2. insanı insan edən ən vacib duyğulardan biri. Burada kədərli olmağı marjinallaşdırmağa çalışmayacam, olmamaq daha yaxşıdır, amma olmaq da çox normal və insani bir şeydir. Əsas məsələ kədərə necə yanaşmaq və bu kimi hisslərlə necə münasibət qurmaqla bağlıdır. Özünə qarşı səmimi olduqda xarakterin inkişafında ən böyük rolu elə bu hiss oynayır. içində tükəndiyin münasibətlər, seçdiyin yanlış yollar, çəkdiyin sərhədlərin pozulması özünü kədərdə görsədir. Bunu xəbərdarlıq kimi qəbul edib kədərin içində yoğrulub daha müdrik ruh halına keçilə bilər. Amma həmişə belə olacaq deyə bir şey yoxdur.

Ümumiyyətlə, kədərli olmağın bir çox səbəbi ola bilər: Sevgilinizdən ayrıla, yaxın birini itirə, xəyanətə məruz qala, qarşıya qoyduğunuz hədəfə çatmaya bilərsiniz, və ya heç bir səbəb olmadan da bu hiss yaşanıla bilər. Lakin əsas məsələ güclü olmağa çalışaraq toksik pozitivlik edib vecinə almamaq deyil, belə olsa, basdırılan hisslər həyatın növbəti mərhələlərinin birində ortaya çıxa bilər, siz də gözünüzü döyə-döyə niyə belə oldu deyə uzun-uzun fikirləşərsiniz.

Dune romanında Bene Gesserit rahibələrinin qorxu barədə olan dualarında qorxunun aşılması üçün onu insanın içindən keçməsinə icazə verilməli olduğu bildirilir. Məncə kədər də belədir. Yaşanılmasa keçmir, yaşanılsa belə tam keçmir, amma yaşanılmalıdır.

Yaşanılmalıdır deyəndə uzun müddəti əhatə edən bir prosesi nəzərdə tuturam. içki, tütün və ya digər ötəri həzzlərlə hər şeyin yolunda olduğuna özünü aldadıb yola davam etmək və güclü görünmək əvəzinə nəyinsə həqiqətən səni incitdiyini və ya qəlbini qırdığını qəbul etmək lazımdır. Bunu ifadə etmək, danışmaq, hətta ağlamaq da prosesdən sağlam şəkildə keçməyin yollarıdır. Bunu irinlənmiş yara kimi düşünün. Nə qədər ki, yaranı açıb irini çölə çıxartmayacaqsınız, yara zamanla daha da pisləşəcək.

Özünüzün kədəri yaşamağı bir kənara başqa birinin kədərinə şahid olmaq da ən həssas məqamlardan biridir. Həmişə ilkin addım kimi insanlar problemi həll etməyə çalışır, amma kədəri olan biri probleminin həll edilməsini istəmir, anlaşılmaq istəyir. Ortada onsuz bir problem yoxdur, sadəcə yaşanılmalı olan bir duyğu var. Məsələn sevgilisindən təzə ayrılan birinə yeni bir sevgili tapmağa çalışmaq kimi. Hərdən insanın özü də həlli bu yolda görür. Amma bu, problemi həll etmək deyil, yaşanılmalı olan hissləri basdırıb davam etməkdir. Bunun fəsadları isə istər-istəməz özünü gələcəkdə biruzə verir.

Kədərli insan anlaşılmaq istədiyi kimi insanların əksəri də həmin insanları anlamaq istəyir. Lakin əksər hallarda yanaşma tərzi bir qədər yanlış olur. Empatiya qurub daha böyük dərdlər var, keçər bu da demək aradakı məsafəni daha da uzaqlaşdırır. Anlaşılmaq istəyən bir nəfər ilə onu anlamaq istəyən şəxs arasında balans, problemi həll etməyə çalışmadan, məsləhət və ya tövsiyə vermədən sadəcə yanında olmaqla yaranır. Eyni duyğuda olan iki nəfərin ürək döyüntüləri belə sinxron şəkildə atmağa başlayır. Bütün məsələ sağlam şəkildə həmin prosesin keçməyini gözləməkdir.

Prosesin yekununda insan daha dinc olur. Amma bu boşluqdan deyil, dərinləşmədən gələn bir dinclikdir. Kədərə və digər mənfi emosiyalara dirənci yaranır, həm özünün, həm də başqasının ağrısında qala bilir, qaçmır. Mənliyi güclənib, eyni xətalara bir də düşməmək üçün həmin ruh halının ona öyrətdiklərini mənimsəyib.

Yenə də bu hissləri və ruh halını marjinallaşdırmağa çalışmıram, sadəcə belə bir şey varsa, bunu sağlam yolla keçməyin vacib olduğunu, nələrsə öyrənilə bilibsə bu fərqindəliyin insana faydasını vurğulamağa çalışıram. Yəni başınıza bir hadisə gəlibsə, hadisənin sizdə yaratdığı hisslərə olan yanaşmanız və digər insanların sizə münasibəti həmin hadisənin sizdə buraxacağı izlərə böyük ölçüdə təsir edir. Bu, az da ola bilər, çox da. Hər şey bu hissləri necə yaşamağınızdan və prosesi necə keçməyinizdən asılır.