persona



facebook twitter əjdaha lazımdı   izləmə   lələ   mən   googllalink

    1. (bax: ingmar bergman) ın ən qalmaqallı və demək olar çətin anlaşılan, dərin mənalı, fəlsəfi filmi. film ekranlara çıxdıqda (1966) çoxlu tənqidlərə məruz qaldı, amma illər keçdikcə bu şedevr öz qiymətini aldı. film tarixində yeni mərhələ kimi qiymətləndirilir, ümumiyyətlə film çəkməyə başlayan rejissorun baxmalı olduğu 5 film varsa, birinin bu film olduğu qeyd edilir. dediyim kimi ilk çıxdığı illərdə kəskin tənqidlərə məruz qalsa da sonradan qaydalar yaradan, nümunə olan filmlər siyahısına daxil oldu. bu Filmə baxanların ilk reaksiyası 2 cür olur:
    - həyatımda baxdığım ən fəlsəfi, dərin və gözəl filmlərdən biri
    - bu filmdən heç nə anlamadım
    zatən ilk dəfə baxdıqdan sonra bergmanın çatdırmaq istədiyini tam başa düşmək mümkün deyil. bunun üçün filmə gərək yenidən baxasan ya da film haqqında yazılan mütəxəssis rəylərini oxuyasan.
    qısaca sujetdən danışası olsaq, bir aktrisa oynadığı tamaşanın ortasında birdən durur və susur. və ondan sonra ümumiyyətlə danışmır. aktrisa da heç bir psixoloji pozuntu və hər hansı xəstəlik aşkar edilmir. və ona baxmaq üçün bir tibb bacısı göndərirlər. və hər şey burdan başlayır. aktrisanın problemi nə idi? niyə susurdu? bunu onun həkimi ( tibb bacısını ona baxmağa göndərən) yaxşı izah edir. filmi izləyib başa düşmək istəyənlər o epizodu lap diqqətlə izləsinlər. bergman demək istəyir ki, əslində bütün insanlar iki cür olur: daxillərindəki və üzə vurduqları. və bu iki tip ( daxillərindəki və üzə vurduqları) şəxsi daim sorğulayır, istər - istəməz insan bu iki nəsnənin arasında gedib gəlir. və ziddiyət yaranır, bu ziddiyyət böyüdükdə, böyük problemlər yaranır. tibb bacısı ilə aktrisa arasında yaşananlar varlığın başqa varlığa ( insanın insana) hansı ölçüdə təsir edə bilməyə qadir olması baxımından çox maraqlıdır. insan başqa insanı hətta "özünə" çevirməyə qabildir. ya da bir insan başqasına çevrilməyə meyllidir. ya da ki, bu ikisi birlikdə fəaliyyət göstərir. və keçmişdəki günahlar insanı daim təqib edir, sorğulayır və cəzalandırır. günah insanı özü -özündən narazı salır, hətta iyrəndirir. bergmanın filmdə çatdırmaq istədiyi həqiqətlərdən biri də budur. imkan olanda izləyin.
    3. bergman babanın (bergman mənim babamdır) səssizlik qədər səssiz ağrını təmsil edən filmidir. film ilk dəfədən başa düşülmür, ikinci dəfə izləmək şərtdir. ikinci dəfə izləyərkən götümə sözün bütün hallarında güvənmişdim. amma üçüncü dəfə bu hələki mümkün deyil. ilk səhnədə görünən, uşaqlığımı xatırladan uşağın kimliyini ikinci izləyişimdən sonra başa düşmüşdüm. sifətlərin yer dəyişməsi zamanı istifadə olunan eyni monologlar, yetərindən çox bergmanvaridir. skandinav soyuğunu iliklərinizə qədər işləməsinə səbəbiyyət verir bu film.
    4. filmdə toxunulub:
    Sven Nikvistin kinematoqrafik istedadını göstərən kadrlar
    (bax: Lermontovun yeganə romanı olan “Zəmanəmizin qəhrəmanı” kitabı )
    (bax: vyetnamlı buddist keşiş Tiç Kuan Dukun siyasi etiraz olaraq 1963-cü ildə özünü yandırması)
    səhnələrin birində Elizabetin baxdığı fotoşəkil ikinci Dünya müharibəsi vaxtı Varşavada tutulan yəhudilərin çarəsizliyinin təsviridir.

    Son olaraq Berqmanın niyə açılış sekansında Lermontovun “Zəmanəmizin qəhrəmanı” adlı romanı seçməsilə bağlı. Əlbəttə, seçim təsadüfi deyil. Kitabı oxuyanlara məlumdur ki, adsız səyyah tərəfindən danışılan əsərdə XIX əsr Rusiyasının burjua ab-havasını hiss etmək olar. Peçorin obrazı şairin təxəyyülünün deyil, cəmiyyətin formalaşdırdığı bir protaqonistdir. Surətin qarşısındakılarla olan münasibətini – danışıqlarının səmimi yoxsa süni olduğunu müəyyənləşdirmək çətindir; fikirlərinin özündən doğulduğuna şübhə etməmək mümkün deyildir. Oxucu vərəqlər sona yaxınlaşdıqca bir insanın cəmiyyət qarşısında büründüyü “persona”sından çəkdiyi və çəkdirdiyi iztirabları görür. Peçorinin sadist və mazoxist tərəflərini aşkar edir, arada ona nifrət edir, bəzən də rəğbət bəsləyir. Bu mənada filmin qəhrəmanları ilə paralelliklər aparmaq heç də çətin deyil.
    5. bergman yaradıcılığında ən sevdiyim filmdi. bəlkə də seventh seal filmindən daha yaxşıdı. psixoanaliz öyrənənlər üçün bir dərslik də hesab etmək olar.


sən də yaz!