Streak hər gün ən azı 1 post yazanda artır. Bir gün boş keçsə sıfırlanır. Streak uzun olduqca od böyüyür!
×
Yazı Saatları
Tip: gecə quşu
Pik saat: 00:00
Gecə (00-06):117 post
Səhər (06-12):41 post
Gündüz (12-18):156 post
Axşam (18-00):207 post
Saat diaqramı yazarın gün ərzində nə vaxt aktiv olduğunu göstərir. Qırmızı = ən çox post yazılan saatlar. Yaşıl = orta aktivlik.
×
Səviyyə Sistemi
Səviyyə 6: Sözbaz
XP: 1,804 (karma əsasında)
Növbəti səviyyəyə: 396 XP qalıb
Səviyyə karma əsasında hesablanır. Karma = reytinq + entry sayı + wiki töhfələri. Hər səviyyə üçün daha çox XP lazımdır. 25 səviyyə var: Yeni-dən Tanrı-ya qədər.
×
Yazı Statistikası
Təxmini söz sayı: 127,794
Toplam simvol: 766,763
Orta entry uzunluğu: 1,472 simvol
Kitab ekvivalenti: ~1.8 kitab (70K söz/kitab)
Söz sayı entry-lərdəki simvollardan təxmin olunur (orta 6 simvol/söz). Kitab ekvivalenti standart roman uzunluğuna (70,000 söz) əsaslanır.
ingilis dilində "suicide" olaraq 1662-ci ildə bu söz ortaya çıxmışdır.
Fransız filosof Emile Littré "intahar -özünü öldürən insanın etdiyi bir davranışdır. " Demişdir və bu cümləyə əsasən qəza nəticəsində ölmüş bir şəxs də intihar etmiş olduğu mənasına gəlir. Ancaq fransız sosioloq Émile Durkhem isə bu fikrə qarşı çıxmış və belə demişdir: "intihar- bir insanın nəticəsinin nə ola biləcəyini anladığı özünü birbaşa və ya dolayı yolla öldürməsidir. " Belə bir halda qəza nəticəsində, məsələn, bilmədən zəhərlənərək ölən biri intihar etməmiş olur. Ancaq kamikaze (Hərbi Təyyarənin düşəcəyini anlayan pilot bu vəziyyətdən yararlanmaq üçün təyyarəni düşmən gəmisini üstünə salır) edən biri məqsədli şəkildə özünü öldürdüyündən buna intihar deyilir. Eyni zamanda ağlı yerində olmayan insanın özünü öldürməsi də intihar deyil. Maurice Halbaws isə Durkhemin bu sözə olan tərifində insanın intihara yönümlü fikirlərindən və intihar edənin qətiyyətli qərarından bəhs etmədiyindən tərifi tam olaraq görməyib və düzəldib: "Özünü öldürmək niyyəti ilə qurban tərəfindən həyata keçirilən, sonu ölümlə nəticələn davranış intihardır." Nevroloq olan Sigmund Freud isə insanlarda ölüm güdüsü(meyilliliyi) olduğunu vurğulamış və bu güdü insanı əsir alaraq onu intihara yönləndirdiyini demişdir.
Bu fikirlərin hamısından ortaq olaraq anlaya bilərik ki, intihar-insanın özünə qarşı etdiyi qəsdli ölümdür.Ancaq Hindistanın bəzi yerlərində "sudde" deyilən bir mərasim var ki, orada əri ölən qadın əri ilə birgə yandırılmalı olduğu deyilir. Bəs bu hadisə,yəni qadının ərinin vəfatı üçün özünü öldürməsi intihardır mı? Bu məsələyə 2 tərəfli baxaq:
>Bəli,intihardır. Çünki intihar "baş qaldırma" fəlsəfəsinə əsaslanır. Yəni, intihar həyatın hər hansı bir sahəsinə(kasıbçılıq, aşağı həyat standartları (tükənmişlik), ölkədə olmayan ədalət və s) qaydalarına, gedişatına yönəlmiş bir qarşıdurmadır. Bu halda da qadın ərinin yoxluğunu qəbullana bilməyib və baş qaldırış həyata keçir və bununla barışmayan ürək yolu ölümdə görür.
>Xeyr, intihar deyil. Çünki qadın orada cəmiyyətin ənənəsinə qarşı gəlmək istəmir. Ölmək istəməsə belə cəmiyyətin yaradacağı təzyiqdən qorxur və özünü ərinin yanındakı alovlara atır.
Əslində günümüz insanlarının niyə belə intahara meyilli olduğunu anlaya bilərik. Cəmiyyətin bəxş etdiyi ideologiya.. Tez-tez xəbərlərdə "imtahandan az bal yığdı və intahar etdi.", "ac qalan ailəsinə bir tikə çörək axtarışı ilə gedən Nazim iş tapa bilmədi və özünü körpüdən atdı", "618 balla tələbə adına layiq görüldü, üniversitetdə əlaçı idi,axşam online dərsə qoşuldu və sonra özünü pəncərədən atdı"(dərslərdən tükəndiyinə əsasən,ona görə işə meyilli oğlaq bürclərinin intihar yönümlü olduğu deyilir) , "Borcu olduğuna görə özünü kanala atdı", "Sevdiyini nişanladılar deyə canına qəsd etdi", "Adına böhtan atıldı deyə otağında ölü tapıldı.", " həyat məni sıxır", "Atası onu sıxışdırırdı, bu təzyiqlərə dözməyən qız özünü çoxmərtəbəli binanın damından atdı,nişanı xonçalarla dolacaqkən o xonçalar məzarına düzüldü. " Deyən neçə-neçə hadisənin şahidi oluruq.Çoxu efirə verilmir. Dünyada hər 2 saniyədən bir insan ölür və hər 40 saniyədə bir insan intahar edir. Yəni, ölən hər 20 nəfərdən biri intihar etmiş olur. Bu ildə 800.000 nəfər deməkdir. Bu şəxslər əsasən 15-29 yaş arasındadırlar.intihar dünyada yol qəzaları ilə ölümdən sonra gəlməklə ən böyük ikinci ölüm səbəbidir.
Bəzən islam ölkələrində dinin qadağası olduğuna görə intiharın digər ölkələrə nisbətdə az olacağı vurğulanır. Bu məsələyə statiska ilə baxaq.
Ən çox intihar edənlərin olduğu ölkə Şri-Lanka dır.10-cu Cənubi Koreya, 11-ci Afrika,17-ci Rusiya,48-ci ABŞ, 112-ci Türkiyə, 123-cü Böyük Britaniya,152-ci Ermənistan, 167-ci Azərbaycandır.
Ətraflı: https://tr.wikipedia.org/wiki/intihar_oranına_göre_ülkeler_listesi
Dinin tələbinə əsasən intihardan boyun qaçıran bəzi ölkə vətəndaşları olduğu kimi aşağı həyat standartlarına görə intihara meyilli olanları da var. Əslində dövlət xalqın rifahını yaxşı tutmalı və insanlara iş yeri verərək onların yaxşı dolanışığı üçün şərait yaratmalıdır.Siz fikirli-fikirli yatan atanın düşüncəsini və ya keçirdiyi hissi bilirsiniz? O özü intihar etməsə də, ruhu edir. Bəzi səbəblər onu həyatda saxlayır və bədəninin də yaşamaqdan vaz keçəcəyi anı gözləyir. O bu streslə neçə illər keçirmişdir.
Əslində "intihar" sözü yaranmamışdan qabaq da ilk dövrlərdə də intihar anlayışı var idi. Bu davranışlar qəhrəmanlıq etməklə əlaqədar idi.
Ən köhnə yazı Eodipus mifologiyasına əsasən Epikastinin intiharıdır.
Keçmişdə intihar qəbullanılmış , bəzən məcburi olaraq edilən bir davranış növü idi.
Əvvəl iskandinavlar bioloji ölümü utancverici olaraq qəbul etmiş və qocaldıqlarında özlərini bir uçurumdan atarmışlar.
Köhnə Yunanıstanda intihara mənfi yanaşıblar. Pifaqor ruhun ölümsüz olduğunu deyib və cana qəsd etməməli olduğumuzu vurğulamışdır. Platon da qarşıdır, ancaq o əgər bir xəstəlikdən (ötenazi*-sağalmaz xəstəliklə vuruşanlar üçün bəzi ölkələrdə həkimlər tərəfindən xəstənin istəyi və 2 şahidlə həyata keçirilən intihar), qanundan, həddindən çox dərdinin olmasından və ya dözülməz utancverici bir vəziyyətdən yaxa qurtarmaq üçün edilməsində yanlış görmədiyini demişdir. Aristotel isə müharibədə şərəf üçün edilməsini dəstəkləyər. Eşq və bənzəri məsələlər üçün intiharın "cılız" insanlara xas olduğunu ifadə etmişdir.
insan niyə intihar edər?
Bu məsələyə fərdi bir yanaşmadan törəmir. Az əvvəl dediyim kimi, Xəbərlərdə gördüklərimizin baxış bucağımıza təsiri böyükdür. Orada olan hadisələrə əsasən biz şüuraltımıza yeridilinlərə görə ən balaca problemdə həll yolunu ölümdə tapır və ya ölümün gəlməyini arzulamış ola bilərik. Məsələn:
imtahan mövzularını çatdırmayan biri də intiharı düşünə bilər ya da hər hansı şirkətlə olan görüşündə istədiklərinə bais olmayan biri də. Çünki onlar özünə "problemdən necə yaxa qurtarım?" sualını verərkən ağıllarına intiharı gətirirlər və zamanla beyinlərində bu fikir daim döngüdə olan bir mahnı kimi çalır və şüuraltı təsirlənir, nəticədə qurbanımız özünü bir damda ya da bir kəndiri boğazına salınmış halda tapır.
Bəs necə yardım edək özümüzə və ya belə insanlara?
Məsələnin kökünə enin. Əgər siz çuxurdasınızsa, dırmaşmağa cəhd edin ya da bacarmırsınızsa kömək istəyin.(dəstək alın.) O çuxurdan çıxdıqdan sonra çöldəki (gələcəyinizdə) aydınlığı görəcəksiniz.
Əgər biri həyatdan gileylənir və tez-tez ölüm haqqında danışırsa intihara meyilli ola bilər.Ona gələcəklə bağlı ümid verin və daima söyləyin ki, "hər şey yaxşı olacaq", məsələni araşdırın, kömək üçün alternativ variantlar irəli sürün. Çalışın, bu zamanlarda onu çox da tək qoymayın. Jestlər edərək onu həyata bağlayın. Çünki insan həyatda məna görmədikdə və dəyərsiz olaraq göründüyündə intihara meyilli olur. Onlar dünyanı depressiv şəxs kimi qaranlıq görərkən ətrafındakılar həyatın necə də rəngarəng olduğundan danışar. Özünü ora aid etməz və ölümü seçər. Şən mahnılara yönləndirərək bədən frekansını dəyişin. Əyləncəli yerlərə gedin və pis televiziya xəbərlərindən uzaq durun. Qısaca həyatın qaranlıq üzünü vəziyyətin o kritik yerində görməməyə çalışın.
