ürәyi zәif olanlar çox da şey elәmәsin
insan
| sosial31,501 | 73 | 137
əjdahalar googlla
sözaltı günlük - sözaltı etiraf - ən nifrət edilən insan tipi - sözaltı sözlük - yalnızlıq - keçən ayın ən bəyənilənləri - azərbaycandakı insan modelləri - ata - türklərin sevilməyən cəhətləri - yazarların hazırda düşündükləri
Yalnız deyilsən!
Bu duyğuların müvəqqəti olduğunu və kömək mövcud olduğunu bilmək vacibdir. Dostlarınıza, ailənizə, profesionallara müraciət etməyiniz vacibdir. Sizi dinləmək və lazım olan dəstəyi təmin etmək istəyən insanlar var.
Sözlük yazarları olaraq səni hər zaman dinləyə bilərik.
Əgər yalnız hiss edirsənsə, qaynar xəttə zəng et:
☎ 860ürәyi zәif olanlar çox da şey elәmәsin
(youtube: 
)
)"filankəs manqa 5 man pul atdı.., qrup yoldaşıma yaxşılıq eləmişdim, sonra mənim dalimca danışıb... bibimnəvəsi ilə küsüşmüşəm... əşi insan nə xain şeydi..." qafasında olanlar yıxılıb ölsünlər zatən. pox üçün yaranan pox milçəyi nə bilir zəfəran nədi!
əvvəlcə təkamülün bizi hansı şəraitdə "indiki" halımıza gətirdiyi barədə məlumat verim. daimi aclıq və susuzluq təhlükəsi. yaxınlarının və özünün ölümü üçün hər gün yeni imkanlar. vəhşi heyvanlardan qorunmaq, qida uğrunda mübarizə, qida axtarışı. resursların azlığı və başqa ekstremal şərtlər. bu şərtlər altında təkamül yaşamağa uyğun olanlarımızı həyatda saxlayıb və nəslimizi artırmaq imkanı verib. nəticədə insan bədəni və zəkası bu şərtlərdə olanda özünün ən üstün performansını göstərə bilər. iti zəkamız bir riyaziyyat misalı üstündə saatlarla bəlkə günlərlə aylarla düşünməyimizə yox, bir düşmən qarşısında, həyatımızın təhlükədə olduğu anda ən sərfəli çıxış yolunu tapmaq üçün uyğunlaşıb. stressə reaksiya bacarığımız, bunun üçün lazım olan hormonlar uzun müddətli maddi sıxıntılarla, münasibət problemləri ilə və ya başqa depressiv vəziyyətlərlə mübarizə üçün yox, vəhşi aqressiv qaban gördükdə onu nizəmizlə öldürməyə, ayı gördükdə qaçmağa və ya hirsli qəbilə başçısını sakit durub yola verməyə uyğunlaşıb. bundan başqa bədənimiz daim hərəkətdə olmağa, aclığa susuzluğa dözməyə öyrəşib. bəzi təxminlərə görə insan populyasiyasında erkəklər yemək tapmaq üçün hər gün ortalama 15 km yeriməli idilər. dişilər üçün bu rəqəm 10 km-dir. təbiət bizi belə ekstremal şəraitlərə dözə bilən, yer kürəsindəki ən yaxşı sağ qalma maşınına çevirmişdir.
bəs biz nə etdik? biz sanki təkamüldə bug tapmışdıq. zəkamız və birliyimiz bizi heç bir düşməndən qorxmamağa öyrəşdirdi. ətrafımızdakı resursları tükətdikcə yeni yeni yerlər fəth etdik və iqtisadi vəziyyətimiz artıq o qədər yaxşı idi ki, artıq aclıq və susuzluq bizim gündəlik həyatımızın bir parçası deyildi. qurduğumuz dəstələr, qəbilələr, tayfalar sayəsində ölüm təhlükəmiz get-gedə azalırdı. bundan başqa ailə kimi bir fenomeni kəşf etməklə artıq hamı öz nəslini artırmaq şansına sahib idi. ən sadə ehtiyaclarımızdan sonra digər lüks ehtiyaclarımızı rahatlıqla ödəməyə başladıq. inkişafımız nə qədər irəliləsə, onun sürəti də bir o qədər çoxalırdı. nəticədə bizim iqtisadi sosial vəziyyətimiz o qədər sürətlə yaxşılaşırdı ki, təkamül bizi ətrafımızdakı şərtlərin dəyişməsinə uyğunlaşdırmağa vaxt tapa bilmirdi.
indi də gəlmişik 21-ci əsrə. son 2 yüz illikdə etdiyimiz inkişafı yəqin ki, son 2 milyon ildə etməmişik heç. ilk vaxtlar təkamülün bizdən yavaş getməsi çox da problem deyildi. çünki həyatımızda hələ də kifayət qədər "diskomfort" var idi, və bir sağ qalma maşını olan bizlər hələ də yağ içində işləyirdik. indi isə yox. əksəriyyətimiz işə gedəndə həftədə ən yaxşı halda 40 saat oturaraq keçirir. maddi sıxıntılar adətən uzun müddət davam edir. bizim stressə reaksiya sistemlərimiz sadəcə bu qədər uzun müddət aktiv qala bilməz. 30 60 saniyə içində reaksiya verilməlidi. ya yem olmalısan ya da təhlükədən uzaqlaşırsan. ancaq indiki stress vəziyyətləri bəzən aylar illər çəkə bilir. bundan başqa ölüm təhlükəsi üçün programlanmış beynimiz indi ölümlə üzləşmədiyi üçün hər xırda poxu ölümlə üzləşirmiş kimi ciddiyə alır. imtahandan kəsiləndə elə reaksiya veririk ki, sanki, dünyanın sonu gəlib və ölmək üzrəyik. modern həyatımızda bizi narahat edən şeylərin əksəriyyəti beynimiz tərəfindən şişirdilir. çünki bunun üçün programlanıb.
