+17 əjdaha
1. vikipediyada təxminən 2 milyon nəfər haqqında bioqrafik məqalə var. bütün dil versiyalarını saysan 5 milyona çıxar. indiyə qədər yer üzündə təxminən 117 milyard insan yaşayıb. yəni bəşəriyyətin 99.99%-dən çoxu heç bir yazılı izə sahib olmadan yox olub. sən də, mən də o 99.99%-in içindəyiksənin nənənin nənəsinin bir adı var idi. bir sevdiyi insan var idi. bir qorxusu var idi, gecələr yata bilmədiyi gecələr var idi, ən xoşbəxt günü var idi ki həmin gün nə baş verdiyini heç kəs bilmir artıq. bəlkə bir dəfə kiməsə elə bir söz dedi ki o adam həyatını dəyişdi, onu da heç kəs yazmadı. bütün bunlar getdi. heç bir kitabda, heç bir arxivdə, heç bir serverdə yoxdur
maraqlısı budur ki biz ən çox sənədləşdirilən əsrdə yaşamışıq. sovet büroktatiyası hər şeyi yazırdı: doğum, ölüm, evlənmə, boşanma, iş yeri, ev ünvanı, hərbi xidmət, xəstəlik tarixçəsi. nənəmin atası haqqında haradasa dsmf-in arxivində saralmış bir vərəq var, üstündə adı, doğum tarixi, ölüm tarixi. hamısı bu qədər. 70-80 il həyat, bir vərəq. və o vərəqi heç kəs oxumur, sadəcə zirzəmidə çürüyür.
indi düşün: nizami gəncəvi haqqında vikipediyada uzun məqalə var. amma nizaminin yaşadığı gəncədə eyni vaxtda yüz minlərlə insan yaşayırdı. onların da sevgiləri var idi, itkiləri, gecə yuxusuzluqları, uşaqları üçün narahatlıqları. nizaminin leyli və məcnunu yazması ilə küçədəki dəmirçinin öz oğluna olan sevgisi arasında duyğu baxımından heç bir fərq yoxdur. fərq tək budur ki biri yazıldı, biri yazılmadı. tarix baş verənlərin yox, yazılanların tarixidir. yazılmayan isə olmamış sayılır
hegel deyirdi tarix azadlıq şüurunun inkişafıdır. amma əslində tarix hakimiyyətin avtobioqrafiyasıdır. padşahlar, sərkərdələr, alimlər. bunlar yazıldı çünki güc strukturlarının içində idilər. qalanların həyatı bir cümlədə statistika oldu. "XII əsrdə gəncənin əhalisi təxminən 300 min nəfər idi"
bəs bu bizi niyə narahat etməlidir? iki yolu var bunun. birincisi: narahat olmaq. sən də itirsən, heç kəs xatırlamayacaq, mənasızlıq, nihilizm, siqaret yandır. ikincisi: rahatlamaq. əgər heç kəs yazmayacaqsa, deməli kimsə üçün oynamağa ehtiyac yoxdur. "tarixə düşmək" üçün yaşamağın mənası yoxdur çünki düşməyəcəksən onsuz da. o zaman yeganə tamaşaçın özünsən.
mən ikincisini seçirəm. mənim haqqımda vikipediya məqaləsi yazılmayacaq. sənin də. amma bu gecə yuxuda gördüyüm şey, bu gün yediyim dönərin dadı, küçədə gördüyüm o qəribə pişik bunlar baş verdi. heç kəs yazmasa da oldu. bəlkə bunun özü kifayətdir
(bax: nihilizm)
(bax: həyatın mənası)