Əgər sizə məcburi nəsə etdirilirsə aidiyyəti orqanlara xəbər verin, sizə polis yönləndirəcək və lazım olsa evinizdən ayrılıb uşaq evinə və ya böyüklər üçün yataqxanaya yerləşdiriləcəksiniz. (Nömrələr internet saytında var.Məsələn:Ailə,uşaq,qadın evi nömrəsi)
intihar problemlər üçün qaçış deyil, arxanızdan eşidələcək fəryad səslərini ağlınıza gətirin. Heç iç açıcı mənzərə deyil.
Sevdiklərinizi qucaqlayın, özünüzün əlinizini, çiyninizi öpün və "nə yaxşı ki yaşayıram" deyin.Onsuz da hər kəsin dərdi var və yaxşılı-pisli hər kəs yaşayır. Gözəl günlər qabaqdadır, gözəl insan.Sən hər bir dərddən yaxa qurtara biləcək zəkaya və qüdrətə sahibsən.Allaha sığın və Özünə yaxşı bax,muahhh.
19 dəqiqə sonra 19 yaşı tamam olacaq amma ayağını 18dən də çəkmək istəməyən yazar
Bundan əvvəlki 2 ad günündə də məzuna qalıb imtahana hazırlaşır deyə tortu üfürmək belə istəməmiş üfürsə də hər dəfə eyni arzunu tutmuş amma bu il o arzunu gerçəkləşdirmiş yazar, yeni hedeflərə, yeni nice xoş insanlarla tanışlığa<3 söz6 ailəsi ilə.. səni çox sevirəm
Mobbing ingilis dilindən gəlmiş mənası "bezdirici, yıldırıcı(yorucu)" deməkdir. Sözün mənası terminoloji olaraq, insanların iş münasibətlərində başqa şəxs və ya şəxslər tərəfindən özlərinə əsaslı psixoloji şiddət və ya zorbalıq olaraq gedir.
●Mobbinq olaraq qəbul edilməsi üçün faktorlar:
-iş yerində olmalıdır.
-qəsdli (bilərək) edilməlidir.
-Yuxarı təbəqələr aşağı təbəqədəkiləri ya da eyni təbəqədən insanlar edə bilər. (Sözlükdə biri sizi mənasız yerə umbaylayırsa ya da moderator və ya partizanın anlıq təkləməsinə və ya durduq yerə etirazına məruz qalırsınızsa bu mobbinqdir.)
-Təkrarlı şəkildə olmalıdır. (Məhkəməyə vermək üçün 6 ay təkrarlanmalı şəkildə müddət lazımdır.)
-Bezdirici, işdən uzaqlaşdırmaya gətirib çıxaracaq yorucu mühakəmənin olması.
● Mobbinq sayılan davranışlar:
- Başqasının sözünü kəsmək
-küsmək( iş içində problemlidir, sən fayl istəyərsən, qarşındakı otağı tərk edər ya da eşitməzliyə vurar ,beləliklə işdən nifrət edərsən.)
-yox sayılmaq
-ləqəb taxılması, uyğunsuz zarafatların edilməsi
-işin görülməsinə problem yaratmaq, danlamaq,motivasiya həvəsinin öldürülməsi
-öz işindən savayı başqa ayaq işlərinin verilməsi
-Taciz və ya təcavüz
-küçümsəmək
Siz bunu sadəcə bir ofis yerində təsəvvür etməyin. Təsəvvür edin, bir fəhləsiniz ya da usta , ev sahibi sizi saymır , qarşınıza bir çay belə qoymur, bu da mobbinqdir.
Ya da bir müəllimin hansısa şagirdi gözü götürməməsi də.
Sosial platformalarda kiməsə yönəlmiş etiraz və ya tənqidlər də həmçinin.Buna görə Cem Korkmaz intihar etmişdir. https://i.imgur.com/v5VJAgs.jpg
●Bəs mobbinq niyə edilir?
Bu həmin ölkədə aşılanmış sosial-iqtisadi dəyərlərə görə belədir. Son illərdə artan köçlər (kürtlərin türkiyədə məskunlaşması), yadlaşma, güclünün zəifi əzməsi və ya işçiyə çox yükün verilməsi aiddir.
●Mobbinqə görə işçilərin:
-yuxusu pozulur
-ağlamaq
-diqqət pozğunluğu
-təzyiqin yüksəlməsi
-mədə və bağırsaq pozğunluğu
-Həddindən çox yemək və ya arıqlamaq
-Depressiya
-Panika, ürək xəstəlikləri, intihara
meyillilik
-3 -cü nəfərə yönəlik şiddət
-Spirtli içki və ya dərmana aludəçilik
Əslində bunlar o qədər də yad deyil. Gündəlik həyatımızla əlaqələndirsək bir abituriyentə " sən x qrupluq deyilsən" deyəndə o abituriyent də fikirli yatır. Onun da heç nəyə iştahası qalmır. Test edəndə fikirləşər " görəsən haqlıdır?" Ya da ağlaya-ağlaya dərs oxuyar , ancaq müəlliməsi onu dəstəkləmir Və s , və s . Bunlar da mobbinqdir.
● Mobbinqə görə;
27% işçi istefa verir, 25%- i yenə də işə davam edir (bu gələcəkdə fəsadlara gətirib çıxaracaq.), 18% -i işdən çıxarılıb. 17% daha üst qurumlara şikayət vermişdir. Digər geridə qalan faizli şəxslər dolayı yolla ya istefa etmiş ya da işlərinə davam etmişlər.
Mobbinqə uğradığınızda səssiz qalmayın və bu barədə dəstək alın, əksi təqdirdə bu sinir sisteminizdə xəstəliklərə gətirib çıxaracaq, bir işlə dolanışığımı keçirim deyərkən həyatınızı bir neçə axmağa görə qılıncdan keçirməyin.
Dünyada savaşlarda istifadə olunan ən kalleş (gizlicə pislik edən) silah miras qalan torpaq qapanları-minalardır. Çünki savaşan insanlar güllələri atar, hədəflərini vurar və qazanarlar. Amma mina elə bir silah deyil. Təsəvvür edə bilirsiniz mi, dünyada 60-dan çox ölkədə savaş dayanıb ancaq ərazilərdə 200 milyona (faktiki 110 milyon, (bir qisminin yeri bilinmir.) daha çoxunun olduğu güman edilir) qədər partlamamış mina var ki, öldürməyi və ya yaralamağı gözləyir.
( maskalanmış mina-nəzərə çarpmayan)
Ölkələr sadəcə savaşdıqda deyil, sərhəd çəkəndə də minalaya bilər. Elə Türkiyə Sovet birliyi ilə qarışmamaq üçün sərhədə çoxsaylı mina yerləşdirmişdi. Bu həm də digər qonşu ölkələrdən köç edənlərə və ya sərhədi keçərək qanuna zidd ticarətlə məşğul olmaq istəyənlərə şərait yaratmır.
Orada ya parça şəklində insan cəsədi ya da əl-ayağını itirmiş birilərini görə bilərsiniz.
Ona görə hətta alverçilər o sərhədi keçərkən at və ya eşşəkdən istifadə edir və güclə də olsa sərhədi keçə bilirdilər. Bununla əlaqədar hər il 1 və ya 2 xəbər eşidə bilərsiniz. Ancaq bilməlisiniz ki, dünyada ildə ortalama 25 min nəfər mina nəticəsində ya ölür ya da yaralanır. Hər 22 dəqiqədən bir bir insan bu səbəbdən həyatını itirir ta da şikəst qalır. hər ay 2 min nəfər dünyaya gözünü yumur.
Hər gün isə 70 nəfər ölür.
Maliyyə məsələsinə baxsaq, bir minanın istehsalı 6-8 dollar aralığında olsa da onun tapıb təmizlənməsi 1000 dollara gətirib çıxarır. Hər il ortalama 7,5 milyon mina istehsal edilir. Dünyada hər il qida, təmiz su, sağlamlıq, təhsilə 40 milyard dollar xərclənərkən ölkələr silahlanmaya 790 milyard dollar xərcləyir. Mina 75 il öz mövcudluğunu saxlayır.
Dünya hər il 100 min mina təmizləyirsə, bütün minaların təmizlənməsi üçün 1000 il lazımdır.və 30 milyard dollar. Dünyada 350-400 000 insan minadan əziyyət çəkib. Sülh şəraitində minaya düşənlər həmin savaşda ölən və yaralanan insan sayından çoxdur.
Təəssüf ki, bu qədər tələfə, ətrafa ziyana, maliyyədə çöküş etdirməsinə baxmayaraq terror birlikləri başda olmaqla digər ölkələr savaşlarda bunu istifadə edir. istehsalı isə yüksək inkişaf etmiş , hətta iqtisadi cəhətdən öndə olan ölkələrə də aiddir və pul üçün hələ də istehsal etməkdədirlər.
Bu minalardan ən dəhşətlisi saçaqlı bomba (türkçə: misket bombası) mənasını verən " cluster bombs" dur. O hərbi təyyarədən yerə doğru atılır və içindən minlərcə partlayıcı maddə (kömür, uraniyum, sənayə maddələri, metal) ilə dolu rəngarəng bombalar çıxır.
Minanın ən çox olduğu yerlər: + suriya
1996-da BMT-nin irəli sürdüyü 1997-də isə həyata keçirilən Kanadada "Ottowa treaty" razııaşmasına görə mina istehsalı və istifadəsi dayandırılacaqkən bəzi ölkələr (164 ölkə) müqaviləyə imza atarkən bəziləri atmadı.(çin ,hindisan, israil, ABŞ və s) iştirak etməyən ölkələrin ambarlarında 250 milyon mina vardır.
Türkiyədə 2007-ci ildə 982 777 mina və bunun sadəcə 818 220 min insan üçün ,qalanı isə tank üçün idi.
Razılaşmada mina olaraq sadəcə quru (torpaqda yerləşdirilən) minalar (anti-personel başqa adi ilə piyada əleyhinə mina
> insanı yaralayır, çünki tibbi yardım etməyə gələnlər də ölsün , bir də onları yolların kənarına qoyurlar ki, maşınların təkəri partlasın. Təqib edən tayfanı öldürmək, düşərgə yerlərinə girilməsini istəmədiklərində də başqaları üçün istifadə edilir) 10 il içində yox edilməli idi.
Azərbaycanda bu 10-15 ili çəkəcək.
21 ölkə mina depolarını aradan qaldırdı. 37 milyonu imha edildi.
Türkiyə ölkəsində 1 milyon m² yeri təmizlədi və 10 min tapdı , lakin kəşfiyyat və təmizləmədə 200 nəfər öldü , 800 nəfər yaralandı.
Geridə sadəcə edilə biləcək məsələ minaların təmizlənməsi qaldı. Kamboçiyada (Cambodia)(10 milyon mina var.) bunun üçün itlər istifadə olunur.
Fransada minalı ərazi otlaq olduğundan qoyunlar orada yemlənərkən minaya tuş gəlir və partlayırlar. (Vimi şəhəri, 1917-ci ildəki döyüşə əsasən) bu hazırda zərərsizləşdirmə üsulu kimi qəddarcasına da olsa istifadə olunur.
