45. "özünü bir şey zənn etmək" məsələsinə heç bir fikir bildirməyəcəm, bu mövzuda bir şey demək çətin gəlir mənə. amma söhbət "özünü bir şey zənn etməy"in yüksək səviyyəni bildirməsindən gedirsə, onu deyim ki, bunun üçün təkcə kitab oxumaq kifayət deyil. həm də, mariflənməni ənənəvi "kitab" anlayışının ardında görmək lazımdır. bunu ümumi şəkildə "mətn" anlayışı ilə əvəz etmək olar. bura "oxunabilən" hər şey daxildir, amma biz hələ qayıdaq kitab anlayışına.. çünki "özünü bir şey zənn etmək" üçün yalnız kitab oxumağın (çox güma ki, külli miqdarda) kifayət olmadığını dedikdə bunu "kitab" anlayışı çərçivəsində də rahatca izah etmək olar. əvvəlcə buna baxaq ki, "qəhrəmanımız" hansı kitabı oxumaqla "özünü bir şey sanır"? bizim problemimiz odur ki, "kitab" deyəndə bütün kitabları bərabər tuturuq amma heç də bunun belə olmadığını çox aydın dərk edirik. şərti olaraq "alt" və "üst" səviyyə adlandıraq kitabları. tutaq ki, biri bu "üst" səviyyəli bir (və ya bir milyon) kitab oxuyur. amma o adamın buna görə "özünü bir şey sanmaq"da haqlı olduğunu (yenə də deyirəm: əgər biz bunu ali həqiqət, nirvana kimi qəbul ediriksə (deməli mənim buna çatmağa göstərəcəyim yol da ali səkkizlik kimi olmalıdır)) düşünürsə yenə də yanılır.

(indi isə bu cür "nirvana"ya çatmaq üçün ali səkkizlikfason bir-iki şey yazacam)


kitab oxumaq kifayət deyil. gərək oxuduğun kitabı təhlil eləyə biləsən, digər kitablarla müqayisə edərək bənzər, fərqli cəhətlərini taparaq ortaya çıxarasan. müxtəlif fikrə, müxtəlif yanaşmaya sahib adamların rəyləri ilə tanış olasan.. kitabı bir üçölçülü obyekt kimi düşünün. məsələn piramidə. aşağıdan baxanda dördbucaq görürsən.. yandan baxanda üçbucaq. amma bir piramidanı tam dərk etmək üçün gərək ona hər tərəfdən baxmış olasan. kitab da belədir..

qayıdaq yenə "mətn" anlayışına, çünki onu da demək istəyirəm ki, təkcə kitaba deyil, digər sahələrə də, məsələn filmə də bu cür yanaşmaq lazımdır. məncə bir adamın sevdiyi filmi hansı cəhətlərə görə bəyəndiyi haqqında deyəcək bir-iki sözü olmalıdır.. ən azından.