şahmatda özündən zəifi udmağın verdiyi eqo partlayışı

həyatım boyunca fiziki cəhətdən özümdən fiziki cəhətdən zəifləri heç vaxt əzməmişəm. nə də yanımda kimsə əzməyə çalışanda zəifin müdafiəsinə qalxmışam. amma bu əzmək söhbəti heç vaxt şahmata aid olmayıb.

mən şahmatı uşaq yaşımdan öyrənmişəm. atam uzun müddət şahmat müəllimi kimi işləmişdi deyə bizim əlimizə uşaq yaşından oyuncaq yox şahmat taxtası və fiqurları dəymişdi. çoxda güclü oynamırdım, məndən fərqli olaraq balaca qardaşım isə respublika çempionu olmuşdu. mən isə sadəcə hansı fiqurun necə hərəkət etdiyini bilir, sadə strategiyalar qurur, pis səhvlər buraxırdım. evdə oynayanda hamıya uduzur, başqaları ilə də oynayanda ya pat olur ya heç-heçəyə razılaşır ya da dava salırdım. heç udmadığımıda demək olmazdı. ufc-dəki nate diaz kimi 5 döyüşdən 3-ün uduzub, 2-ni udurdum.

çalxantılı təhsil həyatımın, 8-ci sinifdə özəl liseyə girmişdim. bu liseydə dərslər bitəndən sonra şahmat otağında yığışıb şahmat oynamaq sərbəst idi. istəyən özünə para tapıb gələ bilərdi. mən o dönəmlər bəlkədə 4 il olardı ki şahmat taxtasına yaxın düşə bilmirdim. yenədə könülsüzcə otağa getdim. burada isə bir dəfə paputu olaraq sadəcə salam-sağolum olan paralel sinif yoldaşımın masada tək oturduğunu görərək ona oynamağı təklif etdim, oda nacizanə bir şəkildə qəbul etdi. adını indiyə qədər unuda bilmirəm : ilham. oturub oynamağa başladıq. vəziyyət necə gətirdisə oyunun 15-ci dəqiqəsində ilhamı mat etdim. bunu heç birimiz gözləmirdik. bir daha oynamağı təklif etdi. bu dəfə də ilham 20 dəqiqəyə mat oldu. bundan sonra mən ona üçüncü oyun təklif etdim və hettrik edərək bunuda qazandım. o an içimdə bir hiss qalxmağa başladı. özümü dünyaların kralı, bu oyunun allahı kimi hiss edirdim. xose kapablankanı belə mat edə bilərəm hisslərinə qapılmağa başladım. beynimdə hansısa türk dublajlı bir replika canlanırdı "problemin her şeyin üzerinde olman. aaaah çünkü tanrı böyledir. horus, apollo, yahova ve sen..". bu ifadə etməyə çətinlik çəkdiyim hisslərlə rəqibimə dördüncü bir oyun təklif etdim. o isə artıq gec olduğunu və evə getməli olduğunu bildirərək otağı tərk etdi. mən isə öz şeytani gülümsəməm ilə onun arxasınca baxdım. yazığın necə bir bataqlığa düşdüyündən xəbəri yox idi...
ertəsi gün dərslər bitərkən, qaçaraq şahmat otağına getdim. izdihamın arasında ilhamı tapa bilmədim. amma dünənki müvəffəqiyyətim məni cəsarətləndirmişdi. buna görə digər uşaqlara oynamağı təklif etdim. təəssüfki bu axmaqlığım mənə baha başa gəldi və oynadığım bütün oyunları uduzdum. bax o an başa düşdüm ki əgər mən bu şəhərin batmanıyamsa, jokerim ilhamdır və onu tapıb stol arxasına əyləşdirmək lazımdır. loru dildə buna "bir lox tapıb, indidə ondan əl çəkmək istəmir" deyirlər. növbəti günlərin birində axırki ilhamı otaqda tapdım amma mənim qurbanım özünə yeni rəqib tapmışdı. oturub onların oyununu gözləməli idimki məndə öz şücaətlərimi göstərim. rəqiblə oyun heç-heçə bitəndən sonra mənim loxum getmək istəyirdi. mənsə qolundan tutub "otur!" dedim. sanki telepatiya yolu ilə qurbanımı