Hətta belçikada siçanlara 9 ay ərzində mina dedektoruna çevirirlər və tnt iyisini alır. Lakin Hər siçana 6 min euro. Tətdiqatçılar isə təlimə ehtiyac olmadan siçanın genini dəyişərək bunu edə biləcəklərini söyləyiblər.
Yoxsulluq içində olan Afqanistanda isə şişlər və bıçaqlarla torpağı incə-incə qazıyaraq bunu ediblər. Amma bu 40 mindən çox şəxsdən 75 faizinin ayağını/ ayaqlarını itirməsinə səbəb oldu, geridə qalanlar isə həyatını itirdi. Hətta bu mina istehsal edən ölkələr həm də maliyyə uğruna yaralanlara protez ayaq düzəldir.
(baxma: həyatın nə qədər cındır olduğunun anlaşıldığı vaxtlar)
Bir də bundan əziyyət çəkən digər günahsızlar da heyvanlardır.
Bu Partlayıcı qurğunun piyada ,tank əleyhinə və nüvə, (uzaqdan pultla idarə edilənlən torpaq minaları da var.)
Bu sistemə dayalıdır:
dəniz minası ( sərhədə yaxın gələn gəmilər/dənizaltılar üçün, dalğıcların gəlib gəmi altına ya da liman altına yapışdırıb zamanlı bir sistemə malik olanlar bura aid deyil) və s kimi növləri vardır. Maqnit dalğalı mina gəminin dalğasını sezir və işə düşür. Akustik olanlar gəminin pərvanə səsinə görə aktivləşir. Dəmirlidə isə gəmi dəyir və partlayır. Türkiyədə boğaza yaxın olan yerdə 10 boynuzlu dəmir minadır. Bunlar Qaradənizə də yol tapıb. (Ukrayna vaxti ilə Rusiyaya qarşı tökdürmüşdür.) Zəncirlə atılırlar. 20 metr dərinlikdədirsə, onun təqribi 15-18 merri zəncirdir, yəni minalar su səthinə yaxındır. Zəncir ayrılmaz, ancaq Minanın üstündəki ip yaxşı bağlanmasa kənar təsir nəticəsində də açılıb partlaya bilər. 20-500 kq ağırlığında olurlar. Əsasən 20-50 kq partlayıcı olur. 100 metrə uzunluğunda tanker və ya gəmiyə zərər vurur, ancaq batırmır. Mühərrik, pərvanə, mexanizmaya dəyəndə gəmi dayanır.
Minanın içində ya partlayıcı maddə ya da suya/yağabənzər kimyəvi maddə olur.
Tank əleyhinə isə (against tank) qısaca "AT"
Həm tank, həm zirehli maşınıar üçün istifadə olunur. Tərkibində anti-personel(insan) üçün olandan daha çox maddə var.
Tarixi: 13-cü yüzillikdə(1277) çində tapılıb, Monqolustanda rast gəlinib. Avropada isə Leonardo Da Vinci sərhəd üçün mina yaratmışdır. Dünyada silah kimi qərb-şərq savaşında 1862-ci ildə Amerikada yarandı.
1-ci dünya savaşında tanklar üçün əvvəl minalar qoyulmuşdu. Bu minalar partlaması üçün böyük ağırlıq tələb edirdi. insanlar onu asanlıqla imha edirdi. Ona görə həmin minanın ətrafına anti-personel minalar qoyulmağa başladı. 2-ci dünya müharibəsində əlavə gəmilər üçün də mina təsis edildi.
1960-dan sonra minaların alış-satışı, imha edilən ərazi, minaların xəritəsi tərtib edilirdi. Ancaq terrorist və gerilla tipli birliklər qeyd xarici, illegal yoldan əldə etdilər ki, bu da nəzarəti pozurdu.
Minaların iş prinsipi: üzərinə edilən təzyiqlə içdəki təzyiq çölə təsir edir.
Mina qutusu: (bəzən şarjlı) içindəki maddələri xarici
təsirdən qoruyur , əvvəllər qab metaldan ikən indi plastik edilir və dedektorlara görünmür.
Qazan qabı da istifadə olunurdu əvvəl.
Təzyiq tıxacı: bu yuxarıdakı fünyede olan elektrik və atəşləyici iynə (əksəriyyətdə yaylıdır.) ilə tıxacın altındakı maddəni hərəkətə gətirir. imha edəndə kürəklə ehtiyatla qazır, yuxarı qapağa(fünye->həssasdır, adi təzyiqlə partlayır) oraqvari alətlə kənardan təsir etməklə fünye götürülür və imha edilir.
Ancaq bəzən bir bombanın altında başqa bomba olur və siz üstdəkini qaldıranda altdakının ipini çəkmiş olursunuz və "bum" , partladı.
Əsas partlayıcı maddə (TNT 200 qr və ya 31 qr tetril) ya birbaşa ya da fünye ilə aktivləşir.
Adam minaya basanda fünye yanır, ana partlayıcı işə düşür, çıxan isti hava təzyiq yaradır və yaranan qaldırma qüvvəsi ilə partlayır. (Şiddəti maddədən, miqdarından, torpaqda qoyma dərinliyi(üst olsa yaxşıdır(əsasən 20-30 sm torpaq altında olurlar) və torpağın tipindən (gilli uyğundur) asılıdır.)
Düşmənin bir yerdən digər yerə keçməyinə mane olan AP lər vardır ki, yaşıllığın və ya qayaların arasına qoyulur. Ani təsirlə partlayır.
Minadan yaralananların 20%-i hərbidə işləyənlərdir.
Afqanistanda hər ay 700 nəfər təşkil olunub 10 mina məhv edirlər. Ancaq hər il 20.000 vətəndaş ölür və 400 mini şikəst qalır. Özlərinin icadı ilə düz yollarda mina kəşfiyyatına xidmət göstərən bir neçə mina zərbəsinə dözə bilir.
Türkiyədə yaranan kənardan idarə edilən "Mematt" dağlıq qarabağda minaların təmizlənməsində böyük rol oynayır.
Uzununa doğru gedən 72 dəmiri var. Və dəqiqədə 40 min dəfə dönür. Dəmirlər torpağın min metrə içinə girə bilir. 24 minlik m² yeri (4 futbol meydançası) 1saata təmizləyir. Yer təsbit edən dronelar
var ki, (100×50) yeri hansı ki, insanlar 1 aydan uzun vaxta araşdırır, onu 2 saata həll edir. Ölkələr vəziyyətin ciddiliyini anlayır, tələbdən doğan icadlarla məsələyə çarə axtarırlar. Biz rahat çölə çıxarkən elə yerlər var ki, minaya düşmə qorxusu ilə yaşayırlar.
"insanlar dünyaya zərər vurur" deyirik, ancaq insan elə cani varlıqdır ki, elə öz yaşadığı yer olan dünyanın hər tərəfini minaya tutub. Acınacaqlı vəziyyətdir.
Bu entrini şəhid Məlikov Nurlan qardaşımızın tabutunda olan o yüngüllük ağlıma gəldiyindən yazdım. O boyda cüssəli oğlan gəlib minaya düşür və bədəni bir-birindən ayrılır. Ana oğluna baxmaq istəyir və başından başqa heç nə görmür. Nəsə, sinəm ağrıyır, sözlük.
fizikada 4 əsas ünsürün adı çəkilir ; od , su , torpaq, hava. Ancaq 5-ci də vardır ki, buna incə enerji( efir ) deyilirdi.
Hindlilər ona akasa deyir.Əsl adı isə astral və ya astral işıqdır.(işıq deyirlər , çünki bəzən o biri dünyaya keçişdə gözdə rənglər göstərilir və sanki ağ işıqlarla əvəz olunur.)
Astral səyahət fikri isə taa Misirlilərə dayanır və çoxsaylı mədəniyyətlərdə öz əksini tapıb.
"Astral proyeksiya" (proyeksiya deyilir ,çünki koordinat sistemində bir vektorun proyeksiyası x və ya y oxunda kölgə kimi tapırsa , əslində insan ruhu da bədəndən ayrıldıqda özü sanki fəza sistemində kölgə olur. ) Terminologiyası 19-cu əsr filosofları tərəfindən irəli sürülmüş və təbliğ edilmişdir.
●insanlar və astral səyahət
insanlar ruhi və fiziki bədəndən ibarətdir.Yatdıqları zaman ruhi bədən fizikidən ayrılır və sonra geri qayıdır. Bədən və ruh arasında " gümüş ciyə" dedikləri bağ olur. Eynən bir ananın plasentası və döl arasında göbək ciyəsi olması kimi. Çox nadir hallarda bu ruh qayıtmır (ciyə qırılır.) və yuxuda olan ölümlərə səbəb olur. (Bu haqda ətraflı danışacağıq.)
Ümumiyyətlə, yatdıqda ruh bədəndən həmişə ayrılsa da həmişə o astral adlanan zonaya düşmür. Belə ki, cadugərlikdə və ekstrasenslikdə 3 dünya vardır:
>ruhi dünya
>astral dünya
>fiziki dünya (bizim yaşadığımız)
Yəni ruh bəzən ruhi dünyaya da düşə bilər. Və orada baş verən hadisələr bizim təxəyyülümüzün və şüuraltının məhsulu olurlar. Biz buna yuxu deyirik.
indi isə astral dünya haqqında danışaq. Ruhu idarə etmək mümkün deyil. islam dinində Ona görə Məhşər günü , eləcə də qəbir sorğusunda ruhun sadəcə gerçəkləri söyləyəcəyi və bizim müdaxilə edə bilməyəcəyimizi deyir. Amma bəzən elə olur ki, insan ruhu bədəndən ayrılarkən şüurlu şəkildə ruhunu idarə edir. Bu zaman insan gələcəyini, qeyri-adi, qorxulu varlıqları görə bilə və ya həyatında heç etmədiyi (yüksəklikdən tullanmaq ) və ya etməkdən çəkindiyi bir sıra hadisələri ( qonaq gələn qıcıq uşağı şapatdamaq) edə bilər. Astral səyahət bəzən təhlükəli ola bilər. (Ürək və ya sinir xəstəsi olanlar üçün) Ancaq damarlarda yüksək adrenalin axdıqda beyin avtomatik oyanaraq bədənin nisbi sabitliyini təmin edir. Bu xəstəliyi olan insanlar üçün beyin oyanana qədər dözməməyə və ölməsinə gətirib çıxa bilər. Unutmayın , ruhun bədəndən kənara gedib astral səyahət etməsi çətindir, amma ruhun qayıtması asandır.
Bəzi insanlar təlim olmadan asanlıqla edə bilərkən, bəziləri isə illərlə bu sahəylə məşğul olmasına baxmayaraq edə bilmir.
istənilən insan xüsusi təlim keçərək astral səyahət edə bilər, divarlardan keçə bilər, arzuladığı, əlçatmaz hesab etdiyi insanla danışa bilər. Ancaq bəzi psixoloqlar onların seçilmiş şəxslərə xas olduqlarını deyiblər ki, bu yalanlanıb. (Bir sıra fəaliyyətlərlə bu edilə bilər. Bu haqda danışacağıq.)
Bu dəqiqdir mi?
