son olaraq niqoş aqan (dinləyicilər) gəlir. dinləyici kütlə istisna olmaqla adı çəkilən digər rütbə sahibləri evlənmirlər.

maniçilikdə də gündəlik namaz vardır (4 dəfə) həmçinin oruc tutmaq aylıq fərzlərdəndir.

mani təlimi yaxın şərqdə meydana çıxmış, bir əsr içində geniş areala yayıla bilmiş, bir neçə yüzillikdə afrika, türkistan və uzaq şərqə belə gedib çıxmış, uyğur xaqanlığının rəsmi dini olmuşdur.

17 mart 2015 israildəki parlament seçkiləri

israildə knessetdəki 120 yer üçün keçirilmiş seçkilərdir.
partiyalar arasında az fərq olsa, da yenə 29 səslə üstünlüyü benyamin netanyahunun "likud" partiyası qazanıb. onlar 120 yerdən 29-unu təmsil edəcəklər.
ikincilik izak herzogun solçu sionist partiyasına nəsib olub. onlar liderdən 5 səs geri qalırlar.
əsas təəcüb doğuran isə, birləşmiş ərəb partiyasıdır. partiyanın knessetə 14 təmsilçi göndərəcəyi çox da gözlənən hadisə deyildi.
bunu da qeyd etmək yerinə düşər ki, lider partiyanı çıxmaqla ikinci və üçüncü yerdəki partiyalar netanyahunun əleyhdarlarlarıdır.

ulduzların onun üçün bəzək olsun deyə yaradıldığına inanan insan

"ulduzlar birmənalı olaraq faydasızdır" məntiqini təlqin edən başlıq.
öncə qurannan bəzi çıxarışlar edək:
ənam surəsi 97-ci ayədə belə buyrulur: "onlar quruda və dənizin qaranlığında yolu tapa bilsinlər deyə biz ulduzları yaratdıq"
eyni məzmunlu ayə həmçinin nəhl surəsinin 15, 16-cı ayələridir.
ulduzların göydə sırf "bəzək üçün" olmadığına dair əldə tarixi faktlar kifayət qədərdir. qədim misirdə nil çayının daşacağı mövsüm sirus ulduzunun mövqeyinə görə müəyyən edilirdi. sirus ulduzu hər il təqribən (oktyabr, noyabr) eyni vaxtda müəyyən tsikl ilə hərəkət edirdi.
dənizçilikdə texnoloji inkişafa qədər ulduzların rolu danılmazdır. "qütb ulduzu şimalda olur" açar sözü ilə bəşər övladı su yolunda azmadan hərəkət edə bilmişdir.
qalileyin 17-ci əsr kəşflərinə qədər insanlıq hələ qədim tarixdə ulduzların yönlərini, bürclərini, hərəkətdəki qanunauyğunluqlarını və hətta günəşdəki ləkələri kəşf etmişdir.
fusillət surəsinin 6-cı ayəsinə baxanda burada "biz göyü ulduzlarla bəzədik" yazılır. yəni göstərilən bir sıra ayə sübut edir ki, ulduzların yaradılmasında göyün bəzənməsi məqsəd yox, nəticədir.
(baxma: ulduzlar faydasız deyilmiş)
(baxma: günəşin də bir ulduz olduğunu unutmaq)

1-3 sentyabr 2004 beslan qətliamı

çoxumuzun az da olsa xatırladığımız məktəb mühasirəsi və qətliamıdır.
beslan şimali osetiyada şəhərdir.
qeyd olunan qətliam 2004-cü ilin ilk dərs günündə baş vermişdir. şagirdlərin əksəriyyəti çeçen və inquş əsilli olmuşdur. eyni zamanda hadisəni törədənlər də əksərən milliyyətcə çeçen olmuşlar. terrorçu dəstəni çemen komandir şamil basayev göndərmişdir. dəstə başçısı kimi ruslan xucbarovun adı çəkilir.
hadisə səbəbi kimi bir çox mənbə çeçen müharibəsinə diqqətin yönəldilməsi istəyini vurğulayır.
mühasirədə 777-si uşaq olmaqla 1000 nəfər girov götürülmüşdür. qətlə yetirilənlərin sayı isə, 186-sı şagird olmaqla 334 kimi qeyd edilir.
terror aktı sonrası yaralananların 90%-i qalıcı travma almışdır.
bir versiyaya əsasən ölü sayının çoxluğunda biləvasitə rusiya xüsusi təyinatlı dəstələrinin də səhvi olub. onlar danışığa getməkdənsə, "dərhal hücum" taktikasını seçiblər. xüsusi təyinatlı dəstənin gəlişinnən agah olan terrorçular girovları idman zalına yığaraq atəş açıblar.
olay sonrası kreml hökuməti və rusiya təhlükəsizlik sistemindəki axsaqlıqlar dünya tərəfinnən tənqidlərə məruz qalıb.

