çirkin olmaq

insan hər şeyin təzadını yaradıb özünü təsəlli etmək üçün. Müsbət və mənfi, isti və soyuq, pozitif və meqativ, yaxşı və pis, tənbəl və çalşqan eləcə də "gözəl" və "çirkin" və.s. bunar hamısı biz müəyyən səviyələr, kateqoriyalar və müqayisələr aparaq deyə var. Lakin kiməsə çirkin demək ən qeyri-insani davranlşdır, məncə. Mənə qarşımdaki insanın gözəllik standartlarımdan çox beyin qırışlarının çoxluğu gərəkdir ki, ən azı ünsiyyət qura bilim. Amma di gəl ki, çirkin hiss etmək deyə bir şey var. Bəzən kifayət qədər olmadığını hiss edəndə və ya qarşı tərəf səni bəyənməyəndə, səhər yuxudan durub xroniki depressiv hiss edəndə, ailənə yük kimi olduğunu düşünəndə, dostun səni əzəndə, layiq olduğun dəyəri görməyəndə... bu kimi hallardan görünür ki, biz bunalıma girəndə bunu özümüz özümüzə edirik. Təbii olaraq bu ətrafa da belə yansıyır. Bir növ bağışladığımız görüntü içimizdə olanları idarə edə bilməyəndə vizual olaraq ətrafa saçır. Bunlarda insani şeylərdir açığı. Ona görə dərd eləməyə dəyməz. Bu həyatın hər çağında müəyyən gözəllik standartları yaranır sanki aplikasiya modelidi update təzahürü yaranır ildən-ilə. Belə deyəndə də nə qədər gülünc göründüyü aşikardır. Hər şeyin başımda self-care durur. Nə qədər öz şəxsiyyətini formalaşdırıb, qəbul etsən gözəl hiss edəcəksən həmçinin ətrafın da.

azərbaycan dilində alternativi olmayan sözlər

Prestij:
Mənası: nüfuz, hörmət, cəmiyyətdə imic.
“nüfuz” deyə bilərik, amma “prestij” bir az daha “dəbdə olan, səviyyəli” havası verir.
2. Stress:
Mənası: daxili gərginlik, psixoloji təzyiq.
“Gərginlik”, “sıxıntı” desək də, “stress” sözündə həm fiziki, həm psixoloji yük var.
3. Komfort
Mənası: rahatlıq, konfortlu şərait.
“rahatlıq” desək olar, amma “komfort” sanki həm rahat, həm də "lüks" hissini bildirir.
4. Motivasiya
Mənası: insanı nəyəsə sövq edən daxili səbəb.
“həvəs” və “ruhlandırma” desək də, “motivasiya” bir az psixoloji və elmi termindir.
5. Şok:
Mənası: qəfil, gözlənilməz halın yaratdığı təəccüb və təsir.
“təəccüb” var, “heyrət” var, amma “şok” bir az daha emosionaldı
6. imaj
Mənası: insanın yaratdığı xarici təəssürat, obraz.
“obraz”, “görünüş” desək də, “imaj” daha müasir səslənir.
7. Proses:
Mənası: bir işin ardıcıl gedişatı.
“gedişat”, “axın” desək də, “proses” həm rəsmi, həm texniki anlam daşıyır.