Bir sıra psixoloqlar bunun şübhəli olduğunu deyərkən , bəziləri quran ayəsində vurğulandığını deyir. Ancaq bunu yaşamış insanlara əsasən deyə bilərik ki, bu reallıqdır.
Statistika ilə danışsaq, astral səyahət edənlərin əksəriyyəti psixoloji narahatlığı olanlardır. Şərq fəlsəfəsində insanlar artıq tamamilə real dünya ilə əlaqəni kəsir və emosional dünyada olurlar. Buddizmdə buna "omeqa " halı deyilir. Ancaq bəzi insanlarda psixoloji və psixiatrik xəstəlik olduğuna görə " o biri dünyada " ruhlarla danışdıqlarını iddia edirlər.
Bəzən insanları aldadırlar ki, zərərli vərdişlər məsələn, narkotika sizi astral səyahətə apara bilər. Ancaq bu yanlışdır. (Qərb ölkələrində bu təbliğ olunur.)
● Niyə narkotika ilə əlaqələndirilir? Bəs o zaman (narkotika qəbulunda) gözə görünənlər astral səyahətin göstəricisidir?
-Xeyr, narkotika qəbulu zamanı gözə görünən qeyri-adi varlıqlar savadsız bir tərəfindən nağıllar aləmindəykən , savadlı birində isə bu sadəcə yanılsama olduğu dərk ediləcəkdir ki, bunlar astral səyahət deyil. Astral səyahətdə yuxuda olmalısınız.
●Kimlər astral səyahət edə bilər?Astral səyahət üçün nə edilməlidir?
1) Meditasiya edənlər istəsələr astral səyahət edə bilərlər. Çünki onlar vaxti ilə fikirlər aləmindən uzaqlaşa bildiyi kimi indi fokuslanaraq ( düzgün nəfəs alıb verərək) və özlətini rahatlayaraq ruhlarını bədənlərindən uzaqlaşdıra bilərlər.
Meditasiyada əsas məqsəd 1-2 çakranın açılmasıdır. Bütün çakralar yox, çünki bu həddindən çox vaxt tələb edir. Sadəcə yoqada deyil, budizm və sufizmdə də bu təlqin edilir.
3-cü mərhələsi:
Həfif ay işıqlı, heç bir iyin və səsin olmadığı otaqda, rahat yataqda beliüstə uzanmalı və başını yastığa düzgün qoymalıdır.
O gün ərzində stress keçirməmiş olmalıdır, çünki fikirlər onu fokuslanmağa icazə verməyəcəkdir.
Uzandığı müddətdə sabit qalmalı və yatağın sanki yerindən aşağı, yuxarı hərəkət etdiyini beynində canlandırmalıdır. Unutmayın, astral səyahət etmək ruhunuzla deyil, beyninizlə (xəyalınızla) həll olunası məsələdir. Özünüzün sanki bu yataqdan fəzaya doğru qalxışını təsəvvür etməlisiniz. Əlbət ki , bəlkə birinci dəfədən alınmasın. Bu səbr tələb edir. Bəzi insanlar 5-10 dəfə edir və alınmadığı zaman bunun yalan olduğunu deyir. Amma bəlkə də onun getdiyi yollar düz deyilmiş. Amma çoxsaylı məşqlərlə bu mümkündür. Bunu edənlərim dediklərinə görə Ruhunuzun ayaqdan etibarən sanki götürüldüyünü hiss edəcəksiniz. Yenə Quranda da ruhun bədəndən ayrılmasında ayaqdan götürüldüyü deyildiyini nəzərə alaraq deyə bilərik ki, Quran bu barədə də yanılmamışdır.
Bəzən astral səyahət Lucid yuxu ilə qarışdırılır , ancaq Lucid yuxuda siz evin içi və ya yaxınlığında şüurlu şəkildə gəzə bilərkən , astral səyahətdə siz dünyanı gəzə bilərsiniz. Və çakraları açdıqdan ,yəni meditasiya ilə məşğul olduqdan sonrakı (2-ci mərhələ ) lucid yuxunu bacarmağınızdır . Bu işin 50 %-idir. Bu dediyim kimi təlimdə bu şəkildədir. Ancaq elə insanlar var ki, heç meditasiya ilə məşğul olmasa da edə bilir. Təlimin 3-cü mərhələsində siz artıq taa əvvəl dediyim astral səyahətdəki tələbləri ödəyib yatmalısınız.
● Digər dünyada cinlər var mı?
"Astral səyahət adlı " türk filmində cadu edilmiş birinin astral səyahətdə öldürüldüyü deyilir və filmin sonunda real hekayəyə əsaslandığı deyilir. Bu doğrudur? https://youtu.be/UO0hwDMJsgk
Bəzən o dünyada cinləri gördüyünü deyirlər, lakin cinləri orada görə bilməzsiniz.
●Bəs onlar kimdir? Onlar sadəcə qeyri-adi varlıqlardır və təfəkkürünüzün məhsuludur. Amma ruhlar və o ruhlardan biri ilə danışarkən hamısı sizi eşidir və sizin boş qalmış bədəninizə sahib çıxmaq istəyir. Bu məsələnin qaranlıq tərəflərindən. Ancaq luciddəki kimi siz bir neçə dəfə səyahət etməklə bu sizə qorxulu gəlməyəcək və onları dəf edə biləcəksiniz.
● O məkan necə bir yerdir?
Orada dünya bizimki kimi aydınlıq olmur, eynən stranger thingsdəki kimi. (Stranger thingslə bağlı yazdığım entry-də bunu görə bilərsiniz.) Bir neçə yerdə zəif işıq olur Və siz Amerikaya səyahət edəcəksinizsə xəritədə bildiyiniz qədəri və ya rəsmləri ilə gəzə biləcəksiniz. Digər görmədiyiniz yerlər qaranlıq olacaq. Məsələn : qohumunuzun evinə gedirsiniz , çox gedib gəlmisiniz deyə yolu bilirsiniz, ancaq digər bilmədiyiniz yerlər qaranlıq olacaq.
Yuxuda siz uça bilər və ya hər-hansı qeyri-adi güclərə sahib ola bilərsiniz. Ancaq Astral səyahətdə bu mümkün deyil. Siz əgər bir dağa çıxıb özünüzü yerə atsanız siz reallıqda çox həyəcanlanacaq ( ürəyinizin ritmi artacaq )və ayılacaqsınız.
Astral səyahəti bir neçə dəfə etdikdə havanın necə olduğunu , əşyaların materialını hiss edə biləcəksiniz.
Bəzi insanlar astral səyahətlə əvvəl heç malik olmadığı xüsusiyyətə sahib olmuş olur. Məsələn: toxunmadan əşyanın materialını sezmək kimi və s.
Astral səyahət bəzən təhlükəli ola bilər. Məsələn: evdəsiniz və bir otağın qapısını açırsınız , onu da deyim ki, bu səyahət zamanı ayağınızı hiss etmirsiniz sanki yerin cazibə qüvvəsi yoxdur. Və qapını açdıqda otaqda üstüörtülü biri yataqda uzanıb .
Siz gedib o örtünü açdıqda nə ilə qarşılaşacağınızı bilə bilməzsiniz. Yəni o sizdə travma yarada bilər. Bəlkə də heç üstünü açmayacaq və ya otağı tərk edəcəksiniz. Amma orada nə ilə rastlaşacağınızı əsla bilə bilməzsiniz.
Astral səyahətin üstünlüyü sizi ruhən təkmilləşdirdiyidir. Bədən çürüyüb gedəcək , ancaq ruhunuzun dərinliklərinə enmiş bu səyahət sizə fərqli bir təcrübə qatacaq.
Şofer danışır-> zəlzələ haqqında hər şey!
Zəlzələ- yeraltı zərbələr (tektonik proseslər, partlayış, su bəndlərinin doldurulması, dağlarda yeraltı sürüşmələr, bəzən də vulkan püskürməsi ilə kiçik təkanlar) nəticəsində yerin üst qatlarının titrəməsidir.
Tipləri:
>Hiss edilməyən zəlzələ(aşağı bal güclü)
> mənbədən (main(əsas)şok, ilk təkan foreşok, sonrakı(təkrarlanan) kiçik təkanlar afterşok adlandırılır.
>sualtı zəlzələ (su hövzələri və xüsusilə okean dibində baş verən) , bu sonradan sunamiyə səbəb olur.
Sunamini yaradan bir digəri qasırğadır.
Zəlzələnin baş vermə Səbəbləri:
-Qırılma hərəkatı
Litosferin(torpağın) bir qatından digərinə doğru içərisinə keçirmişcəsinə sürüşmələr
-Vulkanizm
Yerin daxilində temperatur yüksək olduğundan süxurlar əriyir və bir-birinə qarışır. litosfer daxilində yerdəyişmələr plitələrin vəziyyətini dəyişir və titrəyişlə müşahidə olunur. Daha sonra maqma vulkan kanalı/boğazı ilə püskürür.
>Süni seysmiklik
Əvvəla elm ana təbiətin yaratdığı zəlzələnin sadəcə 10 bal gücünə qədər çatacağını bildirib. Ancaq günümüzdə xüsusən də son 50 ildə 11 və 12 ballıq zəlzələlər müşahidə olunur ki, bunlar yüksək dağıdıcılıq və tələfata yol açan zəlzələlərdir.
Türkiyə seçkilərindən əvvəl sanki nizamlanmış zəlzələlər sünidir mi?
Ümumiyyətlə, bu süni zəlzələlər neft və qaz sənaye kəşfiyyat işləri, mənbələrini aşkarlamaq üçün istifadə olunur. Metod 600 kq-lıq plitə yerləşdirilir, seysmovibratorlarla (12-28 ton) plitəyə dalğa göndərir, yerin daxilində süni şəkildə təzyiq artır və bu daha da güclü dalğaların yaranmasına səbəb olur və dərinə təsir edir. Maneələrlə rastlaşdıqda (qaz , boşluq, su və ya neftlə zəngin lay) dalğalar ötürür və sənaye özünəyararlı məhsulları əldə edir. +yeraltı nüvə sınaqları , Atom bombası partladılması(4-5 bal gücündə zəlzələ) nəticəsində də təkanlar olur.-> bu axırıncı 2 dediyim sadəcə titrəyiş yaradır, çox qısadır və zəlzələ olaraq qəbul edilmir. Zəlzələ əvvəli kiçik təkan olmalıdır, burada isə(o 2 misalda) hər şey birdən-birə baş verir.
Bu qurğular yüksək səviyyədə Abş-da və Fransada vardır.
Bu qurğuların tələfata yol açdığı isə Hindistan (Haiti şəhəri) və Rusiyada olan zəlzələnin mənbəyi araşdırıldıqda məlum oldu.
Süni zəlzələ üçün laylara nüvə partlayışı gücündə təsir etmək lazım idi. belə bir mexanizm həmçinin Yaponiya, Çin, Sovet ittifaqı tərəfindən işlənib hazırlanırdı. Onlar
Bunu sənaye məqsədli işləməyə hazırlanarkən siyasətçilər və dünya gücləri bu cihazları siyasi məqsədlər üçün tektonik silaha çevirdi.