özümə tabe edirdim. düz 3-4 oyun oynadıq, hamısında təmiz mat etmişdim. ilham artıq zəifim olduğunu qəbullanmışdı və özümdən güclülərlə oynamalı olduğumu deyib getdi. o gündən sonra hər gün şahmat otağının qapısındakı şüşədən hannibal lektor kimi dəhlizə baxır, gəlib keçənlər arasında yaxud da otağa girənlər içində isə öz cudi fosterimi gözləyirdim. buna öz ovunu pusan timsah kimidə təqdim etmək olar. bir-iki dəfə ilhamı dəhlizdən keçəndə saxlayıb, oynaması üçün təkid etmişdim. bacarmışdım, masaya otuzdurub yenə üzərindəki qələbəmin sayını təzələmişdim. bundan sonrakı günlər yenədə öz yəhudisini gözləyən gestapo zabiti rejimində idim. amma ilhama rast gələ bilmirdim. sonradan uşaqlardan öyrəndim ki, artıq dərsdən sonra birinci mərtəbədə çox hərlənmir, hətta ora-bura baxa-baxa (çox güman məndən qaçırdı) binanın o biri əsas çıxışlarından çıxırdı. buna dözməyib tezdən onların sinifinə gedib ilhamı tapdım və niyə artıq şahmat otağına gəlmədiyini soruşdum. o isə artıq buna vaxtı olmadığını, dərslərinə çalışmalı olduğunu bildirdi. mənidə yaxşı oyunçu olduğumu və bu işin üstünə düşməli olduğumu dilə gətirdi. mən isə ona deyə bilmədim. deyə bilmədim ki məndə sənin kimi bu oyunda loxam, amma fərqimiz odur ki sən loxun loxusan. beləcə mənim, bir zəif üzərində qurulan güc hakimiyyət eram sona çatdı. bu isə mənim uzun müddət şahmatdan uzaq qalmağıma səbəb oldu.
bu söhbətin üstündən aylar illər ötdü. əsgərlikdə idim. xəbər gəldi ki bala prizivlərin gəlib, gəl tanış ol. durub yanlarına gəldim. içlərində sarışın, özünə qapanıq, heç kimlə danışmayıb kənarda duran birini gördüm. beləliyimə baxmayın mən çox saf adamam. ürəyim ağrıdı, fikirləşdim məndə təzə əsgər olmuşam indi bu yetimin nə çəkdiyini bilirəm. yaxınlaşıb söhbətə tutmağa başladım. mən danışdıqca bu yetimin gözünə işıq gəlirdi. əlqərəz uşaq rusyalı çıxdı. bilmirəm söhbət hardan fırlandı (dilimə ox batsın) soruşdum ki idmanda falan nəsə naliyyətlərin var? dedi ki şahmat üzrə respublika üzrə 4-cü dərəcədən şahmat qrosmeysteriyəm. məndə "puah" reakiyası verdim. içimdəki bir hiss bu uşağın hardasa yalandan basdığını dedi. dedim gəl oynayaq. təəccüblə soruşdu ki burda şahmat var? dedim taparıq. köhnə əsgər blatım var deyə 10 dəqiqəyə başqa bölükdən balaca maqnitli şahmat taxtası gətizdirdim. aramıza oturaq stol qoyub düzdüm. dəhşətli dərəcədə böyük eqo ilə oynamağa dəvət etdim. mənim eqomu sındırmaq və çox sadə bir strategiya ilə oyundakı heç bir fiquru itirmədən mat etmək bu anatoli karpovun sadəcə 30 saniyəsini aldı. mən isə o anda kolizeydə maximus-un qarşısında məğlub olan və bütün eqosu yerlə bir olan commodus idim. xəyalım bir anlıq ilhama getmişdi və köks ötürürdüm.
bu sarsıdıcı məğlubiyyətdən sonra düz 6 ildirki şahmat taxtasından uzağam. son dəfə də evdə balaca qardaşımla oynadım və yəqin edəcəyiniz kimi ona da uduzdum. amma sonra heç olmasa o biri zəka və stolüstü oyunlarında yaxşıyam (domino, nərd, duraka, poker) deyərək özümə təsəlli verirdim. fəqət ağlımın bir hissəsi hələdə şahmatda, ilhamda və o rus dümbələydə qalıb..

