+4 əjdaha
1. 2018 ci ildə abel mükafatını qazanmış və hal-hazırda yaşayan ən görkəmli riyaziyyatçı. hər halda riyaziyyatçı olmayan birinə lanqlands proqramının əhəmiyyətini izah etmək çox çətindir amma belə deyim ki bu proqram gələcək yüzil riyaziyyatının əsas tədqiqat mövzusu olaraq qalacaq. təsəvvür edin ki, dəxlisiz görünən iki riyaziyyat sahəsi var amma lanqland çıxıb bunlar arasında çox ciddi əlaqə olduğu hipotezini irəli sürür və illərdir ki çox az bir qismi həll edilə bilib
ən qəribəsi bu şəxs bir türkiyə sevdalısıdır * cümləyə bax da sən alla. hə, ülkü ocağına üzv olacaq tezliklə lanqlands funktoriallıq hipotezini isbat etmək üçün yaratdığı beyond endoscopy strategiyasının yayımlandığı məqalənin girişində belə yazır: ya tutarsa! ehe
robert lanqlands 1936-cı ildə kanadada doğulub. ailəsi alman və ingilis əsilli olub ancaq kanadaya köçüblər. on beş yaşlarında ingilis ədəbiyyatı ilə tanış olub, ernst tratterin yazdığı bir kitabı oxuduqdan sonra marks, eynşteyn, darvini və s. tanıyıb. 17 yaşında universitet imtahanı verdikdən sonra elmdə kifayət qədər yaxşı olmadığı ancaq riyaziyyatı sevdiyi üçün riyaziyyat təhsili almağı seçib. bir riyaziyyat tələbəsi üçün müxtəlif dilləri bilmək (ən azından müxtəlif dillərdə oxuya bilmək) yararlı olacağı üçün və müəlliminin tövsiyəsi ilə fransız, alman dillərini özbaşına öyrənməyə başlayıb. rus musiqisini sevən bir müəllimi sayəsində rus dilini də öyrənməyə və təbii ki, rus ədəbiyatı ilə maraqlanmağa başlayıb.
british columbia universitetində bakalavr, yale universitetində isə doktorantura təhsilini tamamladıqdan sonra prinston universitetinə gəlib. burda eisenstein ardıcıllıqları ilə bağlı tədqiqat aparsa belə kifayət qədər uğurlu olmayıb və depressiyafason şey yaşayaraq riyaziyyatı buraxmağı fikirləşib. prinstonda işləyən və lanqlands ilə ailəlikcə dostlaşan türk iqtisadçı orhan türkaya riyaziyyat tədqiqatından vaz keçmək istədiyini deyib və orhan türkay da onu türkiyəyə dəvət edib. necə deyərlər kafa dağıtmak üçün. nəhayət ki, 1967 ci ilin payız aylarında lanqlands ankaraya gəlib. həmişəki kimi dil öyrənmək sevgisindən əl çəkməyib və türk dilini öyrənməyə başlayıb.
dərs verməyi və tədqiqatı buraxdığı üçün boş zamanlarını eisenstein ardıcıllıqları haqqında düşünməklə keçirib. bir neçə ay əvvəl uğursuz olduğu mövzuya geri qayıdıb və əvvəllər tapa bilmədiyi şeyləri tapıb. bütün bunları bir məktub olaraq məşhur riyaziyyatçı weil-ə yazıb. bu məktub hal-hazırda riyaziyyat tarixinin ən məşhur məktubları arasındadır. eyni zamanda cahit arf ilə birlikdə işləyib və arf ilə abelian olmayan sinif nəzəriyyəsini müzakirə edib.
lanqlandsın türkiyə ilə bağlı xatırladığı ən üzücü şey isə burda tanıdığı gənc tələbə mükremin neşeli olur. (bax: mükremin neşeli) üstdə qeyd etdiyim məktubunda lanqlands proqramının əsasını qoyur. lanqlands hal-hazırda prinstonda işləməyə davam edir və eynşteynin keçmiş iş otağı hazırda lanqlandsın iş otağıdır. türk dilində əla yazıb oxuya və danışa bilir. bir gün lanqlands proqramı haqda da yazacam. əslində yazmışdım illər qabaq amma silmişəm, tapa da bilmirəm.
indi bir əhvəlatı danışım. bir neçə il əvvəl fransız dilində yazılmış bir məqalənin ingilis dilində tərcüməsini istəmək bəhanəsi ilə (guya da indi :d) utana-utana şəxsinə bir mail yazmışdım. təsəvvür edin mail yazmısız və bütün günü əsgər salamı ilə kompyuterin qabağında gözləyirsiz ki, nə cavab yazacaq. üstəlik maili türk dilində yazmışam ha. nəhayət ki, cavab gəldi ki, yox bəs bildiyim qədər həmin məqalənin ingiliscəsi yoxdur. ancaq filan filan məqalələri oxusan elə eyni mövzunu anlaya bilərsən və sairə. bu səmimi mesajdan cəsarətlənib dedim daha səmimi bir mail yazım. türk oxuyuculara ünvanladığı bir məktubunda qafqazdan keçərək rusiyaya getmək istədiyini və üstəlik qatar ilə səyahət etmək istədiyini ancaq çox yaşlı olduğu üçün bu arzusunun nə qədər mümkün olduğunu bilmədiyini yazmışdı. mən də götürüb cavab yazdım ki, nə vaxt istəsəz sizə azərbaycanda yoldaşlıq edə bilərik zad. cavab gəlmədi ahahaha. adam hörmət edib cavab yazan kimi elə bil köhnə sinif yoldaşımdı amk durub dəvət maili yazıram. qaldı elə. yaşını nəzərə alsaq (82 yaşı var) çətin ki nə vaxtsa bu arzu gerçəkləşsin * glş amma odtüyə filan gəlib azərbaycana çağırılmaması təəssüf doğurur, kak raz türk dilini də bilir, gənclər üçün babat motivasiyalı, aydınladıcı söhbətlər edə bilərdi. tanıyan da yoxdu ki adamı dəvət eləsinlər
qeyd. entry illər qabaq yazılmışdı, bərpa elədim, zor elədim (?)