the machinist

Həyatınıza nəsə qatacağını düşünürəm. No sleep və ikinci şəxsiyyətim var deyənlər gəlsin.

1) insan niyə yuxusuzluqdan əziyyət çəkə bilər? 2) Yuxusuzluq gündəlik həyatımızda bizi hansı böyük psixoloji problemlərlə üzləşdirə bilər? 3) travma ilə üzləşən insanlar niyə ikinci bir şəxsiyyətin olduğunu deyir? ikinci şəxsiyyət və ikinci mənlik/alter ego/ kölgə tərəf arasındakı fərq nədir? 4) bundan necə xilas olmaq olar?

Filmi qısa olaraq mövzusunu desəm, trevor reznik deyilən arkadaş zavodda işləyir və bir il yuxusuzluqdan əziyyət çəkir və həddən çox arıqlamışdır. Zehni və fiziki problemlərin ortaya çıxışı onu insan münasinətlərində xeyli geridə saxlayır. Və ən əsası bir nöqtədə, xəstə reallıqla xəyal arasındakı o pərdəni itirir. Film davam etdikcə, bu hadisələrin arxasında duran psixolojik səbəblər aydın olur.

Filmin məşhur olmasında səbəb christian bale'in film üçün 28 kg verməsidir.
------- spoiler-----
yenə son hissə başlanğıcda yer edib.
------- araşdıraq-------
1) insan niyə yuxusuzluqdan əziyyət çəkə bilər?
Bu filmdə səbəblərdən biri olaraq, insanın bir travmasının (basdırılmış reallığı) dəfələrlə ortaya çıxışı və reallığı qəbul etməməsi, nəticədə bunu halusinasiya və ya ətrafı parçalanmış bir alqı sistemi ilə dərk edər.

Filmdə trevorla yanaşı tez-tez onun yanında olan ivan obrazı trevor'un kölgə tərəfidir. Onun tam əksi ivan, rahat, özünəinamlı, sosial, qorxusuz biridir. Trevor öz basdırdığı şəxsiyyətlə dalaşa girir. Filmdə ivan eyni zamanda kölgədən əlavə olaraq, vicdan səsi də olar.

Bəs ivana nə ehtiyac var idi?
Ümumiyyətlə, normal insan pis bir şey edəndə "mən pis bir şey etdim" deyər. Burada isə "mən pis bir şey etmədim, mən pis bir insanam" deyir. Və bu çox daha təhlükəlidir. Beyin hadisəni daşıya bilmədikdə günahı ikinci bir şəxsə çevirir. (ikinci şəxsiyyət yox a, ikinci benlik)

3) Fərq nədir?
ikinci şəxsiyyət dedikdə adətən Dissociative Identity Disorder (çoxlu şəxsiyyət pozuntusu) nəzərdə tutulur. Yəni ayrı xatirələri, davranışları və kimliyi olan müstəqil bir şəxsiyyət.
ikinci bənlik, kölgə tərəf və ya alter ego isə insanın qəbul etmədiyi, basdırdığı xüsusiyyətlərin simvolik təcəssümüdür. Biz ikinci bənlik'i deyəcəyik.
(Bu, shutter island(travma) , fight club (əsəb), enemy, black swan(mükəmməliyətçilik), secret window , mullholland drive (günah) ,identity (parçalanmış şəxsiyyət) , perfect blue (paranoya) , enemy (yersiz qorxu, narahatlıq) və s kimi filmlərdən , kitablardan isə hazırda oxuduğum wulf dorn "psikiyatrist" kitabında eyni bu film kimi ellen və qara adamdan qorxan qız olaraq səhnələşdirilib.

