tolerantlıq

c vitamini · 2016-11-16

digər inanc və əqidələrə dözümlü yanaşma. irqçiliyə, terrora, dini ayrı seçkiliyə qarşı olmaq deməkdir. sifarişi verən: local..

5. Bu mətni ayrıca John Locke entry'si açaraq yazmaq istəyirdim. Lakin niyə bilmirəm entry aça bilmirəm. Ona görə də bu entry altında paylaşıram.

John Locke Tolerantlıq Haqqında Məktub əsərində dövlətlə kilsənin niyə bir-birindən ayrılmalı olduğunu izah etməyə çalışır. Bunun üçün əvvəlcə dövlətin nə olduğunu və vəzifəsinin nədən ibarət olduğunu açıqlayır.

Locke-a görə dövlətin əsas məqsədi insanların mülki maraqlarını qorumaqdır. Buraya insanların həyatı, azadlığı, sağlamlığı, mülkiyyəti və ümumi təhlükəsizliyi daxildir. Dövlət yalnız bu sahələrlə məşğul olmalıdır. Dini inanclar isə onun səlahiyyətinə aid deyil. Çünki heç kim bir dini zorla qəbul edə bilməz. Locke hesab edir ki, insan doğru dini yalnız öz ağlı ilə tapa bilər. Onun fikrincə, ağıl Tanrının insana verdiyi bir qabiliyyətdir. Buna görə də iman qanunla və ya məcburiyyətlə yarana bilməz. Dövlət insanları qanunlara əməl etməyə məcbur edə bilər, amma onların nəyə inanacağını müəyyən edə bilməz. Çünki inanc insanın daxili dünyasında formalaşır və bunu heç bir hakimiyyət dəyişdirə bilməz. Bu səbəbdən Locke dövlətin dini məsələlərə qarışmasını sadəcə səlahiyyət həddini aşmaq kimi deyil, həm də Tanrının iradəsinə zidd davranış kimi qiymətləndirir.

Locke kilsəni də fərqli şəkildə izah edir. Onun
fikrincə, kilsə könüllü şəkildə bir araya gəlmiş insanların yaratdığı dini birlikdir. Heç kim doğulduğu anda müəyyən bir kilsəyə və ya məzhəbə məcbur şəkildə aid olmur. Hansı dinə və ya məzhəbə mənsub olacağına insan özü qərar verməlidir. Kilsə daxilində qəbul olunan qaydalar da üzvlərin razılığı ilə formalaşmalıdır. Locke hesab edir ki, burada da çoxluğun qərarı əsas götürülə bilər. Ancaq kilsənin səlahiyyəti yalnız dini həyatla məhdudlaşır. Onun heç bir insanı müəyyən bir inancı qəbul etməyə məcbur etmək hüququ yoxdur.

Beləliklə, Locke üçün tolerantlıq təkcə şəxsi bir xüsusiyyət deyil, həm də sağlam dövlət quruluşunun əsas prinsiplərindən biridir. Heç kim dini inancına görə siyasi hüquqlarından məhrum edilməməlidir. Bu fikirlər Locke-un azadlıq anlayışı ilə birbaşa bağlıdır. Dövlət yalnız insanların mülki hüquqlarını qorumaqla məşğul olmalıdır. Bu yanaşma sonralar liberal siyasi düşüncənin əsas prinsiplərindən birinə çevrilmişdir. Locke bu fikirləri yazanda Avropada həm Katolik Kilsəsinin, həm də mütləq monarxiyaların böyük siyasi gücə sahib olduğu bir dövr idi. Buna görə də dövlətin dinə qarışmaması fikri həmin dövr üçün kifayət qədər cəsarətli hesab edilə bilər.

Locke-a görə dövlət kilsənin dini qaydalarını dəyişdirə və ya onlara müdaxilə edə bilməz. Çünki kilsə bu qaydaları müqəddəs kitablara əsaslanaraq müəyyən edir. Dövlət yalnız ictimai asayiş və insanların təhlükəsizliyi pozulduğu halda müdaxilə edə bilər. Onun fikrincə, dövlət siyasi işlərə, kilsə isə dini məsələlərə cavabdehdir. Hər ikisi eyni cəmiyyətdə fəaliyyət göstərsə də, fərqli sahələrə aiddir. Əsərin son hissəsində Locke hökmdarın şəxsi dini inancının dövlət siyasətini müəyyən etməməli olduğunu vurğulayır. Hökmdar hansı dinə mənsub olursa olsun, bütün dinlərə eyni münasibət göstərməlidir. Dövlətin əsas vəzifəsi azadlığı, bərabərliyi və mülkiyyət hüququnu qorumaqdır.

Bununla yanaşı, Locke-un tolerantlıq anlayışında diqqət çəkən bir istisna da var: ateistlər. O, ateistləri tolerantlığın əhatəsinə daxil etmir. Bu mövqe onun azadlıq anlayışında müəyyən bir gərginlik yaradır. Məhz bu nöqtədə onun nəzəriyyəsində müəyyən ziddiyyət yaranır. Çünki Locke bir tərəfdən azadlığı insan ağlına əsaslandırır, digər tərəfdən isə bu ağlı Tanrıdan ayrı təsəvvür etmir. Onun fikrincə, insan ağlı Tanrının insana verdiyi qabiliyyətdir. Əgər belədirsə, Tanrını qəbul etməyən bir insanın ağlına necə etibar etmək olar? Buna görə Locke-un azadlıq anlayışı müasir mənada tam sekulyar azadlıq anlayışı deyil. Daha dəqiq, Locke’un müdafiə etdiyi fərdi azadlıq dini əsaslardan tamamilə ayrılmır; o hələ də teoloji çərçivə daxilində formalaşır.

tolerantlıq

Yalnız deyilsən!