çıxış yolu nədir bəs? məncə indi o səviyyəyə qədər inkişaf etmişik ki, özümüzə təbiətin bizim üçün müəyyən etdiyi həyat şəraitini yarada bilərik. bu heç də binalardan çıxaq, silahsız, alətsiz meşəyə və ya mağaraya gedək demək deyil. sadəcə bir qədər baş sındırıb, bədənimizə ən uyğun sosial quruluşu, və şəraiti yarada bilərik. məsələn çalışa bilərik insanlar "təbii" dəstələr şəklində yaşasın, iri şəhərlərdəki anonimlik və bunun gətirdiyi komfortu aradan götürə bilərik. bundan başqa iş saatlarımızı azalda bilərik, və iş yerlərimizi bir qədər daha hərəkətli edə bilərik. ailə quruluşu məhv edəcəyimiz ilk şeylərdən olmalıdır. ki buna instinktiv olaraq başlamışıq. bəlkə nə vaxtsa edit verib əlavələr edərəm. məncə bu nöqtədən sonra insanlığın cəmiyyət olaraq sürətli inkişafına ehtiyac yoxdur. həm kim bilir, bəlkə öz təbiətimizi başa düşərək yaşamağımız bizim qarşımızda yeni bir mərhələ açacaq?
4 milyon il əvvəl qıtlıq səbəbiylə ağacdan aşağı düşüb uzun otlar arasında ayaq üstdə durmağa məcbur olan, bir mutasiya ilə çənə əzələsi kiçildiyi üçün məcbur olub əl-qolunu silah kimi inkişaf etdirdi çünki təbiət özü bunu tələb etdi. bunları etməsəydi babalarının yaşam tərzinə sadiq qalsaydı indi mövcud olmayacaqdı.
indi homo sapiens yaşam standartını dəyişib. babaları ovçuluq ilə yaşayırdılar. ov üçün həftələr xərcləyirdilər. bəzən ov qıtlığına görə, qəbilənin fərdlərinin sayının artdığına görə bölünüb uzun səyahətə yeni ov sahələri üçün səfər edirdilər. vaxtının çoxunu ova yəni yeməyə xərclədiyi üçün asudə vaxtı qalmırdı. bunagörə digər sahələrdə inkişaf etmirdi. mədəni inkişaf, şəhərləşmə taxılın kəşf olunmasından sonra bşladı insan üçün. çünki taxıl sayəsində qarnını rahat doyura bilirdi. ova da ehtiyac qalmırdı taxıl ilə heyvanları da yanında çoxalda bilirdi.
insanın sayı şəhərləşmyə əsasən də taxıla görə bu qədər artıb. çünki ovçuluq ilə şəhər cammatını doyura bilməzsən. şəhərləşmə insanın boyunu təxmini 10sm azaltdı amma sayını artırdı.
indi insan orqanizmi şəhər təbiətinə tam uyğunlaşmasa da zamanla bu tam olaraq baş verəcək. və tam uyğunlaşma deyə birşey ola biləz. təbiət daim öz rurprizləri ilə yeni problemlər xəstəliklər gətirəcək.
şəhərləşmə vəbanı, qripi özüylə birgə gətirmişdi amma insan bu ölümcül xəstəliklərə qarşı uyğunlaşdı. indinin özündə də insan şəhər şəraitinə, oturaq həyat tərzinə görə şəkər, artıq çəki kimi xəstəliklərə uyğunlaşma prosesi keçirdir. bəzi insanlar artıq siqaretə, aids-ə immunnitet qazanıblar.
insan yeni şəraiə uyğunlaşmasın deyə bablarını təqlid etməməlidir. əksinə özünü yeni dünyalara uyğunlaşdırmaq üçün hazırlamalıdır. bütün gücünü sadəcə beyni üçün saxlamalı, babalrım kimi olacam deyib artislik etməməlidir * glş bir növ olaraq yaşamaq istəyirsənsə əzələlərini yox beynini böyütməlisən.
bəlkə sabah təcili marsa köçməli oldun? bax onda da yerdəki kimi şayamalıyam deyənlər yox, soyuğa, radiasiyaya uyğunlaşmalıyam deyənlər sağ qalacaq.
təbiət sabit deyil daim dəyişir və sən də yaşamaq istəyirsənsə mühavizəkarlıqdan əl çəkib sən də təbitə uyğun dəyişməlisən.
üzv ol
əlaqəli xəbər
bütün xəbərlər →
science
Beyin implantı paralizli insanlara eyni anda danışmağa və jest etməyə imkan verir
tech
Microsoft-un yeni AI ‘davranış kodeksi’ modellərə sistemləri hack etməmək və insanları aldatmamaq barədə xəbərdarlıq edir
culture
Yaratıcı Kat Sandler, Yaga’da. ‘İsti Rəqabət’ ulduzu Hudson Williams ilə: ‘İnsanlar cadugər dalğasına hazırdır’
tech
AI nədir, necə işləyir və niyə bəzi insanlar ondan narahatdır?