Nəysə, mövzuya qayıdaq, abimiz, bir qəza keçirir və bu travma onun zehnini ayıq edir.
Burada travma ----> günah hissi---->yuxusuzluq -----> reallığın pozulması zənciri işləyir. Yuxusuzluqdan danışsaq, Normalda insan yuxu vaxtı bütün emosional yükləri səliqəyə salar amma bunu etməyən bir zehin daima basdırılmış travmalarla boğuşarkən özünü tapar. Vicdanı onu rahat buraxmır. Birnəvi zehni bədənini də cəzalandırır. Yaşam enerjisi ölər və o şəxsdən qopmaq adına artıq kölgəsi danışar. bu qəzanın detalları ilə zaman-zaman yenə qarşılaşır.
Bundan əlavə, Toqquşan maşınlar qəzanı, dönən oyuncaqlar təkrar edən düşüncələri, labirint hissi zehni qarmaşanı, uşaq isə məsumluğu (günahsızlığı) təmsil edir.
Filmdə tez-tez 666 rəqəmini görürük ki, bu da günahı təmsil etdiyini düşünürəm. Günah, cəza, lənət.. Tez-tez evində notlar tapar, amma bunları belə özü yazmışdır. Not və işarələr onda paranoya hissini büruzə verər. Göndərən də , alan da trevordur. Amma bilinçdışı dediyimiz şüurla bu şəkil əlaqə qurmağa çalışır. Hər notda bir detal... (Keçmişini unudan və qeydlərə işləyən memento filmini xatırlatdı.)
Filmdə trevor kölgəsi ivanı heç kimin görmədiyini anlaması onu daha da qəzəbləndirir. işçilər onun hər diqqətsizlik etdiyi ciddi qəzalara normal reaksiya verərkən trevor bunu şişirdər. Və zehnində onların onun barəsində danışdığını düşünər, əslində trevor özü-özünü yarqılayır, dava edir. Əslində sayıqlayır. Vicdanın dışa vurumu.. heç kimə inanmaz, güvənməz.

Trevorun səhvi ilə Qolunu itirən işçi trevorun etdiyi qəza (travma) fiziki bir göstəricisidir. Trevor beləliklə etmiş olduğu əməli bir daha xatırlayar.

Freudun sözünə gəlirik, basdırılmış hisslər fərqli formada- yəni, daha güclü (şiddətli) təzahür edər. Buradan bir şey anlayırıq, zehnimizdə fısıldayan o səslər əslində bizi bir şeylərlə üzləşdirmək istəyir. Əgər o deyilənləri düzgün oxuya bilsək bizi əsir edən o düşüncələrdən qurtula bilərik.


4) Xilas: Filmin sonunda nə oldu?
Filmin sonundakı yuxu əslində fiziki yorğunluğun deyil, vicdani yükün boşalmasının simvoludur. Bir il ərzində yata bilməyən adam həqiqəti qəbul etdiyi anda yata bilir.
Daha detallı desəm, Trevorun avini öldürməsi əlbət onu bu dünyadan ayırmayacaqdı. Çünki avin onun zehnində idi. Finala doğru o bütün hər şeyi birləşdirir və o qəzanı tam ətraflı xatırlayır. Nəticədə, zehnində saxladığı 1 stəkan su onun qollarını yormuş və onu bir yerə qoymaq istəmişdir.
iki yolu var idi: ya buna rəğmən necəsə yaşamaq/ölmək ya da təslim olmaq
O təslim oldu , sadəcə polislərə deyil, eyni zamanda inkar etdiyi o acı gerçəyə və təslim olduqdan sonra ilk dəfə yatmaq istədi. Və yatdı.
(italik: O, düşüncələrinin zindanında idi, bu zindan isə onu azadlığa çıxarmışdı) -* belə, gözəl film idi. 8/10 Çünki qorxu filmi olmadan narahatlıq yarada bilmişdi. Və ən dəhşətli şey canavar, cin və ya qatil deyil də insanın öz vicdanının onun ardınca düşməsi olduğunu açıqlayır.
Bir də maraqlıdır ki, The Machinist ilə Shutter Island arasında bir oxşarlıq var idi: hər iki filmdə qəhrəman həqiqəti axtarırmış kimi görünür, amma əslində həqiqət onu axtarırdı. Bu baxımdan baxanda The Machinist çox uğurlu psixoloji filmdir. Bu arada, maşinist niyə deyilir, çünki zaman keçdikcə hisslərini, yaşama sevincini itirən trevor elə robotik bir canlıya dönüşür. Sizin də bir gün qucaqladığınız o yalanları gerçəkliklə əvəz edib azadlığa çıxmanız diləyi ilə..