Birliklər bunu yalanladı və cihazın uzağa təsir etməyəcəyini və sadəcə o ölkənin yeraltı yarıqlarına yerləşdirildildə partlayış və dalğa ilə zərər ediləbiləciyini demişdi.
Amma BMT- yə şikayət olundu, Amerikanın Haiti işğalı dayandırıldı və buna baxmayaraq, artıq Haitidə 2010-cu ildə (son 30 ilin ən dağıdıcı zəlzələsinin olduğu) 15 təkanla 7,5 gücündə 316 min insan ölmüş, 300 min xəsarət almış, 1 milyonu evsiz qalmışdır və paytaxtın yarısı dağılmışdı.
Bəs haradan bildilər ki, bu sünidir?
Çünki bu zəlzələnin dalğaları ta 2 gün əvvəldən bilinib. Normal bir zəlzələ bu qədər uzun müddətə formalaşmaz. Əslində Nikola Tesla bu cihazı 1900-cü ildə "aşağı frakanslı elüktromaqnit dalğaları ilə yüksək enerji nəqli" metodu ilə süni zəlzələ yaratdığını demiş və tarixə həkk olunmuşdu.
Nikola Teslanın müasir davamçısı ilon Maskdır? Bunu zaman göstərəcək.
bir fikri də Aleksey Nikolayeviç tərəfindən yaradılıb, yerin dərin qatlarına yığılmış enerjini yönləndirərək güclü zəlzələ yaratmaq fikrini irəli sürüb.
Bütün bu fikir ortaya atanlar və silah tapdığı iddia edilənlər bir kənarda qalsın. Siz elə ilk tektonik silah yaradıcısının( zəlzələşünas) məhz öz vətəndaşımız və fizika-riyaziyyat elmləri doktoru olan ikram Kərimov olduğunu bilirdiniz? Hə,Artıq bilirsiniz. Hətta SSRi müdafiə nazirliyi onu dəstəkləmiş və bir neçə alimlə gizli seysmik laboratoriyalarda işlərinə davam etməsi üçün şərait yaratmışdır.
O sınaqlarını Ermənistan (Spitak zəlzələsi) üzrə sınayıb və həmçinin işləri üzrə dünyanın 10 qızıl alimindən birinə çevrilib.
Bir şeydə razılaşaq, süni zəlzələ və onu yaradan silahlar var. Ancaq bunlar kiçik ərazini əhatə edir. Məsələn adi bir Türkiyə zəlzələsi mənbə ocağından 100 km uzaqlığa yayılıb. Amma süni zəlzələdə bu baş vermir. O müəyyən ərazidə tələfata və dağılmaya səbəb ola bilər. (Son cümlə onların (süni zəlzələni yalanlayan birliklərin) fikirləridir.
Bəzi sənədli filmlərdə yüksək tezlikli dalğaya iqlim dəyişdirən cihazı yeritməklə zəlzələ yaratdığı iddia edilib, amma bu tamamilə yalandır.
Zəlzələ zamanı dağıntı altında qalanlar üçün divarın arxası bu cihaz vasitəsilə görünür:
Zəlzələdə ən uzun müddət qalan ~11 gün( 266 saat) 80 yaşında iflicli zhiu olub . Onu həyatda saxlayan ərinin yemək verməsi idi. Amma belə 8 gün müddətində sağ qalmış Nurcan Arslan (erzincan zəlzələsində) tarixə keçmişdir.
Bu vəziyyətdə bir sıra şəxs ya dibçəkdəki gülü ya da həşəratları yeyərkən ən qəribəsi öz sidiyinin içilməsi idi. Bu nə dərəcə doğrudur?
Sidiyin içilməsi onun tərkibindəki zərərli maddələrin qəbul edilməsidir ki, böyrəyin onu yenidən təmizləməsi və reabsorbsiya(geriyə bəzi maddə sorması) çətindir. Amma ölümlə üz-üzə qalınan müddətdə 1-2 gün müddəti artırmaq üçün sidik içilə bilər.
Bəzən uçuq altından gülə-gülə çıxarıldıqdan sonra onlara su verilir və həyatlarını itirirlər. Niyə?
Çünki uçuq altında olan şəxs əzilər.(crush sindromu) əzələ və yumşaq toxumalara su dolması nəticəsində orqan yetməzliyi ortaya çıxır və xəsarət alan həyatını itirir.(bütün yaralanmaların yüzdə 2 ya da 5 faizi bu sindroma bağlıdır.)
Uçuq altında qalanlarda isə əzələdə azot oksidlə əlaqəli damar genişlənməsi , potasium artıqlığa ya da əksikliyi ilə bütün mübadiləni korlayar.
Fun fact: bir insan susuz 3-7 gün yaşayar və 3 gün su qəbul etməsə böyrək çatışmazlığına səbəb ola bilər. Əgər siz yalnız su içib yemək yemirsinizsə 2 aya qədər həyatınızı davam etdirə bilərsiniz.
Uçuq altından çıxana meyvə şirəsi vermək içində olan potasium çoxluğuna görə ziyandır. Şüuru açıq olmayan birinə su verilməz. Su nəfəs borusundan ağciyərə dola bilər.
Zəlzələ havaya təsir edir mi?
Xeyr, amma araşdırmalar nəticəsində yağışlı və qar olan yerdə zəlzələ olmadığı aşikardır.
Zəlzələlərə qarşı vurdumduymaz bir ölkə Yaponiya binaları Türkiyə binalarından necə fərqlənir?
Binanın altı:
Yaponiyada fay xətləri dəniz altındaykən bizlərdə litosfer səthindədir.
Türkiyədəki binaların altı sadəcə beton yığınıdır və bu beton arasında boşluq olması dalğanın bir yerdə məskunlaşmasına gətirib çıxarır və zəlzələ yaranır. Bəzən binanın altı yaxşı olsa da bina bir istiqamətə tərəf çökür, bu da binanın strukturunun normal olmaması deməkdir. (Dalğa çatlaqlara yığılır.)
Zəlzələlərin intensivliyi:
2 bal zəlzələ: mikrotəkan adlandırılır, gündə 8 min dəfə baş verir.
2-4 ballıq zəlzələ: makrotəkan adlandırılır. ildə 50 min dəfə baş verir. Sakit halda durmuş biri bunu hiss edə bilər.
4-6 ballıq məkan: ildə 7 min dəfə olur. Lüster tərpənir, köhnə binalara zərər vurur, divarda çatlar yaradır.
6-7 ballıq: güclü təkan adlandırılır. ildə 120 dəfə baş verə bilər. Sahil kənarı sunami meydana gələ bilər. Avtomobildə hiss edilə bilər, ölən və yaralanan ola bilər.
7-8 bal: ildə ~18 dəfə belə təkan qeydə alınır. Torpaqda çat yarada , evə orta/ağır zərər vura , sunami ola bilər. (Gəmidəkilər bunu və zəlzələni hiss edə bilər.)
8-9 bal: nəhəng təkan, faciə törədir. ildə 1 dəfə yaranır. 40 metrədək sunami baş qaldıra bilər.
9-10 ballıq: 20 ildə 1 dəfə. Yüzlərlə km dağıdıcı təsir olur.
10 və daha yuxarısı: Minlərlə km uzaqlığa , sayısız ölüm və yaralanmaya səbəb olur. Sahillər sulara qərq olur.
Zəlzələ nəticəsində ölənlər şəhiddir mi?
Bəli, həmçinin axirət inancına görə üzərlərində olan qan adəta medal kimidir və yuyulmadan torpağa dəfn ediləcəkdir.
Şəhidlərin qul haqqı xaric bütün günahları əvf olunar. Və onlarda ölüm ağrısı bir çimdik/dişləmə ilə eynidir.
Zəlzələni təyyarədikilər hiss edər mi?
Əlbəttə ki, xeyr. Düzdür, zəlzələ torpaü və dənizdə ola bilir. Amma havada bu mümkün deyil. Ona görə zəlzələ zamanı təyyarə ən qorunaqlı yerdir.
Fay xətləri olmasa zəlzələ olar mı?
Xeyr, fay xətləri(buna görə bor madənləri üzrə Türkiyə birinci yerdədir.) yeraltında olduqda sarsıntı yaradır.
Aşağı ballı zəlzələ təhlükəsizdir mi?
Bəli, amma litosferdə gərginlik yaratdığından sonrakı zəlzələ bu binaya şiddətinin doğuracağı fəsadlar arta bilər. Ümumiyyətlə, kiçik zəlzələdən böyük zəlzələdən əvvəl və sonra gələ bilər. Ona görə ani əşya tərpəndikdə soyuqqanlılıqla yanaşmayın. Bu sadəcə fraqman ola bilər.
Zəlzələ sonrası ay niyə qırmızı olar?
Çünki bu zaman zəlzələ zamanı mavi işıq yaranır, bu qısa dalğa uzun mavi dalğaya nəzərən çox yayılıb, anlıq zəlzələ bitib mavi işıq getdikdən sonra qırmızı bir anlıq aydın görsənir.
Zəlzələdəki mavi işıq ? (200 m yüksəklikdə, sanki kürə kimi və bu ildırıma da çevrilə bilər.)
(youtube: )
Havaya yığılan çoxsaylı atom havanın özündəki molekulları ionizə edir və işıq yayan bir plazma ortaya çıxır. Alimlər bu hadisəyə yer qabığının bateryası gözündə baxır, sanki bir anlıq o işə daxil olur.
Bəzən əhali üçün xəbərdarlıq proqlamları işləmir, niyə?
Xəbərdarlıq edilən zaman bildiriş hissə ,wIFI, LokasiyA Açıq olmalıdır.
Zəlzələ sonrası 72 saat ?
O sadəcə ilk müdaxilə zamanı kimidir. Mümkün qədər insanlar cəld şəkildə çıxarılmalıdır. Hər keçən vaxt insanlar həyatlarını itirirlər.
Part 2 gələcək.
Riskli bir şeydir.
1)Belə bir halda bir-birlərinin maraq dairələrini ,hadisəyə baxış tərzini görə bilirlər.Ona görə hər hansı bir hadisə ilə üzləşdiklərində az-çox nəyə nə reaksiya verə biləcəklərini təxmin edə bilərlər.
Məsələyə fərqli çərçivədən eyni bucaqla baxaq:iki nəfər sevgilidir,onlar zaman keçdikcə hadisələrə olan münasibətlərini görə bilirlər.Elə maraq bunun özündə olur.Ancaq sözlük bunların hamısını bir anda (bir birlərinin fikirlərini) ifşa edir.Məsələn:Kafede oturmusunuz.
-Rammsteine qulaq asıram.
-Hə,bilirəm,sözlükdə də yazmısan.
-işdən bezmişdim,getdim,müdürün qarşısına dedim bu maaşla ..
-Dayan,bilirəm,sözlükdə yazmısan.
Qısaca hər insan özü düşüncələr toplusudur,o da bir fayl kimi sözlükdə göz qarşısındadır.Fərdlər arasında maraq ölə bilər.(Aktiv bir yazardırsa)
2)Ta Əvvəlki entrylər indikindən fərqli baxış tərzi ilə yazılmış ola bilər.Qarşı tərəf keçmişinizlə də tanış ola bilər.(Əgər pis bir keçmişiniz və ya indi ifşa olunmamalı xatirələriniz və ya düşüncələriniz varsa)Məsələn:
-Ramiz,qadinlari gozel gosteren xususiyyetlere,"ala göz olsun,ağ olsun besimdi"demisen,bu ne demekdir??
