1. axirətdən əvvəl yer üzündə allahın minillik hökmranlığının bərqərar olacağını təlqin edən dini təlim.xiliazm ideyaları istismar olunanlarda belə bir ümid oyadırdı ki sosial ədalətsizliyə axirətdə deyil bu dünyada son qoyulacaqdır.təlimin əsası iudaizmin məsiha(guya yəhudi xalqını xilas etmək üçün zühur edəcək xilaskar) təlimi ilə bağlıdır.sonralar xristianlıqda geniş yayılmış,orta əsrlərdə isə bir çox bidətçi təlimin tərkib hissəsi olub ,kəndli plebey kütlələrinin antifeodal əhvali-ruhiyyəsini ifadə etmişdir.əksər hallarda passiv sosial etiraz xarakteri daşımışdır.yalnız geniş xalq hərəkatları dövrlərində (quşçular inqilabi hərəkatı,reformasiya,17ci əsr ingiltərə burjua inqilabı) müəyyən rol oynamışdır.islamın şiəlik təriqətinin 12-ci imamın zühur edəcəyi barədə təlimi xiliazm ideologiyasına yaxındır