Yazılardan əlavə, Əlaqəli 2 video:
Kırmızı oda -dara- travmanın yuxuya təsiri

(youtube: )

(youtube: )

sözaltı günlük

Bu gün imtahandan çıxırdım və yerimdən duran kimi "əlaqə"lərə baxan xanım məni yanına çağırıb dedi ki, çöldə duran şəxslərin sənə iki kəlimə sözləri olacaq. Mən də əvvəlki imtahanda köçürməyə şərait kimi düşünülə biləcək hərəkətlərimi ağlımdan keçirtdim. Və bu fikirləri başımdan atıb pilləkənə yaxınlaşdıqda əlində bir mikrofon, digərində çəkiliş aparatı olan iki nəfər məni qarşıladı. "Naxçıvan tv dən gəlmişik, imtahandan çıxmısınız və süni də olsa hər şey çox təsadüfi şəkildə baş vermiş kimi sizdən mühasibə alacağıq" dedi. Və mən aynaya baxıb yaxşı görünsəm də özünü ərini qarşılamağa az qalmış iki uşaq anası baxımsız bir qadın kimi görüb "ayy yo yaxşı görünmürəm olmaz" dedim. Dedilər ki, onsuz da ntv yə heç kim baxmır dkkdkd. Bu gerçəyi birilərinin dilə gətirməsi məni içimdən güldürmüşdü. Nəysə, mənim israrım onların israrı ilə göydə toqquşub salto vursa da razılıq vermədiyimə görə ürəkləri dözməyib kədər içində sağollaşdılar (uydurma, abidin, dümdüz getdilər) . Və sonra mənə son anda bir oyanış gəldi. Artıq necə çıxış verəcəyimi bilirdim deyə o çəkilişçiləri axtarmağa başladım. iki dəfə pilləkəni qalxıb düşdüm. Amma təəssüf tapa bilmədim. Heyif, bəlkə 17 balı hədəfləyən bir tələbədən 51 ə gözlərini dikmiş bir tələbənin çıxışını və ndu'nu yamayışını dinləyə bilərdilər. Yemədilər, getdi. Kədərlənməsinlər, Hələ 4 ilim var onsuz yenə məni taparlar -*

azərbaycan səhiyyəsinin problemləri

Əksər Həkimə öz reseptini də göstərsən "bunu hansı тупой yazıb " deyər. Hərəsi bir firmaya işləyir, bunun da kökündə əsas səbəb əmək-maaş bölgüsünün düzgün olmayışıdır. Aptekdə işlədiyim müddətdə anladım ki, əczaçı da pasiyentə dərman təklif edərkən belə firma dəyərini, əldə qalmış, vaxtına az qalmış malı hesablayır. Firmaların malları slaydla təqdim etməsi sadəcə göstəriş məqsədlidir. Qısa çıxışın sonunda isə bu deyilir: bu həftə keçsin, bu saat bütün həkimlər bundan yazmağa başlayacaq. Firmanın verdiyi faizlə pula, konfrans sözünə, bir torta, bir dəftərə, bir qələmə sevinən əczaçılar da (elə həkimlər də) əksərən bu təklifi qəbul edir. Təhsilsiz bir əczaçı da bunu edir, təhsili olan da.. təhsil olan da bu qədər ilə, işlənilən saatı nəyləsə kompensə edəcəyini düşünür.
Bəzən problem təkcə klinik göstərişlər deyil, çox vaxt seçimlərin arxasında sistemin yaratdığı yönləndirmələr də dayanır. Firma öncəliyini tutan yanaşma ilə, tərkibi və uzunmüddətli təsiri tam nəzərə alınmadan istifadə edilən formulalar sonradan müxtəlif risklər yarada bilər. məsələn:
Yenidoğan körpələrə ana südü 1 saat içində verilməlidir. Amma ana və körpənin vəziyyətindən asılı olaraq, ana südü formula (hazır) qidalarla əvəzlənir. Firma öncəliyini tutan bir müəssisə dəmirlə zənginləşdirilməyən formulaları körpələr üçün davamlı istifadəyə ayırarsa bu o uşaqlarda dəmir defisitli anemiyaya səbəb ola bilər. Qəbizlik və ya nəcis xarakterinin dəyişməsi, Qaz və köp, Qarın ağrısı, narahatlıq, Qusma və ya daha çox qaytarma (reflüks), Allergik reaksiyalar (xüsusilə inək südü zülalına allergiyası olan körpələrdə), Dəridə səpgilər, ekzema əlamətlərinin artması və s və s. Burada belə tibb bacıları öz mənafeyini güdür. Amma ən əsas səbəb buna şərait yaradan başda oturanlardır.
Başda oturan demişkən, cərrah da bir əməliyyatı edib etməyəcəyini düşünərkən əksərən xəstənin sağ qalma ehtimalından çox ölüm faizini hesablayır. Çünki xəstə ölsə onun əməliyyatlarda olan ölüm faizi artmış olur. Bu da onu yaxşı bir cərrah, həkim olmaqdan geri qoyur(muş). Beləliklə, yaşama ehtimalı olan bir xəstə isə dolayı yolla ölümə sürgün edilir.
Ən qəribəsi isə odur ki, sistemdə hamı problemin fərqindədir. Həkim də bilir, əczaçı da bilir, firma nümayəndəsi də bilir. Amma hər kəs özünü yalnız kiçik bir çarx kimi görür və məsuliyyəti növbəti pilləyə ötürür. Nəticədə isə bütün bu münasibətlərin mərkəzində olması gərəkən pasiyent arxa plana keçir.

