30 yazar | 18 başlıq | 48 entry
yenilə | gündəm


#son entrylər 48 yeni entry

yazarların bir daha heç vaxt təkrar etmək istəmədiyi səhvləri 11 gələcəkdəki sevgiliyə məktub 9 zəhmət olmasa 4 şərqə baxış   god of war   19 sentyabr 2021 iranın araz boyu hərbi təlimləri   ən nifrət edilən insan tipi   yazarların eyni doğum gününü paylaşdıqları məşhurlar və əlamətdar hadisələr   sözaltı günlük 2 gecəyə bir mahnı paylaş   mysql   yazarların bir daha heç vaxt təkrar etmək istəmədiyi səhvləri 9 24 hour party people | kino   gladiator | kino   zəhmət olmasa 3 aqil rəhimov   sözaltı meme   azərbaycanlıların başqalarının maddi durumuna olan marağı 2 we only write in english to this topic 3 donuz böyrəyinin insana transplantasiyası   en passant   #sözaltı fotoqrafiya 2 baxılası youtube videoları   doms   küfürbaz haydo | kino   eden hazard   john terry   you'll never walk alone   fabinho   həyatın pox kimi olmasının ən böyük səbəbləri   unudulmaz film səhnələri | kino   selenium   unreqvited   qabil məmmədov 2 gələcəkdəki sevgiliyə məktub 5 azərbaycanda qadın olmaq   #sözaltı music 2 gigi hadid   les destinees sentimentales | kino   baku bus 3 solway firth kosmonavtı   the international 2021   bane 2 andrey sokolov   sözaltı etiraf   gözəl qızların axmaq olması   philippe starck   cəmiyyətə demək istənilənlər   yazarların paylaşmaq istədiyi yemək reseptləri   sözaltı sözlük 2 ellen allien   rubber duck debugging   itburnu   porçay   java və kofe   metal dinləyərək kod yazmaq   post rock   azərbaycandan soyudan şeylər   google   kəramət böyükçöl   cvn tv   şasd   rus dili bilməməyin dözülməz ağırlığı   ingilis dilində podkastlar   children of men | kino   pişik   molla rejimi   squid game | kino   uçan adam sabri   house of wax | kino   mbti   öyrənildiyində təəccübləndirən məlumatlar   kartof püresi   rafael fiziyev   klassik ana sözləri   vsauce   təkcə mənmi edirəm deyə düşünülən şeylər   gözəl qızların yalnız olması   günü ifadə edən mahnı   paxıllıq   #sözaltı art   depressiya   the batman | kino   little miss sunshine | kino   chef | kino   jon favreau | kino   tiger-1   sözlük yazarlarının qorxuları   səs azərbaycan   nocturne in c sharp minor   lotereya   tarif şurası   özünü müdafiə idman növləri   doqmatizm   the steel man   fitness   samsung   görücü üsulu ilə evlənmək   milkdromeda   the prince and the pauper   hərbi qənimətlər parkı   pentakill   #sözaltı radio  









coğrafi determinizm



facebook twitter əjdaha lazımdı izlə dostlar   mən   googlla
varlıq və yoxluq arasında - alain de botton - veqan - determinizm və azad iradə ziddiyəti -
başlıqdakı ən bəyənilən yazılar:

+36 əjdaha

1. fransız maarifçisi, ictimai xadimi şarl de baron monteskyö tərəfindən elmi dövriyyəyə buraxılan və coğrafi, bioloji və psixoloji amilləri özündə ehtiva edən nəzəriyyə. özünün "iran məktubları" adlı əsərində bu nəzəriyyəni irəli sürür. o iddia edirdi ki, tarixi proseslər, xalqların, millətlərin siyasi həyatında baş verən dəyişikliklər həmin xalqın coğrafi şəraitindən, iqlimindən birbaşa aslıdır. o yazır ki, şərq xalqlarının daim müstəmləkə şəraitində yaşaması və qərblilər tərəfindən əzilməsi, təzyiq görməsi bilavasitə coğrafi amillərlə şərtlənir. "sərt iqlim sərt xarakter, mülayim iqlim mülayim xarakter" şüarıyla çıxış edən mütəfəkkir şimalda sərt iqlimə uyğunlaşmış xalqları daha möhkəm , sərt, döyüşkən və mübariz olaraq göstərir. məsələn skandinaviyalılar daha cüssəli, hündür və döyüşkəndirlər. cənubda yaşayanlar, yəni isti iqlimə uyğunlaşan xalqlarsa daha sakit, zəyif, üzüyola olurlar . məsələn ərəblər. o həmçinin qeyd edirdi ki, coğrafi şərait həmin mühit insanlarının psixologiyasına da təsirsiz ötüşmür. bu müqayisəni azərbaycan timsalnda da görmək olar. yəni, şimal bölgəmizdə sərt iqlim şəraitində yaşayan insanlarla, cənub bölgədə, mülayim iqlimdə yaşayan insanlar arasında kəskin fərqlər müşahidə olunur. o "qanunların ruhu" əsərində qeyd edir ki, qanunlar hər xalıq yerləşdiyi coğrafi məkana uyğun olaraq hazrlanmalıdır. qanunlar hər xalqın öz ruhunauyğun olmalıdır. yəni şərq xalqlarını idarə etməkçün verilən qanunlar qərb xalqlarını idarəçilik qanunlarından fərqlənməlidir. yoxsa eyni qanunların tətbiqi yanlış və xoşagəlməz nəticələr verə bilər.