kəlniyyət

Deməli, bu “Kəlniyyət jurnalı” elə bir şeydi ki, vaxtilə alimlər, ziyalılar yığışıb kainatdan, insandan, elmdən, dinlən yəni hər cür “ağır” mövzulardan yazırdılar. Amma elə bil indi sosial şəbəkə var e, kimdə fikir var, bir post atır, paylaşır – bax, o vaxt bu jurnal o işə yarayırdı.
Adının mənası da “kainat, aləm” deməkdi. Yəni bu jurnalın havası bir az kosmikdi “bu dünya niyə var”, “ulduzlar necə hərəkət edir”, “insan nə üçün yaşayır” kimi sualların dalınca düşürdülər.
Ən maraqlısı da odur ki , Bu jurnalda elə yazılar olurdu ki, oxuyanda adamın beyni yanırdı .. bəziləri dini tərəfdən baxırdı, bəziləri sırf elmi tərəfdən. Bəzən elə olurdu ki, biri yazırdı “kainat sonsuzdur”, o biri növbəti sayda çıxıb deyirdi “yox e, elə deyil, mən belə düşünürəm" ( tam debat havası )
Bir sözlə, kəlniyyət jurnalı o dövrün elm, fəlsəfə və bir az da “maraqlı fikir paylaşım platforması” idi. Elə bil indi biz oturub söhbət edirik e, bax elə o cür amma o vaxt onlar bunu kağızda, ciddi şəkildə edirdilər.
~
Deməli, “Kəlniyyət jurnalı” 1912–1913-cü illərdə çıxıb, yəni hələ Cümhuriyyət yaranmamışdı, amma o vaxt artıq ziyalılar, müəllimlər, tələbələr hamı bir oyandığı dövr idi. Hamı “biz kimik, niyə geridəyik, necə inkişaf eləyə bilərik?” deyə baş sındırırdı.
Bu jurnalı da o dövrün ağıllı, maarifçi adamları çıxarırdılar əsas məqsədləri xalqı maarifləndirmək, yəni elmlə tanış eləmək idi. O vaxt hələ internet yoxdu da . Ona görə də belə jurnallar bir növ xalqın elmə açılan pəncərəsi idi.
“Kəlniyyət” adını da təsadüfən seçməyiblər bu söz “kainat, aləm, mövcud olan hər şey” deməkdi. Yəni jurnalın havası elə idi ki, “bütün aləm haqqında danışaq, elmə də, dinə də yer verək.”
içində fizika, riyaziyyat, fəlsəfə, din, əxlaq, tərbiyə barədə yazılar olurdu. Həm də təkcə “quru elmi” yox, bir az da “insan necə düzgün yaşasın, cəmiyyət necə düzəlsin” kimi mövzulara toxunurdular.
Məsələn, bir yazıda biri deyirdi ki, “biz gərək uşaqlarımızı elmə yönəldək”, o biri yazırdı “millət elmə sarı getməsə, heç vaxt inkişaf eləməz”. Yəni bir növ “milli oyanış dərgisi” idi, amma elmi dillə.
Hətta o dövrdə belə jurnal çıxarmaq özü bir cəsarət idi, çünki senzura vardı, hökumət hər şeyə qarışırdı. Amma bunlar yenə də yazırdılar, paylaşırdılar. Elə bil “bizi susdura bilməzsiniz, biz yazacağıq!” havası var idi.
Bir sözlə, Kəlniyyət jurnalı o dövrün elmli, düşüncəli, bir az da üsyankar gənclərinin səsi idi.
~
bu jurnalda azərbaycanın o vaxtkı ən savadlı, fikirli ziyalıları yazırdı. Onların çoxu həm müəllim, həm də bir az filosof havasında idi. Məsələn, Həsən bəy Zərdabi kimi maarifpərvərlərin ideyalarından ilham alıblar. Jurnalın arxasında da Maarifçilik hərəkatının ruhu dayanırdı yəni məqsəd elm, təhsil, ağıl və düşüncə yaymaq idi.
Kimlər yazırdı?
O vaxt bu jurnalda Məhəmməd ağa Şahtaxtlı, Əhməd bəy Ağaoğlu, üzeyir Hacıbəyli, Mirzə Ələkbər Sabir kimi böyük adların da təsiri hiss olunurdu. Bəziləri birbaşa orada yazmasa da, jurnalda onların ideyalarına, fikirlərinə yer verilirdi.
Yəni jurnal bir az “bizim ağlımız hardadı, gəl danışaq” məkanı idi.
Mövzulara gəlincə çox müxtəlifliyi var idi:
Elm və kainat — məsələn, yerin quruluşu, ulduzların hərəkəti, günəş sistemi, fizikanın əsas prinsipləri.
Fəlsəfə və insan— insanın təbiəti, ağıl, vicdan, ruh haqqında müzakirələr.
Təhsil və tərbiyə— uşaqları necə düzgün böyütmək, məktəblərin əhəmiyyəti, qadın təhsili məsələləri.
Din və elm münasibəti— yəni “din elmlə ziddir, ya yox?” tipli mübahisələr.
Milli oyanış— yəni “biz kimik, millət olaraq necə ayağa qalxaq” sualları da var idi.
Hətta o dövr üçün çox cəsarətli yazılar da olurdu. Məsələn, kiminsə çıxıb deməsi ki, “xalq elmə yönəlməlidir, qadınlar da oxumalıdır” — o vaxt üçün bu, “vay, nə deyir bu!” səviyyəsində idi
Bir sözlə, Kəlniyyət jurnalı sadəcə bir jurnal deyildi, o vaxtkı gənclər, müəllimlər, ziyalılar üçün bir düşüncə meydanı idi.
Elə bil indi “podkast” var e, orada hamı yığılır, biri kainatdan danışır, biri insandan, biri həyatın mənasından elə onun o vaxtkı versiyası idi.

almagest

Belə deyim, çox-çox illər əvvəl, hələ teleskop falan yox ikən, insanlar başlarını qaldırıb göyə baxırdılar və düşünürdülər: “Bu ulduzlar niyə hər gecə bir az fərqli yerdə görünür? Günəş niyə hər gün eyni yoldan çıxıb batmır?”