-Seninle tanis olana qeder bele idi fikrim.
-Bəyəm qadin tekce budur??
-Yaxsi daa ,Badamgül,eleme bele
Kimi dialoqlar
3)-O rəydəki fikirlə razılaşırsan?Axşam bəyəndiyini gördüm.
-Yəniiiiğh haqlıydı
-Nə yəni məni palatka toyunda evləndirəcəksən??
-Haydaa niyə ilişirsən belə,haqlıydı da ,rəyi xoşuma gəldi.
Kimi gedər də gedər.
insan yazmağa,bəyənməyə çəkinər,öz düşüncələrini ortaya tökməkdən qorxar,ancaq elmi məlumatlara yönələr.
Kişilər nüfuzun yarısı ilə (qadınlara nəzərən) müqayisədə ortalama 3 il az yaşayırlar.
Bəs bu niyə belədir?
1) bu mövzuda ən ortaya atılan cavab kişilərin ağır iş altında işləməkləridir. Biri fəhlə işləyir, bir tərəfdən o biri tərəfə kisə-kisə sement daşıyır. Ya da biri günəşin altında inşaatda sement qarışdırır. Ustadır, orada olan boyaların iyi və toz onun sağlamlığına mənfi təsir edir. Biri traktorla silkələnə-silkələnə torpağı şumlayır. Bəziləri kömür mədənlərində işləyir, hər an ölümlə üz-üzədir, qısaca həm işin , həm də stressin yükü çoxdur. Məncə bu kimi fəaliyyətləri nəzərə aldıqda qadınlar indiki dövrdə necə haqları qorunmağa çalışılırsa bu kimi daha neçə fəaliyyəti yetirən kişilər də unudulmamalıdır. Amma indiki dövrdə iş cəhətdən demək olar ki, kişi və qadın arasında fərq yoxdur. Amma statistika yenə dəyişmir.
Məsələn: isveçrədə 1800-cü ildə yaş ortalaması qadınlarda 33 , kişilərdə 31 idisə, indiki vaxtda qadınlar 83, kişilər 79 il yaşayır. Yəni mövcud hal yenə də dəyişmir. Qadınlar uzun yaşayır.
2) Alkoqol, siqaret, obezlik də təsir edir ki, hər ölkədə bunun qadın və kişi üzərində faktoru fərqlidir. Amma Rusiyada bu kimi səbəblərdən kişilər qadınlardan ortalama 13 il az yaşayırlar.
3) xromosomlar-> belə ki, qadında xx, kişilərdə xy olmaqla cinsiyyət xromosları vardır. Hər genin bir kopyası vardır. Qadınlarda x geninin kopyası varkən, kişilərdə isə yoxdur. Yəni x və ya y xromosomunda nəsə dəyişiklik olarsa bunu bərpa edə bilməzlər.
4) xromosoma bağlı Xəstəliklər:
Şəkli izah edim:
Atanın hemofiliya xəstəliyi yox ikən, ana daşıyıcıdır. Hemofiliya xəstəliyi X xromosomunda olur. X böyük H olanda deməli xəstə gendir. X kiçik h olanda deməli sağlam gendir.(hemofiliya üzrə)
Ana hemofiliya Xböyük H genini qızına verəndə qızında atadan gəlmə sağlam x kiçik h geni olduğundan yarı yoluxur.
Amma yaranacaq oğlan fərddə y geni anadan gəlmə x böyük H geni(xəstə) qarşısında çarəsizdir, ona heç nə edə bilmir. Ona görə oğlan fərd nə sağlam, nə daşıyıcı, sadəcə xəstə olur. Bu əksər kombinasiya və xəstəliklərdə belədir və bəli, kişilər də lənətlənib.
5) bioloji faktorlar:
Qadınlarda menstruasiya dövrünün ikinci yarısında ürək ritmləri artır. Müəyyən müddət idman kimi.. Necə ki, isti sudan soyuq suya keçərək ritm artırmaq faydalıdırsa bu da qadınlara faydalıdır.
6) bədən böyüklüyü və boyun uzun olduğu yerdə hüceyrə çox olar. Hüceyrələrin mutasiya ehtimalı daha çox olur. Enerji daha çox xərcləyər və bunun atıqları bədəni yıpratmağa səbəb olar.
Bonus: mentalitetin eləcə də qafqazın yürütdüyü bir düşüncə var ki, kişilər ağlamaz. Amma da demirlər ki, bəs əksəriyyəti elə bu səbəblərin cəmindən 40-50 yaşında ürəyi tutur və ölür.
Çünki ağlamadıqlarında göz bəbəkləri simpatik sinirləri qıcıqlandırır, ürək döyüntülərinin sayını artır və infarkt riskini artırır.
Əgər ağlamasanız ən azından əsəb,gərginlik halında gözlərinizi ovuşdurun.
7) ən başlıca faktor-> Testeron hormonu
Sizə o səsi verən, çoxlu tel ya da keçəllik hamısı buna bağlıdır.
Koreyalı alim Han-Nam park 19-cu yüzillikdə saray həyatını incələyərkən normal kişilərin 50 yaşına kimi, amma yeniyetməlikdən əvvəl toxumluqları alınmış kişilərin 70 yaşına qədər yaşadığı görmüşdür.
Londradakı UCL üniversitetində David gem beləliklə artıq oğlanlar yeniyetməliklərini sonlandırdıqlarında bədənlərinə daha az zərər vurulmuş olur.
20-ci yüzillikdə ağıl xəstəxanasında bəzi kişiləri sonsuz etmək istəmişlər. 15 yaşlarından əvvəl bu həyata keçirilmiş və digər kişilərə görə daha uzun yaşamışlar.
Testesteron az müddət bədəni güclü etsə də sonrasında ürək xəstəlikləri, infeksiyon, xərçəngə gətirib çıxara bilər.
Qadınlarda vəziyyət tamam fərqlidir. Onlarda testesteron yoxdur, amma öz " gənclik sehr"-lərindən faydalanırlar.
(baxma: həyatın nə qədər cındır olduğunun anlaşıldığı vaxtlar) Qadın cinsiyyət hormonu "antioksidan" fəaliyyət göstərir, yəni hüceyrələrə zərər verən kimyəvi maddələri təmizləyir.
Alimlər bunu təkamüllə əlaqələndirir.
Qadınlar və kişilər öz genlərini sonrakı nəsillərə ötürə bilirlər. Dişilər testesteron cəhətdən çox olan erkəyi seçib balaları olduqdan sonra erkəyin artıq bir rolu qalmır. Artıq ananın bədəni sağlam olmalıdır ki, balalarına baxsın. Hətta dişi hörümçək cütləşmədən sonra erkək hörümçəyi enerji uğruna yeyir. (bax: acı həqiqətlər)
Kişilər bu həyatda necə deyərlər yardımcı rolu oynayıblar, amma oynadıqları rol (çətin fəaliyyətlər üzrə işləmək, əksər ixtiranın banisi və daha neçə -neçə işdə) əvəzsizdir.
Note: spoiler yoxe, bütöv ssenari
Bu film Anısı olana xoşdur, geri qalana isə boş. Önyarqılarınızı bir kənara qoyun və bu filmin psixolojik cəhətini də ələ alaraq təkrar təhlil edək. Bəlkə indi sevəcəksiniz. (Yaltaqlanan tərs gülümsəmə emojisi)
Ən poxdan hiss bilirsiniz nədir? Sevərək ayrılmaq
Münasibətinizin orta yerində qarşınızdakı " mən ciddi münasibət fikirləşmirəm/ sənə layiq deyiləm. Həyatında o insanı tapanda həyatına girməyişimə sevinəcəksən" deyərək münasibəti sonrakı səviyyəyə çıxartmaq istəmir. Tanış gəlir? Gəlmirsə də bilin ki, onlar hər yerdədir. Elə isə tanıyaq.
Issız? Kimdir ıssız? Bu? Ahaha
Yox, Bu!
Alperr-- o çox tanınan bir şefdir. Tək gecəlik münasibət insanıdır. Filmdə anası ilə soyuqluğundan başa düşə bilərik ki, ailə bağı zəifdir. Bu bağ zəifliliyi onun indiki həyatında kimləsə sıx münasibət qurmasına imkan vermir. Amma o gözlərindən, çevikliyindən, ağlının sivriliyindən deyə bilərik ki, bu adamda türklər demiş şeytan tüyü var. insanları özünə asanlıqla bağlayır.
Və girl karakterimiz Ada..
Ada uşaqlara paltar tikdiyi bir kostyum mağazası olan kendi halinde bir kız.. Əvvəl bir neçə insanla olan uğursuz münasibəti onda kişilərin həmlələrinə qarşı daha təmkinli olmağı aşılamışdı. Görək, manipulativ Alperə qarşı da ehtiyatlı ola biləcək mi?
Alper onun istədiyi kitabı tapıb arxasına düşsə də qız ona elə də nut qoymur. Alperi saxlamaq olar?? Qızın kostyum dükanına gəlir və yalan ataraq tək başına baxdığı oğluna bir kostyum alacağını deyir. Ada bu dramlı kişi həyatlarının yalan olduğunu oğlanların qızları cəlb etmək üçün bir taktika olduğunu deyər. Söhbət Adanın uğursuz eşq hekayəsinə gəldikdə ada bir fincan qəhvəni elə Alperin üstünə tökər. O gedəndən sonra alperin gətirmiş olduğu havuçlu kekin əsəbdən hamısını yeyər. Alper gecəsi zəng edər və üzr istəyər. Özü də yavaş yavaş adaya qarşı bir şeylər hiss edər. Amma o hələ də tək gecəlik münasibətlərdən əl çəkməmiş olur. Bu alperin birinə bağlanmamaq üçün başqa alternatiflər axtardığını göstərir. Onu evinə axşam yeməyinə dəvət edər. Şərab içərlər, özlərindən danışarlar. "Yalnızım ben" dinləyib
daha sonra öhm öhm. Nəsə səhər yataqda yanında alperi görməz və yenə anlayırıq ki, o bağlanmaqdan qorxur. Səhərisi ada onu tək gecəlik görən alperə bir anda yarı nifrət, yarı buruxluqla evdən çıxar. Necə olursa oğlan özünü qıza bağışladır.
(Deyirəm də şeytan tüyü) onu yeməyə öz restoranina dəvət edər. Restoranı atasının tarlada işlədiyi vaxtdan onun üçün yığdığı pulla açmışdı və o restorana gəlib yemək yeyəndə doğurdan da o qədər əziyyətə dəydini demişdi. Əslində ada'nı elə belə yerə gətirməmişdi. Onu ürəyində bir yerlərdə yaxın bilirdi. Onu restoranında olan işçilərlə belə tanış etmişdi. Ada münasibətlərində güvənin olduğunu görəndə ürəyinə su sərpilirdi. Onun əvvəlki oğlanlar kimi olmayacağına inanırdı. Alperin özü də " səni tanıdığım andan etibarən içimdə bayram sevinci var" deyir. O da adanı çox sevir. Birlikdə xatirələr yığırlar.