Məsələ təkcə vicdan məsələsi də deyile. insan günün böyük hissəsini işləyib, aldığı maaşla dolana bilmədikdə, sistem ona peşəkar qərarlarla maddi maraqlar arasında seçim etməyə məcbur edir. Bu isə səhiyyənin ən təhlükəli nöqtəsidir. Çünki bir müddət sonra insan verdiyi qərarın tibbi əsaslara yoxsa yaranmış vərdişlərə söykəndiyini özü də ayırd edə bilmir. Son olaraq, Sistem insanı seçim edən yox, uyğunlaşan varlığa çevirir və bununla da aydındır ki, Heç kim tək günahkar deyil, amma nəticədə kollektiv günahkardır.

əvvəlki sənə qayıtmaq

Note: yazar sona yaxın "siz" ifadəsini işlədir. Bu sözlükdəkilərə xas deyil. Sözlük candır.
O bir hal olare, əvvəlki sən.. o olmaq istəməzsən, amma o səni çağırar. Kölgə kimi izləyər. hansısa stress, xəyal qırıqlığı, qorxu, yorğunluq gələndə yenə pıçıldayar. Əlinlə itələyib gözlərini oradan qaçırarsan amma sən tərəfə fısıldayar. Fısıldamaq.. insan bir gün birdən dəyişmir. Əvvəl içindəki səs dəyişir. Fısıltı, pıçıltıya, pıçıltı danışığa çevrilir. Başa sala bilmirəm, amma o olmaqdan qorxuram və o olmağa başladığımı hiss edirəm. Amma o olmasam da məni xilas edəcək bir şey olmadığını görürəm. Onu qucaqlamağımı istəyir və vaxt gələndə məni buraxacağını deyir. inanmaq istəyirəm.
Və .. və bəzən adamın qorxduğu şey keçmişdə necə biri olduğu deyil , o haldaykən nə qədər haqlı hiss etdiyidir. Çünki insan öz qaranlığına məntiq tapmağa başlayanda, oradan çıxmaq çətinləşir. Mən o qaranlığın məni qucaqlamasını istəyirəm. Çünki görəcəyim aydınlıq qalmayıb.
..
.

incikliklərim, güvənsizliklərim soyuqqanlılığa çevrilir. Əllərimdəki cəsədlərinizin soyuğu üstümə bulaşır. Oysa bir zamanlar nə qədər şən və istiqanlı olduğumu özüm bilirəm. Məni siz yaratdınız. Mən belə olmaq istəmədim.
.

Sizləri cəzalandıracam və özümü qoruyacam deyərkən öz ruhumu tərk etməli deyildim. Amma o yenə orada olacaq və düzgün bir vaxtda yenə mənimlə olacaq.

Və bir də..
insan ən çox işığın qalmadığına inandığı an dəyişməyə qərar verir. Çünki o anda artıq itirəcək heç nə qalmadığını düşünür. Halbuki tam o nöqtə dönüş nöqtəsi də ola bilir. Mənim də dönüş nöqtəm buradan başlayır.