Streak hər gün ən azı 1 post yazanda artır. Bir gün boş keçsə sıfırlanır. Streak uzun olduqca od böyüyür!
×
Yazı Saatları
Tip: axşam yazarı
Pik saat: 22:00
Gecə (00-06):62 post
Səhər (06-12):22 post
Gündüz (12-18):168 post
Axşam (18-00):159 post
Saat diaqramı yazarın gün ərzində nə vaxt aktiv olduğunu göstərir. Qırmızı = ən çox post yazılan saatlar. Yaşıl = orta aktivlik.
×
Səviyyə Sistemi
Səviyyə 1: Yeni
XP: 28 (karma əsasında)
Növbəti səviyyəyə: 72 XP qalıb
Səviyyə karma əsasında hesablanır. Karma = reytinq + entry sayı + wiki töhfələri. Hər səviyyə üçün daha çox XP lazımdır. 25 səviyyə var: Yeni-dən Tanrı-ya qədər.
×
Yazı Statistikası
Təxmini söz sayı: 53,516
Toplam simvol: 321,098
Orta entry uzunluğu: 781 simvol
Kitab ekvivalenti: ~0.8 kitab (70K söz/kitab)
Söz sayı entry-lərdəki simvollardan təxmin olunur (orta 6 simvol/söz). Kitab ekvivalenti standart roman uzunluğuna (70,000 söz) əsaslanır.
uzun müddətdir bu entry-i yazmaq istəyib, baş verən yeniliklərə görə təxirə salıb biraz da analiz etdiyim seçkilər. yazılası çox şey var, ancaq haradan başlayacağımı bilmirəm. əvvəlcə xırda məsələlərdən başlayım. bu seçkilər həm prezident həm də parlament seçkiləridir. seçkilərin 14 may tarixinə salınması da təsadüfi deyil. çünki 14 may 1950-ci ildə "demokrat parti" girdiyi seçkilərdə 27 illik(1923-1950) "chp" iqtidarını göndərərək 55 faiz səslə iqtidar olmuşdur.
seçkiləri bu tarixlə eyni günə salan ərdoğan, yenə də chp üzərində qələbə qazanıb tarixi təkərrür etdirməyi planlayır.
indi keçək prezident seçkilərindəki namizədləri analiz edək. əvvəlcə deyim ki, 4 namizəd var :
sırası ilə recep tayyip erdoğan, muharrem ince, kemal kılıçdaroğlu, sinan oğan.
ilk rte-in vəziyyəti barədə yazmaq istəyirəm: 2002-ci ildə akp 34 faiz səs alaraq tək başına iqtidara gəldi. d'hondt sistemi-ə görə barajı(10%) keçə bilməyən partiyalar parlamentdə təmsil oluna bilməzdi. şəkildə də göründüyü kimi barajı sadəcə akp və chp keçə bilmişdir. barajı keçə bilməyən partiyaların səsi isə keçə bilən partiyalar arasında faiz nisbətinə uyğun olaraq bölünür.
iqtidara gəldikdən 5-6 ay sonra baş nazir olan rte, yanındakı gənc, savadlı, dinamik kardlarla türkiyə tarixinin ən yaxşı dövrlərindən birini başlatdı. belə ki bu uğurlarına görə hər seçkidə daha çox səs artıran ərdoğan 2011-ci il seçkilərində 50 faizə səsi(49.83%) təkbaşına yığaraq( bunu türkiyədə edə bilmiş 3 partiyadan biri olmuşdur) iqtidar olmuşdur. məncə bu seçkilərdən etibarən artıq poxu çıxmağa başladı ( bundan əvvəl də problemlər var idi ancaq, daha da dərinləşməyə başlaması 2011 seçkilərindən sonra oldu). gücün yozlaşdırmadığı adam olmadığı kimi güc "bu fakiiir kardeş" imizi də yozlaşdırdı. yaşadığı güc zəhərlənməsinə görə 2012 ci ildə işçi haqqlarının gündəmdə olduğu günlərdə rte-in "itibardan tasarruf olmaz" deyərək maliyyəti 350 milyon dollar olan sarayın tikintisinə başlanılması ilə artıq rte-in ölkəni artıq öz malı kimi görməsinin başlancığı oldu. 2013-də gezi parkı olayları isə türkiyədəki sosial problemlərin artıq get gedə dərinləşdiyinə bir işarə idi.
hətta şəkildən də görüldüyü kimi 2002-dən 2012-ə qədər az da olsa artan demokratiya indeksi 2012-dən sonra düşüşə keçmiş, bu günki günə qədər də azala-azala gəlir.
sosial problemlər 2012-dən etibarən pisləşməyə başlasa da, iqtisadi problemlər 1 il sonradan-2013 dən etibarən pisləşməyə başlayır.