yazarların başına gələn maraqlı hadisələr

deməli əsgərlikdən qabaq, pula həris və xaltura edən vaxtlarımda bir hadisə yaşanmışdı. mən videoqraf kimi, satışa çıxan amma hələ saytlarda yerləşdirilməyən evlərə gedib şəkil videosunu çəkib makler olan dostuma göndərirdim, oda saytlarda paylaşırdı. əgər ev satılsa məndə faizimi götürürdüm.
bir dəfədə yasamalda bir evə getdim. saat 6-7 aralığı. əvvəlcədən danışdığımıza görə məni gözləyirdilər. qapını üzümə yaşlı bir cütlük açdı. kişi 60-70, qadın isə 50-60 yaş aralığında olardı. məni qarşılayıb başqa otağa keçdilərki işimi rahat görüm. işimi bitirəndən sonra narahatçılıq üçün üzr istəyib evdən çıxırdım ki, kişi məni saxladı. dedi gəl liftin qabağında sənə deyiləsi sözüm var. razılaşdım. maksimum nə deyə bilərki deyə düşündüm. kişi məni liftin yanındakı pəncərəyə çəkib:
- bacıoğlu sən maklersən?
yox, mən çəkilişə gəlirəm. makler o biri yoldaşdır. yəni evinizi satışa o qoyacaq. qiymətlərlə falan özü ilə danışın. istəyirsiz nömrəsini verim?
- əşşi bir dayan görüm. mənim sözümün mustafası başqa şeydir. axrıda bu işin içində olan birisən
-bəli
-mənə saatlıq boş ev lazımdır. qonağım gələcək, başa düşürsəndə
çoxsu deyə bilərki nə var burda amma mən o vaxtlar elə düşünmürdüm. indinin özü olsa nəsə deyib yola verərdim. amma onda fərqli idi hər şey. başımı qaldırıb kişinin üzünə və ortası gedib kənarları ağarmış saçına nəzər yetirdim. cavab vermək istəyirdim ki, liftin qapısı açıldı. 30 yaşlarında bir oğlan bizi görüb yanımıza gəldi. onu görən kimi kişi qoluma astaca vurub yavaşca öskürdü və bu telepatik işarənin mənası "söhbətin altını vurma" idi.
-axşamın xeyir ata. qaqaş kimdir?
- abatun xeyir. maklerdir, gəlib şəkillərini çəkməyə evin.
- şad oldum. elxan (əlimi sıxıb özünü təqdim edir). inşallah əmələ gələr tezliklə
-xeyirlisi (mən: boğuq və soyuq səs ilə)
oğlan gedəndən sonra kişi mənə çevrilib yenə eyni sualı verdi. mən isə o anda beynimdə analizlər aparırdım: 11-ci sinifi bitirdiyim 4 ay deyil, mən hələ heç bir qızla əl-ələ tutmamışam bu yaşıma kimi, bu dayı bu yaşda, bu boyla (1.60) bunu necə bacarıb. ikinci olaraq lap deyək ki bacarıb, puluna minnət. bu öz aparatını işə salıb hərəkətə keçəndə ya insultdan ya da infarktdan ürəyi tutulacaq və elə orda keçinəcək. deyəsən adam mənim xəyalımda olan ölüm şəklini real həyata yansıtmaq istəyir. mən bu fikirləri düşünənə qədər bizim al paçino:
-hə noldu, təşkil edə bilərsən? hörmətini edəcəm. amma ancaq sən və mən biləcəm bu məsələni. aramızda.
-çalışaram
-nömrən varda səndə?
- var
-muğayət ol
-olaram.
liftə minib aşağı düşürdüm. o anlarda "əsas yaş deyil, yaşayışdı" frazasının nə qədər doğru olduğunun fərqinə vardım. əlbəttə o iş baş tutmadı. özüm istəsəm həll edərdim təbii ki, amma istəmədim. ağsaqqalın öz evi satıldı. sonralar bu cem yılmaz mənə dəfələrlə zəng edib, saatlıq evlər barədə yenə soruşmağa başladı. əsgəriyə gedəndən sonra onun sifətini bir dəfə yuxumda görmüşdüm və yəqin edirdim ki çox güman saatlıq ev üçün yenə məni axtarır, yoxsa yuxumda nə işi var.