O vaxtların “elm adamları” göyləri izləyib bu suallara cavab tapmağa çalışırdılar. Bax, bu adamlardan biri də Klaudius Ptolomey idi. Misirdə yaşayırdı, amma yunan elm məktəbinə aid idi.
Ptolomey bir gün qərar verir ki, gördüklərini, hesablamalarını və düşüncələrini hamı üçün toplayıb yazsın. Nəticədə ortaya çıxır “Almagest” adlı möhtəşəm bir kitab.

“Almagest” nə deməkdir?
Əslində bu ad yunan sözü deyil, sonradan ərəblər tərəfindən “əl-Məcisti” kimi adlandırılıb, yəni “ən böyük”, “ən möhtəşəm” mənasında. Ona görə də Avropaya keçəndə adı almagest kimi qalıb.
Yəni sadə dillə desək “Ptolomeyin ən böyük əsəri” deməkdir.

Kitabın əsas ideyası nə idi?
Ptolomey deyirdi ki:
“Dostlar, kainatın mərkəzində Yer dayanır. Günəş, Ay, ulduzlar və bütün planetlər onun ətrafında dolanır.”
Yəni yer mərkəzdə, qalan hər şey onun ətrafında fırlanır.
Buna geosentrik model deyilir.
indi biz bilirik ki, bu fikir səhvdi — əslində Günəş mərkəzdədir, planetlər onun ətrafında fırlanır. Amma o dövrdə Ptolomeyin fikri o qədər sistemli idi ki, min ildən çox bütün alimlər bu modeli əsas götürürdülər.

Kitabda nələr var idi?
Ptolomey sadəcə “Yer mərkəzdədir” deməyib, həm də bu sistemi riyaziyyatla izah edib.
O ulduzların və planetlərin hərəkətini hesablamaq üçün dairələr, bucaqlar, məsafələr hesablayıb.

Əsərdə:
* 1000-dən çox ulduzun mövqeyi göstərilib,
* Planetlərin hərəkət trayektoriyaları hesablanıb,
* Günəş və Ayın tutulması necə baş verir – bu da izah olunub,
* müşahidə aparmaq üçün cədvəllər və üsullar verilib.
Yəni bir növ, o dövrün “astronomiya kitabı bələdçi hesablama proqramı” idi.

Niyə bu qədər vacib idi?
Çünki Ptolomeydən sonra gələn nəsillər – həm müsəlman alimlər, həm də Avropa alimləri – onun kitabını əsrələrcə oxuyublar.

Məsələn:
* Ərəb alimləri (məs. əl-Battani, Nəsirəddin Tusi) onun sistemini təkmilləşdiriblər.
* Sonra Kopernik gəldi və dedi: “Yox, əslində Günəş mərkəzdədir.”
Amma bunu deyəndə belə, yenə də Ptolomeyin Almagestinə baxıb müqayisə edirdi.
Yəni bu kitab bir növ "elm tarixinin sütunu" olub.

Qısası:
“Almagest” sadəcə bir astronomiya kitabı deyil bu, insanların göyə baxıb kainatı anlamağa ilk ciddi cəhdlərindən biridir.
Bəli, Ptolomey bir az yanılmışdı, amma onun sayəsində sonrakılar düz yolu tapdılar.
Belə baxanda, bu kitab elə bil qədim dövrün “Google Sky” versiyası idi ,sadəcə teleskop yerinə kəskin müşahidə və ağıllı hesablamalarla..