Alper adaya tam bağlandı deyəndə onu yenə yataqda tək qoyub başqa bir qadının evinin qapısını döyər. Qapı açılar amma içəri girməz. Çünki o duygu karmaşasındadır. Bir terefden uşaqlıqda gördüyü dəyərsizlik hissi onun komfort zonası idi, o buna öyrəşmişdi. Bağlana bilməzdi. Adanın yanında qala bilməzdi. Simyacı kitabında var idi--> adam bir yoxuşda qab-qacaq, bəzək əşyaları satırdı. O qazandığı gəlirlə öz məkanını dəyişə ya da daha fərqli bir şey edə bilərdi. Amma etmədi. Çünki o buna öyrəşmişdi.
"Esaretin bedeli" filmində 20 illik həbs kitabxanaçısını işdən çıxardandan sonra o özünü bu aydın dünyaya uyğun görməz. Elə getdiyi otelin otağından özünü asar.
Filmə qayıtsaq, Onu otağa girməməyə vadar edən isə bunu edərək adanı incitmək istəməməyi idi.
Münasibəti bir digər pilləyə daşıyan alperin anasının istanbula gəlməyi və ada ilə çox yaxşı yola getməsi idi.
istanbul turuna belə ana və qız birgə çıxmışdılar. Ada oğlanın anası ilə onu tək qoymayaraq toya belə getmişdi. Amma bu münasibət yavaş yavaş alperin xoşuna gəlməməyə başlayar. Anası kəndə qayıdar.
Ada da iştahla mətbəxdə dolma yeyə-yeyə danışarkən və alper o cümləni deyər: "Ada, mən ayrılmaq istəyirəm."
Ada isə doluxsunaraq elə isə "niyə mənim arxamca gəldin? Niyə məni özünə bağladın?" deyər.
Günümüzdə çox rastagələn ifadə: lovebombing
Sevgisini ona iliklərinə kimi hiss etdirdi.
Amma işlər ciddiləşəndə hələ də bir anda anası ilə tanışlığa gələndə bitiriş.
Ada sarsılmışdı və bu vəziyyət onun üçün yıxıcı idi. Alper isə adadan ayrılandan sonra quş kimi rahatladığını düşünürdü. Amma otağında tapdığı saç rezini onu darmadağın etmişdi. Hər şey karmavari özünə qayıtmışdı. Ona zəng etdi, açmadı. Adanın orada olmayacağını bilə bilə Dükanına getmişdi.
Bu yarım qalan eşqdir. Tamamlanmadı. Elə isə həyat onları yenidən bir araya gətirərdi? Gətirərdi. Film də gətirdi. Amma zaman onlara acımamışdı. Ada öz ailəsini qurmuşdu. 1 qızı belə var idi.
Alper isə acımasızca etdiyi bir davranışın, peşmançılığın içindəydi.
Adanın dediyi kimi
" seni hiç bir zaman affetmeyeceğim. Bu kadar korkak olduğun, kalamadığın ve gidemediğin için senden hep nefret ediyorum. Hep ıssız kalacaksın.
Başkalarının hayatlarını, bedenlerini, çocuklarını ödünç alacaksın. Geri vermek üzere..
Karda donmak üzeresin, uyumak tatlı geliyor ama sen öldüğünün farkında değilsin." Issız da qaldı
Ada film boyunca o havuçlu kekin tarifini istedi. Əlləri ilə hazırladığı o keks alperden adaya ürəyindən gəlmişdi. Ada isə davamını istəyirdi o sevginin. Filmin sonunda da ada evləndiyindən danışıb dedi ki reseptini səndən ala bilmədim, amma biz də düzəltməyə çalışdıq. Amma səninki qədər gözəl olmadı..
So sonrakı peşmançılıq fayda vermir alper üçün. Özünün də dediyi kimi qanında bir mikrobla dolaşır. Bəlkə bu 2,3 uğursuz münasibətdən sonra ıssızlıqdan vaz keçər lakin bu yarımçıq sevgilər çətin onu təkrar eşqə bağlaya.
Gələk ürəyə toxunan o səhnəyə:
(youtube: )
Niyə mi yazdım bu entrini? Bəlkə də ekrana "tühh" deyərək acıqlanan alper elə mən özüməm?/
Başqalarına məsləhət verən mən hər axşam pəncərədən özümü atıb-atmamaq arasında qalıram.
Yəqin belə olardı:
Jakuzi- koca bir saçmalık
(youtube: )
dinləyərək yuyunub çıxardım və daima aynaya baxıb gah "sən güclüsən" deyib, gah da ağlayan mən bu dəfə aynaya baxıb özündən üzr istəyərdi, son dəfə əli ilə aynadakı simasının saçlarını sığallayırdı. Kolidora keçdim. Qonaq otağındakı ailəmə son dəfə baxdım, nəsə evdəkilər seçki barəsində diplomatik danışıqlar aparırdılar. Gözüm otaqdakı çərçivələrə sataşdı. Uşaqlığım gözümün önündən keçdi. O qayğısız uşaqlığım..Dözə bilmədim, ruhum təkrar bu evə gələ bilər mi, bilmədim. Otağıma keçdim və Otaqda hər şeydən xəbərsiz olan pişiyi qucaqlayıb öpərdim, əminəm ki, çox vecinə almaz və boş qabı göstərib yemək istəyərdi. Olsun, onun üçün də darıxacağam. Qulağı eşitməsə də dərdimə qulaq asıb gözləri ilə "Bu da keçər, narahat olma" deyirdi sanki. Yoxsa bu mənim hər kəs tərəfindən eşitdiyim bir söz idi və beynimə yerinmişdi. Görünür, bu yalanlara çox tab gətirə bilməyəcəyəm.
Saçımı açıq tökdüm, Uzun bir don geyindim, əsən küləyin paltarımı və saçımı dalğalandırmasını hiss edəcəkdim.
Pəncərəyə yalın ayaqlarla çıxdım.
Aşağıya gözlərimi zillədim,
Özümə "hazırsan mı ?" Dedim və iç səsim "yox" deyə fısıldadı, "buna məcbursan" deyərək bağırdı. Düzü necə bu həddə gəldim bilmədim, sanki ayaqlarım özünü at deyə məcbur edirdi.
Bədənim yorğun , zehnim tükənmişdi.
Pəncərədən oradakı mənzərəyə doya-doya baxırdım. https://drive.google.com/file/d/1xKq37CQHediw3Apr9okcTVY77eqXXgTM/view?usp=drivesdk
Gözlərimi ala bilmirdim. Amma diqqətlə baxdıqda bir evdə qalmaqal gördüm. Ana uşağını döyürdü. Birində Ata gənc oğlanı danlayırdı. Bir evdə nişan, bir evdə fərdlər arasında dava idi. Biri dəlilərcə rəqs edir, biri ağlayırdı. Sanki gözümdə həyat kadrları canlanırdı və özümə deyirdim mən də onlardan biri olacam, sadə və sıradan biri. Hər kəs kimi gəlib keçəcəm bu dünyadan, tez ya da gec olmağının nə fərqi var ki?! Dünya bizi belindəki birə kimi çölə atacaqdı.
Əlimə nəsə dırmaşırdı, bu qarışqa idi. Heç özü də bilmirdi hara gedirdi. Ən azından azad idi, heç kimi eşitmirdi, emosiyası da yox idi ki, mənim kimi ölümlə uc-uca qalsın. Qarışqaya qısqanırdım özümü.
Səsə başımı qaldırdım, yağış yağırdı. Artıq torpaq iyisini hiss edirdim. Buna qarşı zaafım var. Sanki təbiət də özümü atmağımı istəyirdi. Mən kainatı, kainat da evrenə yaydığım hislərimlə ,bəlkə, məni istəmirdi. Ətəyimi uclarından qaldırıb atılmağa hazırlaşırdım ki,
Anam səsləndi: "Düşbərə hazırdır"
Qaqa, məni saxlamağ olaaar?! "Qatığa sarımsaq tök deyib" mətbəxə tərəf qaçdım. Nəysə, bu gün də ölmədim.)
"Var mı böyle mal?! " deyə düşünə bilərsiniz. Olanda olurmuş. Elm adamlarına görə aşiq olmaq üçün 1.5 saniyə kifayət edirmiş. Görən kimi "ahh mənimki" demək.. şüuraltında formalaşdırdığın şəxsi bir anda bir şəkildə görüb " bu o" demək.. bu o.. o gülümsəmə, o istilik.. insanı özünə yaxın hiss etdirir.
Mən bir şəkilə 15-20 saniyə baxdım və o gülümsəyən gözlərdə çox dərinlik gördüm. Necə bir insan olduğunu anidən beynim özlüyündən cızdı. O xarakterdəki adama aşiq oldu. 1 şəkillə tutuldu. Adına "sevgi' dediyi şeydə belə dedim. Nə beynim okey, nə də ürəyim, sadəcə ruhum çəkdi dedim özlüyümdə. Ruh çəkimi insanın özünə yaxın bilməsi kimi bir şeydir mənə görə. Mənə görə bir paltara da aşiq ola bilərsən ki bu onunla olan görünməz bağa bağlıdır. Geyərsən və əyninə yaraşar. Bəli, qəribə səslənir. Amma belədir, özünə aid bilərsən. Və mən də 1 şəkillə tutulduğum adamla tanış olmağı arzuladım , bunu içdən istədim. Və paulo coelho nun simyacı kitabında dediyi kimi " əgər bir şeyi həqiqətən istəyirsənsə bütün dünya onun üçün birlik olar" , hər gün arxa planda olan yönəlik cəhdlərim fərqli şəhərlərdə olsaq belə mənim birgə görüş arzumu yaratdı. Görüşdüm, bəs onu sevdim mi? Onu tanıdıqca və söhbətimiz davam etdikcə anladım ki biz çox kafa dengi insanlarıq. Bəlkə də məni ruhən bağlayan bu olub dedim özlüyümdə. içimdə olan o əvvəlki səs kəsildi
Və siz yaxşı dost ola bilərsiniz dedi. Bəs o əvvəlki yaşadığım nə idi? ilk təəsüratım..
Mənim hisslərimin sancısı, mahnı sətirlərində ondan danışan cümlələr axtarmağım, gözlərinin içindən daha dərin məna çıxartmağım? Amma reallıqda sevməməm?
Bir yerdə oxumuşdum " mən səni deyil, sənin şəklini sevdim, o şəkildə sənin üçün yaratdığım dünyanı və o dünyadakı səni sevdim."
Bəs necə olur ki bir anda aşiq olan biri xəyalındakı insanı reallıqda görəndə uyuşmayanda bir anda niyə sevmədi desəniz, onun bu sevgisinə cavab tapmamağı onu incitmədi mi , belə deyərdim: Şıp sevdi bir şeydə nə qədər tez tutuldunsa o qədər tez əl çəkirsən. Məsələn sən hansısa işi o dəqiqə eləmə həvəsi gördünsə eyni şəkildə də o qədər tez istəksiz ola bilərsən. Və ya bir insan əslində özündən nə qədər çox əmindirsə onun mənəvi boşluğa düşüb inamsızlaşma çuxuru daha dərin olur. Və bu da beləydi. Tez oldu, tez bitdi. Zamanla qurulan bagliliqlar ise qopanda adamin basindan, ruhundan gedir. O incidir. Bele ise (şıp sevdi) incitmir.