testosteronu aşağı salan şeylər

azərbaycanda yaşamaq onsuz testestronu aşağı salan ilk amildir. bunun xaricində isə öz müşahidələrimin nəticəsini deyəcəm. ilk yerdə stress durur. stress zamanı kortizol hormonu bədəndə artır deyə testestron hormonu əngəllənir. əlbəttə bu ölkədə stressiz yaşamaq biraz çətin mövzudur amma idarə etmək olar deyə düşünürəm. ikinci yerdə hərəkətsizlik və yuxu rejimi pozğunluğu durur. testestronun böyük bir hissəsi yuxu anında bədəndə mübadilə olunur. gündə 5 saatdan az yatmaq testestronun aşağı düşməsində birbaşa təsiri var. hərəkətsizlik deyəndə də daimi olaraq oturaq həyat tərzi maddələr mübadiləsini zəiflədir və hormon istehsalını zəiflədir. heç olmasa, zalada gedib camaata qaynayıb qarışmırsınızsa ən azı evdə standart idman tapşırıqlarını yerinə yetirin. qidalanma faktoruda ən azı dediklərim qədər təsirlidir. fast-food-dan uzaq durun. marqarin testestron istehsalını ləngidə bilər. həddindən artıq şəkərdə qanda insulini sürətlə artırır. alkaqol mövzusunu heç deməyə ehtiyac yoxdur. xüsusilədə pivə testestronu qəti şəkildə aşağı salır. "pivə piylənməsi" deyə bir frazada var. piy toxuması testestronu estrogenə (qadın hormonu) çevirən aromataza fermentini aktivləşdirir. qarın nahiyəsindəki piylər bu nöqtədən daha risklidir testestron üçün.

bunların yaşanmaması üçün davamlı idman etmək, yuxu rejimini düzəltmək, bacardıqca stressdən qaçmaq, (bizim ölkədə tam qaçmaq olmur) hazır yeməklərdən və alkaqoldan da qaçmaq lazımdır (heç olmasa vodka için, pivədən daha üzübəridir).

andrey fayt

Andrey Fayt 1903-cü il, avqustun 29-da Nijni Novqorodda həkim ailəsində dünyaya gəlib.Atası "Xalq hərəkatı qrupu" təşkilatının rəhbəri olub. Eserlərin Kommunist Partiyasının üzvü kimi Çar hakimiyyətinə qarşı mübarizə apardığı üçün onu tez-tez həbs edərək dəfələrlə Sibirə sürgünə göndəriblər. Anası Anna Nikolayevna tibbi işçisi olsa da, ərinə fəal kömək edib. O, Andreyə hamilə olanda da həyat yoldaşı sürgündə olub. Andreyin atası Narım dairəsinə sürgün olunduğu zaman öz pasiyentlərinin köməyi ilə Fransaya qaçır. Sonralar həyat yoldaşı iki oğlu ilə onun arxasınca gedir. Onlar bir neçə il Paris yaxınlığındakı rus koloniyasında yaşayırlar. Andrey orada liseyə gedir.
‎Fayt gimnaziyanı Rusiyada bitirir. Daha sonra Hava Donanması Mühəndisliyi institutunda daxil olur. Ancaq o, dəqiq elmlərə nifrət hiss etdiyi üçün artistlik karyerasına görə institutu yarıda qoyur. 1927-ci ildə Dövlət Kinematoqrafiya Texnikumunu bitirir. ilk dəfə Vladimir Qardinin "Göyərçinlərin malikanəsi" filmində Azanqulov roluna çəkilir. O, özü kinoya kino sənətinə gəlişi ilə bağlı müsahibələrində deyir: "1922-ci ilin qışı idi. Mən bilirdim ki, Moskvada dünyada yeganə olan Kinematoqrafiya institutu var. Üzümü qırxdım. Təmiz köynək geyindim və bu unikal institutun yerləşdiyi əraziyə getdim. Təsəvvür edin, ilin ortasında cavan bir oğlan instituta gəlir və tələbə olmaq arzusunu bildirir. institutun rəhbəri onu imtahanlarla və auditoriya ilə təmin edir". 1925-ci ildə Fayt Serqey Eyzeyşteynin "Bronenoseç Patyomkin" filmində çəkilir. institutu qurtarandan sonra o kinoya müntəzəm çəkilir, hətta bəzən elə olur ki, bir ildə bir neçə filmə dəvət alır. Bunların çoxu epizodik rol olur, hətta bəzən titrlərdə belə onun adı çəkilmir.
Andrey Fayt Böyük Vətən Müharibəsində iştirak etməyib. 1941-ci ildə o, "Soyuzuşaqfilm" studiyası ilə birlikdə Stalinabada evakuasiya olunur. Orada "Meşə qardaşları", "Kartaşova müəllimə", "Dəmir mələk" filmlərində çəkilir. "Lermontov" filmindəki işini bitirir.