sms

bir mobil telefonnan başqasına maksimum 160 hərfdən ibarət mətn göndərmə xidmətidir. sms-in açılışı ingiliscə "short message service" (qısa mesaj xidməti)-dir. sms-in ilk meydana gəlişi və ilk təsisçisi haqqında dəqiq söz demək olmur. çünki, sms bir neçə şirkətin qarşılıqlı məhsuludur.
milyonlarla insanın istifadə etdiyi sms artıq yerini whatsapp kimi daha sürətli messenger-lərə verib. hal bu ki, 1985-ci ildən gsm(global system of communication)-lərdə tətbiq olunan bu xidmət 21-ci əsrin ilk onilliyində
öz məşhurluğunun "pik" ini yaşayırdı.

4

ikinin özü ilə hasilində də, cəmində də aldığı rəqəmdir.
4 daim dünyaya baxışda, yaradılışda adı keçən rəqəmlərdəndir. bunun bariz sübutlarınnan biri də su, od, yel, torpağı özündə ehtiva edən ənasiri ərbəə anlayışıdır. bunnan əlavə cəhətlərin də şimal, cənub, şərq, qərb olmaqla sayının 4 olması və ya sağ, sol, irəli geri kimi 4 istiqamət 4-ün önəminə bir ayrı sübutdur.
4 deyərkən fəsilləri unutmaq "4-ə haqsızlıq etmək" olardı.
dinlərdə də dördün ön plana çıxması açıq aşikar görünür. səmavi kitabların sayı dörddür.
qurani kərimdə qadına zina isnad edənin sözünün doğruluğunun sübut olunması üçün 4 ədalətli şahid gətirməsinin vacibliyinnən söz açılır. (nur surəsi)
4-ün önəmi bununla da bitmir. 4 məhz 4-ü vahidə (birə) bərabər olan rübü əmələ gətirir (ərəbcə dörddə bir deməkdir.)
4-ün cəmiyyətimizdə "ölü rəqəmi" kimi qəbul edilməsi də danılmazdır. xalq bunu cümə axşamı və ölülərin 40 mərasimi ilə əlaqələndirir. digər uğursuzluğu isə #126640 saylı entry-də qeyd etmişdim.

rəcəb

ərəbcə hörmət, ucalıq kimi mənalara gələn söz və dilimizdə kişi adı.
rəcəb həmçinin hicri qəməri təqviminin 7-ci ayıdır. bu ay islam aləmində hörmətə layiq (və ya qadağa tətbiq edilən) 4 haram aylardan biridir. (ərəbcəsi əşhurul hürum)

(bax: rəcəb musayev)
(bax: teymur rəcəbov)
(bax: recep ivedik)
(baxma: recep teyyib erdoğan)

rəiyyət

ərəbcə çoban mənasını verən "ər rəi" sözünün cəmidir.
rəiyyət orta əsr və yeni dövrdə ağaların, feodalların torpağını icarəyə götürən sadə kəndlilərə deyilib. avropada rəiyyət feodaldan tam asılı-onun təhkimində olsa da, şərqdə rəiyyət bu ağadan başqasının torpağına gedə bilib.
rusiyada romanovlar sülaləsinin ikinci çarı aleksey mixayloviç təhkimçiliyi 1649-cu ildə rəsmiləşdirib. (ləğvi 1861)
rəiyyət təbii ki, əhalinin əksər hissəsini təşkil etdiyinnən istər-istəməz dövlətin idarəsində önəmli rol oynayıb. (idarəçilərin mənafeyi nəzərdə tutulur və rəiyyətin dövlət aparatında hər hansı bir səlahiyyətinnən söhbət getmir.)
rəiyyət dövlətin vergi mənbəyi olub və köçəri maldarlardan daha çox vergi ödəyib.