superhuman

Arada fikirlərə dalanda (həmişəki kimi) perfection olaraq özümü tamamlamaq istədiyimin fərqinə varıram. Hər şeyi başa düşmək, bilmək, hər kəsi onlar danışmadan anlamaq, hiss etmək, atacağın addımdan atmamış əmin olmaq və.s. belə ultra daha çox zehinde geden bir çox şeye qarşı vurğunluğum var. Ona görə özülüyümdə bəzi dəyərləri inşikaf etdirmək istəyirəm məs; mentalist kimi. insanları baxış nöqtəsindən, əl hərəkətindan, oturuş və duruşundan, palatarının köhnə və ya yeniliyindən, əzik və ya səliqəsindən, dırnaqlarının quruluşundan, simmetriyasından. Paltarındakı xüsusi gizlənmiş detallardan, ayaqqabısının keyfiyyetinden ve.s. ve ve.s.. bilirem sounds lil bit crazy bizim dilde desek, gop kimi. Amma men 2 - 3 insan arasinda deyende ki, mükemmel olmağına hər şeyin çox obssesifem insanlar bunu yanlış yöndən anlayırlar. Halbuki mənim nəzərdə tutuduğum tam olaraq belə şeylərdir. Bundan əlavə "özünü tanımaq" insan yaradılışında ən sevdiyim bir prosesdir. Əslində 90% insan kor səhərini açıb, günü qurtarmaq adı ile başlayaraq elə də bitirir. Amma insan özünü tanıma yolunda özünü əhilləşdirməyi və özünü müşahidə etməyi bacarmalıdır. Məsələn əsəsbləşəndə nələr deyə bilir, edə bilir və hansı seviyyede , yaxud bir sevincli situasiyada nə dərəcədə real hiss edə bilir və bu onda özünü necə göstərir, spontan bir vəziyyətdə o qiraqdan necə görünür və bu necə təsir bağışlayır və.s. təbii ki duyğulardan əlavə gözlə görünün hərəkətlərimizdə də bizim içimizdə baş verən öhdəliklərin dürtüsünün böyük rolu var. Hər şey bizim seçimimizdir bir növ. Duranda ilk etdiyiniz hərəkət sizə qarşı olan tanımlamanın müəyyən bir hissəsini qarşılayır düşünün və yaxud işdə olarkən təkcə işləməli olduğunuz saat aralığında varlığınızdan əlavə hansı keyfiyyət dərəcəsi ilə günü bitirdiyiniz belə sizin haqqında bir çox söz deməyə imkan verir...


P.s. bu mövzu çox dərinləşəcək bir mövzudurmənim üçün, so i hope I will continue.

m - brane theory

M-nəzəriyyəsi (M-theory) müasir "teoretik fizikanın ən qabaqcıl və mürəkkəb nəzəriyyələrindən biridir. O, "bütün fundamental qüvvələri və hissəcikləri birləşdirməyə" çalışan "vahid nəzəriyyə" kimi qəbul olunur. Qısa və əsas məqamlar:

1. Mənşəyi:
M-nəzəriyyəsi 1995-ci ildə fiziki Edward Witten tərəfindən irəli sürülüb. O göstərdi ki, əvvəllər bir-birindən fərqli sayılan "5 superstring nəzəriyyəsi" əslində eyni nəzəriyyənin müxtəlif təzahürləridir.
2.Əsas ideya:
Nəzəriyyə deyir ki, kainatın ən fundamental “hissəcikləri” 1 ölçülü iplər (stringlər) deyil, 2 və ya daha çox ölçülü membranlardır (branelər).
– Buna görə “M” bəzən "membran", "misteriya" və ya "maqi" mənasında izah olunur.

3. Ölçülər:
M-nəzəriyyəsi "11 ölçülü kainat"dan danışır (10 məkan 1 zaman ölçüsü). Bizim 3 ölçülü kainatımız bu 11 ölçülü çoxölçülü məkanın daxilində yerləşmiş “branda” kimi təsəvvür edilir.

4. Məqsəd:
M-nəzəriyyəsi kvant mexanikası ilə Ümumi Nisbilik Nəzəriyyəsini (Einstein) birləşdirmək istəyir — yəni “Bütün şeylərin nəzəriyyəsi” olmaq.

5.Tətbiqləri:

* Qara dəliklərin təbiətini izah etməyə çalışır
* Böyük Partlayışdan (Big Bang) əvvəl kainatın vəziyyəti haqqında yeni anlayışlar verir
* Kainatın paralel “branelər”də çoxsaylı versiyalarının ola biləcəyini nəzərdə tutur

Qısaca :
M-nəzəriyyəsi — bütün fizikanı birləşdirməyə çalışan 11 ölçülü, string və membran əsasında qurulmuş vahid nəzəriyyədir.