“Evdən günəşdən qoruyucu krem olmadan çıxmayın!”, “Heç bir qaralma riskə dəyməz!”, “Dərinizi qoruyun!” Əgər bu günəşdən qorunma şüarlarını eşitməmisinizsə, mütləq başqalarını eşitmisiniz. Hazırkı dermatoloji təlimatlar günəş şüalarını zərərli kanserogen kimi qiymətləndirir, buna görə də əgər çöldə olmalısınızsa, özünüzü günəşdən qoruyucu kremin qoruyucu qatı ilə örtün, qoruyucu geyimlər geyinin və günün ortasında kölgəlik axtarın.
Bəs nə qədər günəş şüası qəbul etməlisiniz? Elm jurnalisti Rowan Jacobsen-in yeni kitabı olan “Günəş işığının müdafiəsində: Günəş şüalarına məruz qalmanın təəccüblü elmi” (In Defense of Sunlight: The Surprising Science of Sun Exposure) əsərində araşdırdığı məhz bu sualdır. Və cavab bizim parıldayan ulduzumuzla olan münasibətimiz qədər mürəkkəbdir.
KİTAB İCMALI — “Günəş işığının müdafiəsində: Günəş şüalarına məruz qalmanın təəccüblü elmi”, Rowan Jacobsen (Scribner, 288 səhifə).
İnsanlar günəş altında təkamül keçirib və Sənaye İnqilabına qədər həyatlarının çox hissəsini çöldə keçiriblər. Son araşdırmalar göstərir ki, biz qapalı məkanlara çəkildikdən sonra, bəlkə də, günəş işığının bəxş etdiyi bir sıra sağlamlıq faydalarını, təkcə bədənimizin onun şüaları altında yaratdığı təbii D vitamini mənbəyini deyil, həm də digər üstünlükləri itirmiş ola bilərik.
Günəş dərini öpdükdə, dəri sağlamlığımız üçün vacib olan bir sıra digər birləşmələrin sərbəst buraxılmasını və ya istehsalını tetikləyir. Bunlardan biri, qan damarlarını rahatlaşdıran və qan təzyiqini aşağı salan təbii vazodilatator (damargenişləndirici) kimi fəaliyyət göstərən kiçik bir molekul olan azot oksididir. Jacobsen yazır ki, o, “həmçinin beyin tərəfindən siqnalları ötürmək üçün və immun sistemi tərəfindən patogenləri öldürmək üçün istifadə olunur”.
Bəzi birləşmələr bədənimizdə zəncirvari reaksiyalar yaradır. Jacobsen yazır: “Dəri hüceyrələrimiz günəş işığına məruz qaldıqda, onlar proopiomelanokortin adlı böyük bir molekul istehsal edirlər”. POMC kimi qısaldılan bu maddə üç vacib kimyəvi maddənin xəbərçisidir. Jacobsen yazır ki, onlardan biri melaninin istehsalını stimullaşdırır; melanin dərini yanmaqdan qorumağa kömək edən tünd piqmentdir və
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