Ikinci olaraq, o başımdakı təxəyyülü bir palaz misalı çırpdım. Çünki reallıq onu kirlətdi. Mən kirlənmiş vərəqin üzərində palitra gəzdirib daha boyaya bilmərəm. So bu da beləcə sona yetir-*
(youtube: )
sevmek zamanı filmində olduğu kimi " tanımıram ki ağlımdakı gözəl düşüncələri yıxarsan" amma yoox , mən tanıdım. Tanımaq gərək, niyə özünü xəyalındakı ilə aldatmaq.. o deyilsə demək bir başqasıymışsa qəlbində olması gərəkən.. niyə bir insana takılı qalar insan? Cəhd etmək, tanımaq, müşahidə etmək və olub olmadığını görmək, yola davam etmək.. nəinki ağlındakı insanla yaşamaq və onunla qocalmaq
Issız adamda bir replika var: karda uyumak tatlı geliyor ama sen öldüğün farkında değilsin so içdən içə yaşadırmış kimi görünüb özünü öldürməyə dəyməz.
inanın, sonu nə olur olsun ölüm döşəyində əlimdə olana və itiriləndən çox sonunun necə olmağından asılı olmayaraq nəyə cəhd edib etmədiyimi düşünərəm, hər bir cəhd mənim üçün elə uğurun özüdür. Və bu cəhdim mənə sualımın cavabını verməklə əlavə o insanı dost kimi qazandırsa da əsas məsələ mənim özümü aldatmayışım oldu
Fərz edin ki, yıxıldınız və başınız bir yerə dəydi ya da tennis topu düz kəllənizə istiqamətləndi.
Huşunuzu itirdiniz və oyandığınızda isə hər şeyi fərqli görməyə və hiss etməyə başladınız. Bu anlıq yanılsama idi yoxsa yeni şeylərin başlanğıcı?
Əlinizə aldığınız fırça gözünüzə əvvəlki kimi adi gəlmir, onunla çox gözəl işlər çıxaracağınızı bilirsiniz. Ya musiqiyə ya da riyaziyyata və başqa elm sahələrinə bir ya da bir neçə sahəyə marağınız ola bilər. Və odur, həkim gəlir və sizə "siz savant sindromuna sahibsiniz" deyir.
Simptomları:
-Hər hansı sahəyə maraq və yüksək səviyyədə bacarıq
-Göz kontaktı qura bilməmə
-Yaşıdları ilə münasibət qurmamaq
-Empatiya qura bilməmək (qarşısındakının acı ,qəmi, sevincini hiss etməmə)
-Əyləncə, maraq ,uğuru bölüşməmək
Bu xəstələrə "idiot savant" deyirlər. Axmaq dahilər adlandırılan bu şəxslər ya autizmli ya da beyin xəsarəti almış bir adam da ola bilər. Bu beyin zədəsi nəticəsində siz ağır səviyyədə zehni yaralanmaya ya da zehni çatışmazlığa sahib olacaqsınız ki, özü ilə birgə savant sindromunu da gətirəcək və qeyri-adi zehni bacarıqlara sahib ola biləcəksiniz. Amma buna baxmayaraq ümumi zəka səviyyəniz ortalamanın altında olacaq. Bəli, ortalamanın altı. Ancaq bəzi savant sindromlular "IQ" testində o qədər yüksək nəticə göstərirlər ki, onlar "super dahilər" adlandırılır. Əslində buna səbəb həmin savant sindromluların, həmçinin autizminin də olması deməkdir ki, autizmlilər yüksək intellektə sahib olur və ıq səviyyələri yüksək olur. Savant sindromuna sahib şəxslərin yarısı autizmlə (və ya asperger sindromu (yüksək işgörümlü savant) bağlı ( 3 cür autizm vardır və onlardan biri autizm-savantdır, dünyada 50 nəfər buna sahibkən , 1000 nəfər və ya daha çoxu isə sadəcə savantdır. ) , digər yarısı isə zehni çatışmazlıq və ya mərkəzi sinir sistemi xəstəlikləri, (əsas etibarı ilə beynin sol yarımkürəsi) yaralanmaları ilə əlaqədar yaranır. Ümumiyyətlə, bu çox nadir hallarda baş verə bilən psixi pozuntudur. Xəstəliyin inkişafı zamanı əqli cəhətdən geri qalmış insanları " dahilik adasına" (şəxsiyyət məhdudluğuna baxmayaraq bir və ya bir neçə qabiliyyətə mükəmməl səviyyədə malik olmasına ) gətirib çıxarır. Sindrom genetik və ya sonradan qazanılmış ola bilər. Onlar çətinliklə oxuya və ya hətta bir səhifəlik yazıda yüzlərlə səhv buraxa bilərlər. Ancaq beynində 6 rəqəmliləri bir-birinə vura və ya 23 may 3027-ci ilin həftənin hansı günü olduğunu söyləyə bilərlər.
Elə ən çox yayılmış savant növü təqvim savantlarıdır, digər növlər isə yaddaş ,hesab , incəsənət, məkan, musiqi ilə bağlı qabiliyyətləridir.
(youtube: )
(youtube: )
Tom Cruise və Dustin Hoffman-ın iştirak etdiyi "Rain man" filmində Kim Peek autizmli savantın həyatı əsasında çəkilmişdir. Kim Peek eyni zamanda hər gözü ayrılıqda 1 səhifəni oxumaqla 2 səhifəni oxuya bilirdi. 54 yaşında ölsə də onun yaddaşında 9000 dən çox kitab var idi və anlaya bilərik ki, insan beyni düşündüyümüzdən daha bacarıqlıdır.
Daniel Tammet- 1həftəyə 1 dil öyrənir. Pi ədədinin 22500 mərtəbəsini 5 saata söyləyərək Avropa rekordunu qırmışdır.
Buğra Çakır- ingiltere Kral Akademiyası imtananında 2-ci yerə çıxmış və Cambridge üniversitetində oxumağa layiq görülmüşdür.
Leslie Lemke- anadangəlmə kor olsa da piano ifa edir, 1000-lərcə musiqi parçasını bilir və dünyanın hər yerində konsertlər verir.
1il əvvəl final edən "Mucize Doktor" serialında Ali Vefa obrazı ilə bir savant sindiromlunun əli ilə toxunaraq MR çəkməsi əslində o qədər də uydurma deyil. Əgər bir savant tibbi biliklərə sahib olarsa bu ediləcəklər o qədər də qeyri-adi gəlməz.
(youtube: )
Bu məsələnin epidemiologiyasına gəlmiş olsaq, savant sindromlu insan sayı ilə əlaqədar dəqiq statistika yoxdur.Ancaq hər10 autizmlidən birində savant sindiromu vardır deyə bilərik. Qəfil/sonradan qazanılmış savant sindormlu xəstə sayı 50-dir.
2009-cu ildə Britaniyada Autizmli uşaqların 137 valideyni üzərində aparılan araşdırmada, 28 faizinin övladlarında "normal insanlar üçün qeyri-adi olacaq səviyyədə" savant bacarıqlara malikləri var.
Əslində sindrom dediklərimiz xəstəlik deyil, sadəcə əgər bir savantlı ilə rastlaşsanız ona qarşı həssas olmağa çalışın və bu qeyri-adi qabiliyyətlərini izləməkdən zövq alın.
*
ihihih başlığa nə ad verim bilmedim
bu dəliklərin qoyulma səbəbinə əvvəl elə bilirdim ki otaqda olan dəm qazı buradan sıvışıb keçəcək. Sonra düşündüm ki dəm qazı(co) sıxlığı 28, havanın sıxlığı 29dursa deməli bu havadan yüngül olub göyə yığılır. Elə isə aşağıdakı dəliklərin sirri bu deyil.
Dedim aa, bu dəliklərdən çöldən içəri oksigen gəlir. Çünki karbon natamam (az oksigenle) yananda dəm qazı olur. Ona görə çox oksigen lazımdır. Amma bilinməlidir ki karbonu yandıran oksigen oradan deyil, borulardan gəlir. Əgər orada yaxşı material istifadə olunmayıbsa nasazlıq sızıntı varsa oksigen gəlmir, ona görə bacalar dəyişdirilir.
az əvvəl bildim ki otağın 0.1 faizi dəm qazı olarsa insan ölürmüş. Və bu dəliklər az da olsa oranı hava ilə təmin edir. Beləliklə, insan zəhərlənmə anının ilk simptomlarını (başgicəllənmə, ürəkbulanma, halsızlığı) yaşaya bilir və özünü dərhal çölə ata bilir. bəzilərində açıq yer olmadığından zəhərlənmənin yekunu 40 saniyə kimi az bir vaxtda çəkib ölürlər. Bəzilərində isə havalandırmaya görə 7 dəqiqə çəkir. Məhz bu qapalı, pəncərəsiz, ventilyasiyasız məkanlara görə payız və qış aylarında dəm qazından zəhərlənmə halları çox olur.
Hamı sevinib. Niyə bu sevinilir axı? Niyə yayılır?
infeksiyaya, qanaxmaya, tənəffüs cəhətdən dar (hipoksiya, şok) məkanda heç bir tibbi persona ayrılmadan heyət haradansa nəyisə calıyırsa "hərii sizi canavarlar " deyə bunun normallaşması nə dərəcə düzgündür
Belə bir hal oldusa mütləq əldən gələn edilməli, amma niyə , nəyə güzəşt? Niyə yayılır, say artırılır? Üstəlik, Təyyarədə də vəziyyət eyni..
Media bunu elə romantikləşdirib dramatikləşdirib ki, insan dünyaya gəldi. Vah. Bu çirkli məkanda heyət yığılıb insan dünyaya gəldi, bəli sevinin. Doğum təbii haldır, bəlkə də bu bir film səhnəsi, nəm nadir hal. Amma day "şəhidlərimizə əvəz olacaq o doğuş, sabahdan partapart uşaq səsi gəlsin metrodan" kimi fikirlər nədir ilahi? Yenə manipulyasiya, yenə milli-ideoloji yükləmə! Bəsdir dəə . Nə təbliğ olunur? fövqəladə tibbi haldır, “şirin hekayə” yox. Çatmır da mənə çatmır. Hökmən biri vəziyyəti pisləşə güzəşt teması edəcəklər? Qazanmadı güzəşti deyəcəklər? Ya sonradan ilahi bir kəlləyə dəyən təsir ilə biz bu çirkli məkanda, sağlamlıq cəhətdən ana və dölə riskli halda, ictimai yerdə uşaq dünyaya gətirməyi adiləşdirərək "nə edirik bu nə qərardı" ilə sorğulayacaqlar özlərini ?
insanlar o qədər bəd xəbər alırlar ki, nəyə sevinsin bilmirlər. Sevinsinlər, amma arada hadisələri sorğulasınlar, bir azca? Sorğulayana güzəşt edəcəm hahadjd
)