"Mən evakuasiya həyatının ağırlığını hiss edirdim. Müharibə haqqında isə qəzetlərdən, fotolardan, hekayələrdən və filmlərin xronikalarından öyrənirdim" - deyə aktyor etiraf edirdi. Müharibədən sonra da aktyor kinoda, xüsusən, mənfi rollarda çəkilməyini davam etdirir. Ona cəsarətli rollar verirlər. Düşmən obrazları oynayanda personajın xarakterinə məxsus ən xırda detalları, zahiri davranışları əks etdirən xüsusiyyətləri belə, tapıb üzə çıxarır, onları canlandırır. Tamaşaçını təkcə onlardan qorxmağa deyil, həmçinin nifrət etməyə, eyni zamanda, bu mənfiliyin təbiətini anlamağa məcbur edirdi. Oynadığı mənfi rollara görə, o, sovet ekranının "baş yaramaz"ı kimi tanınır. Aktyor əcnəbi agentlərdən, düşmən zabitlərdən tutmuş qəddar cadugərlərə qədər obrazları böyük məharətlə canlandırır.
Andrey Fayt kinoda 60-dan çox rol oynayıb. Enzeyşteynin, Protazanovun, Gerasimovun, Rommun filmlərində çəkilir. Onların hər biri ilə işləyərkən öyrənməkdən yorulmur. Böyük sənətkarların çəkiliş meydanında elədikləri hər şeyi acgözlüklə mənimsəyir. həmçinin dahi aktyor bir çox Azərbaycan filmlərində çəkilib. "Bir qalanın sirri" filmində Göygöz kosa rolu ilə daha çox yadda qalıb. Daha sonra o, rejissor Tofiq Tağızadənin rejissorluğu ilə "Uzaq sahillərdə" filmində də Mazelli roluna dəvət alıb. (baxma: sərrast atırsan mənim oğlum)
Aktyor öz yaramaz ampluası haqqında deyirdi: "Məndən həmişə soruşurlar, nə üçün mənfi rolları oynayırsan? Bu, çətindirmi? Əlbəttə, qəhrəmanları oynamaq xoşdur. Xüsusən, gənclikdə sənə zillənən ilhamlı gözləri seyr etmək məftunedicidir. Amma bu baxışlar mənə tanış deyil. Mən ekranda sui-qəsdlər törtəmişəm, satqınlıq və diversiyalara rəhbərlik etmişəm. Ən qərarverici məqam isə mənim öz məqsədimə çatmağım olub. Sonda mənim planlarım alt-üst olub və cəzalanmışam. Zalda isə qopan alqışlar mənə yox, qəhrəmana ünvanlanıb".
Aktyorun birinci həyat yoldaşı Qalina Kravçenko da aktrisa idi. Bir çox filmlərin qəhrəmanı kimi tanınırdı. Onların evliliyi çox uzun sürür. Qalina həyat yoldaşından ayrılıb hərbi pilotla ailə qurur. Faytın ikinci arvadı Mariya Nikolayevna məşhur rus alimlərindən birinin qızı idi. Onların oğlu Yuli Fayt kinorejissor kimi "Sərhəd iti Alıy" filmini çəkir. Həmçinin uşaqlar üçün "Yeralaş" süjetləri hazırlayıb.
1973-cü ildə Andrey Fayt özünün "Olanlar haqqında" adlı xatirələr kitabını bitirir. Kitab bütünlüklə çap olunmur, ancaq 1998-ci ildə Yulinin - atasının əlyazmalarını verdiyi Sergey Kapkov həmin xatirələrdən müəyyən hissələri özünün "Müxtəlif adamlar" kitabında çap etdirir.
Əməkdar artist 16 yanvar 1976-cı ildə 72 yaşında vəfat edib. Qəbri Novodeviçi qəbiristanlığında, valideynlərinin məzarının yanında yerləşir.