kitabi dədə qorqud

personajlar:
Dədə Qorqud: kung fu pandadakı Uqveyin oğuz elində əks etdirilmiş halı
Bayandur xan: Xanlar xanı, türk əfsanələrində adı çəkilən əfsanəvi xaqan, Oğuz elinin quruluşunun başında duran başçı.
Qazan xan: Bayandur xanın qızına hücum edən öküzü göt baş elədiyinə görə, xanın qızı ilə evlənib taxt-tacına yiyələnən adam. məşhur "salur qazanın evinin yağmalandığı boy" motivindəki Salur Qazanın özüdür. təkcə Dədə Qorqud dastanında yox, Şəcərəyi-Tərakimə, Cami ət-Təvarix, Səlcuqnamə və bir sıra tarixi mənblərdə adı keçir. Oğlunu əsir alıb, evini talan edən Şökli Məlikdən intiqam almaq üçün, qoşununun üstünə tək gedib, elində rastlaşdığı Çobanı ağaca bağlayıb (boylarda və filmdə belə göstərilir səhv etmirəmsə), "yağını sındırsam gəlib əl qolunu açacam, yox məğlub olsam səndə qal burda qurda quşa yem ol" deyərək, köməyinə gələn adamın taleyi ilə oynayan xaqan. Kitabda adı oğlunun adı Uruzdur, filmdə Tural olaraq təqdim edilmişdir. qardaşı Qara Günə və Qara Günənin oğlu Qara Budaq da ailə üzvləri arasındadır.Yazıçı Anar "Dədə Qorqud" povestində iç Oğuzla Daş Oğuzun mübarizəsini təsvir edir. Daş Oğuzun başçısı Alp Aruz öz qohumlarını bir yerə yığıb iç Oğuz başçısı Salur Qazana düşmənçilik edir. nəysəki bu düşmənçilikdə həyatını itirir.
Bamsı Beyrək (Beyrək oğlu Bamsı) – çox məşhur qəhrəman, igidlik, sevgi və sadiqlik simvoludur. Alp Aruz onu Qazana qarşı dolduranda qarşı qoyub, aruz tərəfindən öldürülən igid.
Basat - oğuz igidi, təpəgözün axrına çıxan qəhrəman. Aruz bəyin oğlu. o boyda oğuz elində təpəgözün gözündən vuraraq yaralamağı başa düşəcək qədər ağıllı igid.
Təpəgöz - qohum evliliyindən doğulan uşaqlara bənzəyən, təkgözlü dalbayov. Anası pəri, atası çoban olduğu bildirilir filmdə. türk mifologiyasında mifik qəhrəman, türk əfsanə adı çəkilən tək gözlü nəhəngdir. o qədər məşhurdur ki Homerin Odisseyasında belə Poliferm olaraq səhifələrə çıxır
Əgrək – Qazanın yaxın adamı, igid döyüşçü.
Dəli Domrul – Tanrı ilə mübahisəyə girən, ölümlə bağlı məşhur boyun qəhrəmanı. Dədəqorquda əl qaldıran yerdə əli quruyan amma bununla belə özünə qoyulmayan mifoloji qəhrəman. Banuçiçəyin qardaşı olaraq təsvir edilir
Banuçiçək – Bamsı Beyrəyin sevgilisi, sonradan Beyrəyon ölüm xəbərini gətirən peysər Yalıncıqla 5 il nişanlı qalan, çata-çatda Beyrəyin üzə çıxmasına görə yenidən ex sevgilisinə qayıdaraq onunla evlənən, Baybican qızı Banuçiçək olan Oğuz elinin qadın qəhrəmanlarından olan gözəl və igid xanım
Qanturalı - Atası Qaplan bəydir. igid, mərd və cəsarətli bir Oğuz bəyi kimi tanınır. Əsas qəhrəmanlığı Selcan xatun uğrunda olur. Selcan xatun Trabzon bəyinin qızı idi. Qızı əldə etmək üçün şahmaran ilanını , qara buğanı və qara dəvəni öldürməli olur. (indikilər qızın tripinə trip atır). Qanturalı obrazı ilə dastanda həm fiziki güc, həm də sevgiyə sədaqət göstərilir.

boyları:
1. Dirsə xan oğlu Buğac xan boyu
2. Salur Qazanın evi yağmalandığı boy
3. Bamsı Beyrək boyu
4. Qazan bəyin oğlu Uruzun əsir olduğu boy
5. Qazanın düşmənləri ilə döyüşü boyu
6. Qanlı Qoca oğlu Qanturalı boyu
7. Qazılıq Qoca oğlu Yegnək boyu
8. Başatın Tepegözü öldürdüyü boy
9. Bəkil oğlu Əmran boyu
10. Uşun Qoca oğlu Səgrək boyu
11. Salur Qazanın dustaq olduğu boy
12. iç Oğuza Dış Oğuzun üsyanı boyu

xülasə:
“Kitabi-Dədə Qorqud” Azərbaycan türklərinin və ümumilikdə Oğuz tayfalarının ən qədim, epik dastanıdır. Əsərdə Oğuzların həyat tərzi, döyüşləri, adət-ənənələri, ailə münasibətləri və qəhrəmanlıq hekayələri təsvir olunur. Dastan 12 boydan ibarətdir. Hər boyun sonunda və ya başlanğıcında Dədə Qorqud çıxış edir, ağıl və məsləhət verir
“Kitabi-Dədə Qorqud” həm ədəbiyyat abidəsi, həm də tarixi-mədəni ensiklopediya kimi qiymətlidir. Oğuzların dilini, düşüncəsini, adət-ənənələrini, dünyagörüşünü yaşadır.
UNESCO tərəfindən bəşəriyyətin qeyri-maddi mədəni irsi kimi tanınıb.

sivilizasiya

insanların birgə yaşayaraq yaratdığı yüksək inkişaf səviyyəli ictimai quruluş və mədəniyyət məcmusudur. Sivilizasiyanın formalaşması üçün insanların şəhərlər qurması, əmək bölgüsü yaratması, dövlət idarəçiliyini təşkil etməsi, qanunlar qəbul etməsi, elm, texnologiya, incəsənət və din sahələrində nailiyyətlər əldə etməsi vacibdir.

Tarix boyu müxtəlif sivilizasiyalar yaranmış və bəşəriyyətin inkişafına böyük təsir göstərmişdir. Məsələn, qədim Misir sivilizasiyası piramidaları və yazı sistemi ilə, Mesopotamiya sivilizasiyası qanunları və şəhər mədəniyyəti ilə, Roma sivilizasiyası isə hüquq və idarəetmə sistemi ilə tarixdə iz qoymuşdur.

Sivilizasiyanın əsas xüsusiyyətləri arasında şəhərlərin yaranması, yazının ixtirası, elm və mədəniyyətin inkişafı, iqtisadi və siyasi təşkilatlanma xüsusi yer tutur. Bu anlayış insan cəmiyyətinin və mədəniyyətinin ən yüksək inkişaf mərhələsini ifadə edir.