edip kompleksi

edip kompleksi: ing. oedipus complex. psixoanalitik nəzəriyyədə, qarşı cinsdən valideyninə sahiblənməsi və öz cinsindən valideynini “kənarlaşdırması” yönündə uşağın hiss etdiyi hiss, düşüncə, impuls və fantaziyalarının toplamı. 3 ilə 5 yaşlarını ehtiva edən fallik mərhələdə qarşı cinsdən valideyninə sahib olmağı arzu edən uşaq, rəqib olaraq gördüyü öz cinsindən valideyninə nifrət etməyə başlayır. freyd qız və oğlan uşaqlarının edip kompleksini fərqli şəkildə yaşadıqlarını irəli sürmüşdür. ona görə oğlan uşağının edip kompleksinə girməsi, birbaşa prosesdir; fallik impulsların təzyiqiylə anasını arzulamağa, onunla evlənmək istəməyə başlayır. amma qız uşaqlarında vəziyyət daha mürəkkəbdir; kompleksə yol açan şey axtalanma qorxusudur; yəni bir penisi olmadığını görən (axtalanmış olduğuna inanan) qız uşağı bu səbəblə anasından nifrət etməyə və ona bir penis (uşaq) verməsi üçün atasına yönəlməyə başlayır. eyni şəkildə qız və oğlan uşaqlarında edip kompleksinin aradan qalxması da fərqli şəkillərdə baş verir. oğlan uşağı, cəzalandırılma (axtalanma) qorxusuyla anasından imtina etmək məcburiyyətində qalır; bu imtina zamanı cinsi impulslarını güclü bir şəkildə basdıraraq gizlilik (latent) mərhələsinə girir. qız uşağı isə atasına sahib olmaq üçün bir qadın olmağa, anası kimi davranmağa çalışır; anasıyla eyniləşir, yəni bir mənada bu kompleksdən heç qurtula bilmir.

ambivalent

ambivalent: ing. ambivalance. latınca ambo (hər iki) və valencia (güc) sözlərindən yaradılmış, ikidəyərlilik və ya ikiqütblülük (bipolarity) mənasına gəlir. psixoanaliz dilində müəyyən bir insan ya da vəziyyət qarşısında bir-birinə zidd hiss, düşüncə, münasibət, istək, niyyətlərin bir yerdə toplanmasıdır. ambivalent deyimi ilk dəfə bleuler (1827-1939) tərəfindən ortaya atılmışdır. bleuler üç ayrı ikidəyərliliyin varlığından bəhs edir. bunlardan birincisi iradə sahəsindəki ambivalentlikdir: misal üçün, pasiyent həm yemək yemək istəyir, həm də istəmir. ikincisi düşüncə sahəsindədir: pasiyent eyni zamanda həm bir düşüncəni, həm də onun əksini müdafiə edir. üçüncüsü hissi sahədədir: pasiyent bir insanı həm sevir, həm də ondan nifrət edir.

supereqo

supereqo: ing. superego. freydin üç parçalı psixi struktur modelində şəxsiyyətin ictimai əxlaq qanunlarını, əxlaq normalarını təmsil edən və fərdin öz doğru-yanlış normaları (vicdan) ilə ideallarından (eqo idealı) ibarət hissəsi. uşaqlıq dövründə təməl olaraq cəmiyyəti təmsil edən valideynlərlə eyniləşmə, həmçinin cəza və hədiyyə vasitəsiylə ictimai dəyər və əxlaq qanunlarının mənimsənməsiylə formalaşan supereqo çox vaxt şüursuzdur. bu proses həyatın ilk 4-5 ilində böyük ölçüdə tamamlanmış olur, ancaq uşaqlıq, hətta yetkinlik dövrü boyunca da davam edir. cəmiyyətin fərdin içindəki nəzarətçisi olaraq deyə biləcəyimiz supereqonun funksiyası eqo vasitəsiylə idin impulslarını, xüsusilə də cəmiyyət tərəfindən qadağan olunmuş və ya o an üçün həyata keçirilməsi fərd üçün təhlükəli sayıla biləcək cinsi, aqressiv impulsları nəzarətdə saxlamaqdır. həmçinin eqonu tamamilə praktik məqsədlərə deyil, əxlaqi məqsədlərə və mükəmməlliyə yönləndirir. supereqonun fərd üzərindəki əsas təsir gücü, cəzanın və hədiyyənin mənimsənmiş formaları olan günahkarlıq hissi (xəta etdiyində) və qürurdur (düz etdiyində).

fobiya

fobiya: ing fobi. müəyyən bir şey və vəziyyət qarşısında axmaqca olduğunu bilməsinə baxmayaraq insanın qapılmaqdan özünü çəkindirə bilmədiyi qorxu. boş yerlərdən keçmə, qapalı yerdə olma, müəyyən heyvanlardan qorxu ən çox rast gəlinən fobiya növləridir. bir şey və ya vəziyyətə qarşı fobiyası olan insan, o insan və vəziyyətlə qarşılaşmaqdan çəkinərək özünü qorxudan qurtarmağa çalışır. fobiyaların səbəbi, şüuraltına basdırılmış konfliktlərdir. freydə görə hədsiz dərəcəyə çatmış tənhalıq, ölüm, xəstəlik qorxusu kimi gündəlik həyatda duyulan ümumi qorxular və meşələrdən, heyvanlardan, yüksək yerlərə çıxmaqdan duyulan xüsusi qorxular olmaq şərtiylə fobiyalar ikiyə ayrılmaqdadır.