+7 əjdaha

2. insanların coğrafiyaya dan necə təsirləndiyi və coğrafyanın insanların inkişafında əsas rolu oynadığı fikridir
jared diamond (bax: guns germs and steel) əsərində niyə avropanın bütün dünyadan daha üstün olduğunu arastirmağa çalışır.
ilk baxılacaq mövzular əkin dir insanlar bəzi yerlərdə məsələn new guinea da əkin üçün yararlı olan bitkiləri onların bütün vaxtını aparan məhsullar idi ama bərəkətli hilal denilen ərazidə buğda əkini sayəsində insanlar başqa şeylər eləməyə də vaxt tapa bilir və bütün günlərini yemək axtarmaq üçün istifadə etmirdilər və bu bolluq insanlara anbar yaratmaq və məhsullarını saxlamaq üçün də imkan yaradırdı
ikinci xüsusiyyət o coğrafiyada yaşayan heyvanlardır. asiya da yaşayan insanlar inək keçi at və qoyunu ehillesdirirler bu heyvanlar çox faydalıdır çünki ərlərindən sutlerinden dərslərindən yunlarindan faydalanmaq olur. at və inək yük daşımaq torpağı şumlamaq üçün də istifadə edilir. atı döyüş üçün ovlanmaq üçün də istifadə edirlər. başqa cografyalarin isə belə bir şansı yoxdur orada yaşayan ehillesdirilmeyr uyğun olan heyvanlar məsələn lama donuz fil kimi heyvanlar çox da xeyirli deyildilər. məsələn donuz yaxşı ət verə bilər ama süd və yun vermir. gücündən də istifadə etmək olmur.
önəmli olan isə bu çatışmazlıqlar niyə bəzi xalqların inkişafının qarşısını alır. çünki insanlar bütün vaxtlarını yemək axtararq keçirdiklərinde başqa şey eləməyə vaxtları qalmır məsələn dəmirçilik lə məşğul ola bilmirlər çünki demircinin də yeməyə ehtiyacı var ama onun yaratdığı dəmirin mənası olmayacaq çünki yeməyin bir qiyməti yoxdur davamlı acliqdan ölmək təhlükəsi var. burdada qısaca dəmiri istifadə edə bilməyən əkinden aldığı faydanı da azaldır.
indi fərqli bir məsələ var əgər coğrafiya inkişafda ən vacib amildirsə niyə hər tərəfi buz olan scandinavya ölkələri bu qədər inkişaf edib. girgory petrov (bax: bəyaz zambaqlar ölkəsində) finlandiyanın sadəcə bataqlıqlar dan ibarət olduğunu və kənd təsərrüfatınin çox çətin olduğunu deyirdi və finlandlar idealist mellimler yetisdirerek bu problemləri aradan qaldırıb finlandiyani inkişaf etmiş ölkəyə çevirdiler.
(bax: why nations fails) kitabında insanların inkişafi üçün ilk amilin demokratiya olmasından bəhs edilir çünki əgər azad cəmiyyət yaradılarsa insanlar özləri çətinlikləri keçərək daha yaxşı yaşaya bilərlər bu misal doğru olmasına doğrudur ama çox qıtdır. çünki insanlar demkoratiyani yaratmaq üçün savadli əhaliyə ehdiyac duyurlar savadlı əhali isə yaxşı insanlara təhsil vermək üçün də xalqlar varlı olmalıdırlar ki bu qədər insanın işləməyərək sadəcə təhsil almasına dözə bilsinlər çünki geridə qalan əhali istehsal edəcək və bunlarda dövlətin yığdığı vergiylə oxuyacaqlar bu da bizi ilk başa qaytarır və yenə bir loopa giririk.
bir də danılmaz bir fakt var ki yaxşı cografiyalarda yaşasalarda inkişaf etməmiş dövlətlər var bunun isə əsas səbəblərindən biri fərqliliklərin olmaması dir mənim fikrimcə sadəcə. avropada tarix boyu çox dövlət yaşayır və bunların çoxu da inkişaf etmiş və zəngin dövlətlərdir. məsələn xristofor kolump dan əvvəl çinlilər dünyanı araşdırmağa çıxır ama 2 ci səfərə hazırlandıqda çin imperatoru bu səfərləri maliyelesdirmir. xristofor kolump isə fransa pul vermədikdə italyaya oda pul verməsə ispanya portuqalya venedikdən pul istəmək şansı var idi ki onu da onsuz çox dövlət maliyelesdirmek istememisdi.
bir mövzuda dindir məsələn kapitalizmin protestanliqla uyğunluğu sayesinde avropa sürətli şəkildə varlanmaga başlayır (avropada kapitalizmin inkişafının tək səbəbi budur demirəm)
qısacası coğrafiya hərşey demək deyil ama ən vacibidi.



hamısını göstər

coğrafi determinizm