Robert Nickelsberg/Getty Images tərəfindən çəkilmiş foto
Mən hava limanının çıxışında təyyarəni gözləyirəm və sərnişinlərin əl çantaları və kağız stəkanlarda qəhvə ilə tələsik keçdiklərini izləyirəm. Balaca bir oğlan uşağı anasının yanında çox sakit oturub. O, iPad-i sanki qaçıb gedəcəkmiş kimi sinəsinə sıxaraq, demək olar ki, qıcolma halında ekranı bərk-bərk tutub. Ucadan əl çalma səsləri və uşaqların ciyiltili səslərini eşidirəm. Əyilib baxıram və yaşıl rəngli cizgi filmi qəhrəmanının çəhrayı rəngli başqa bir qəhrəmandan oyuncağı aldığını görürəm. Çəhrayı qəhrəman ağlamağa başlayır, nəhəng gözlərindən yaşlar yağış kimi tökülür. Yaşıl qəhrəman üzr istəyir. Mən gözümü qırpmamış dərhal göz yaşları dayanır və yerini geniş bir təbəssüm alır. Və mən qəhrəmanların ingilis, yoxsa ərəb dilində (ananın uşaqla danışdığı kimi) danışdığını müəyyən etməmişdən əvvəl səhnə dəyişir və iki qəhrəman fonda təsadüfi bir mahnı ilə qayıq sürürlər. Oğlanın gözləri ekranda sağdan sola, mərkəzə, aşağıya doğru qaçır. Bədəni hərəkətsizdir, lakin diqqəti bir işarədən digərinə tələsdirilir.
Bu, uşaq mediasının tempi kimi düşünməyə başladığım problemdir.
Uşaq mediası adətən məzmunu və miqdarına görə qiymətləndirilir: neçə dəqiqə izlənilib və bu, maarifləndirici, yaşa uyğun, müxtəlif, sosial yönümlü, kommersiya xarakterli və ya təhlükəsizdirmi? Bu suallar vacibdir və mən həmkarlarımla birlikdə onları təcrübələr vasitəsilə öyrənmiş, təlimatlar, qaydalar və ya dizaynerlər üçün alətlər dəstinə töhfə vermişəm. Lakin biz bir o qədər də əhəmiyyətli ola biləcək daha böyük bir dizayn xüsusiyyətini gözdən qaçırmışıq: medianın uşağa məna çıxarması üçün verdiyi vaxt. Proqram və ya tətbiq yaxşı dərsləri özündə ehtiva edə bilər, lakin bu dərslərin mənimsənilməsi üçün çox sürətlə hərəkət edə bilər. Məsələn, ABŞ-ın "Ask the StoryBots" (2016-20) animasiya təhsil serialında mövzu həqiqətən zəngin ola bilər – səmanın niyə mavi olması, gözlərin necə işləməsi və ya planetlərin haradan gəlməsi – lakin izahat sürətli zarafatlar, mahnılar, vizual dəyişikliklər və üslubun qəfil dəyişmələri ilə açılır. Uşağın bir şəkil və ya fikir üzərində düşünməyə vaxtı çatmamış, səhnə bir məlumat seli ilə növbəti səhnəyə keçir.
Müxtəlif media vasitələrinin fərqli zaman tələbləri var: rəqəmsal şəkillər kitabı, oyun, televiziya epizodu və tətbiqin hər biri uşaqdan fərqli şəkildə diqqət tələb edir. Lakin bütün media vasitələrində vacib sual budur: temp hekayənin dəstəklədiyini iddia etdiyi təcrübəyə uyğundurmu? Bu, uşaqlara hekayəni izləmək, konsepsiyanı qavramaq, özünü qəhrəmanla eyniləşdirmək, emosiyaları tənzimləmək və ya başqa bir şəxslə diqqəti bölüşmək üçün vaxt verirmi? Yoxsa onları daim növbəti işarəyə, növbəti mükafata, növbəti stimullaşdırma partlayışına doğru tələsdirir?
Media çox sürətlə hərəkət etdikdə, təcrübə qatları bir-birinin üzərinə çökür. Uşaq banan qabığına sürüşən birinə gülə bilər, lakin yalnız görünən axmaqlığı təqlid edərək, zarafatı işlək edən gözləntini və dönüş nöqtəsini qaçıra bilər. Bir qəhrəman dostuna təsəlli verə bilər, lakin səhnə çox sürətlə keçərsə, uşağın bu yardımı dərk etməyə və ya bağçada eyni şeyi etməyi halüsinasiya etməyə az vaxtı olur. Erkən yaşlarda empatiyanı inkişaf etdirmək üçün uşaq başqa bir insanın fərqli bir şey hiss etdiyini fərq etməlidir. Bu kiçik keçid aktı vaxt tələb edir.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