2013-cü ildə öz pikini yaşayan adam başına düşən üdm-in həcmi, 2013-dən sonra düşməyə başlamışdır. bunun bəhrəsini 2014 prezident seçkilərində görən rte, bu dövrdən sonra baş nazirlikdən çəkilib prezident olmuşdur. 2017 referendumuna görə 2018-ə qədər parlamentli respublika olan türkiyədə (1923-2018) prezident seçkiləri parlamentdə deputatların verdikləri səslə seçilirdi. 2014-də prezident seçiləri ilk dəfə xalq tərəfindən keçirildi və ərdoğan çox az adamın tanıdığı, chp və mhp-in dəstəklədiyi ekmeleddin ihsanoğlu-a qalib gələrək ilk dəfə prezident oldu.
ölkənin baş naziri bu gün millet ittifakı-da yer alan ahmet davutoğlu oldu.
vəziyyətin pisləşdiyinin nəticəsini 7 iyun 2015 türkiyə parlament seçkiləri-dən görə bilərik, bu dövrdə akp ilk dəfədir ki tək başına iqtidar ola bilmədi
daha sonra yaşanan terror hadisələri nəticəsində akp 49 faiz səs toplayaraq yenidən təkbaşına iqtidar olur.
bundan sonrakı seçkilərdə də əsasən xalqı manipulasiya edib səs toplayırlar( bundan əvvəl də belə idi, amma ən azından bundan əvvəl xalqın vəziyyəti bir qədər yaxşılaşdırdı deyə, onların duyğuları ilə oynamağa çox da ehtiyac qalmırdı). bunu uzun uzun yazmaqda məqsədim "ə qaqa yaxşı olmasa xalq ərdoğanı seçərmi?" məsələsini izah etmək idi. yadınızdadırsa 2020-də ilham əliyev çıxışları ilə xalqın 90 faizinin qəlbini fəth etmişdi. müharibəyə qədər onu söyüb batıran xalq, müharibə vaxtı bu tənqidləri bir müddətlik təxirə salıb "dəmir yumruq"-un çıxışlarını səbirsizliklə gözləyirdilər. bu da eynən belə məsələdir, kurtuluş savaşında da orduya kömək etmək üçün ac, paltarsız olmağa razı olan xalq, eyni mentaliteti davam etdirir. "ac olarıq, təki ölkəmizə terrorçular hücum etməsin" fikrini xalqın beyninə yeridiblər artıq. və səs toplamaq üçün seçki qabağı türkiyənin bir çox yerində terrorçu hadisələr olur ki, seçkiyə qədər ərdoğandan bezən xalq, seçki zamanı "bas ampülə amınqa" deyərək akp-ə səs verir.
15 iyul 2016 türkiyədə çevrilişə cəhd-dən sonra iqtidar-müxalifət fərqi olmadan hər kəs ərdoğanın yanında durdu. amma bu vəziyyətdən sui-istifadə edən ərdoğan, darbeyə cəhddən sonra, ona qarşı olan önəmli adamları "fetö" adı ilə həbsə atmağa başladı. 2016-2022 ci illər arasında ümumi 332 min nəfər tutuldu, 101 min nəfər həbs edildi.
daha çoxu üçün bu videoya baxa bilərsiniz.
(youtube: )
2017-də referandum ilə ölkənin sistemini parlamentli respublikadan, baş nazirsiz prezidentli respublikaya keçirdən ərdoğanın artıq gücü tam əlinə almaq istədiyi görsənirdi.
yuxarıda paylaşdığım xəritələrə diqqətlə baxılsa görülər ki, referendumda "hə" deyən bölgələr ilə akp-ə səs verən yerlər eynidir. yani ərdoğan "aziz milletim her kesden 1 nude istiyorum" desə, akp seçmeninin çoxusu atar -*.
ay hələ əsas məsələyə gəlməmişəm indidən 5800 hərf sayı var -*.
2016-cı ildə, mhp-dən bir qrup bərkgedən üzv, partiya içi demokratiyanı bərpa etmək, devlet bahçeli-i göndərmək üçün mübarizəyə başladılar. kreslosundan götünü ayırmaq istəməyən bahçeli isə ona qarşı olanları( meral akşener, ümit özdağ, sinan oğan, koray aydın və.s )partiyadan ixrac etdirdi. amma bu üzvlər məhkəməyə müraciət edərək yenidən partiyaya qayıdandan sonra, devlet bahçeli kreslonu tərk etməmək üçün, illərdir meydanlarda sərt təndiq etdiyi iqtidarın götünü yalamağa məcbur qaldı. sonrasında isə "cumhur ittifakı"-ı qurdular.
2018-dəki son prezident seçkiləridə ərdoğan chp namizədi muharrem inceni ilk turda məğlub edərək rəsmən diktatura dönəmini başlatdı. muharrem incenin məğlub olmasında əlbəttəki chp-in səhvləri var idi. məsələn 4 milyon səsi olan sandıqları nəzarətsiz qoymuş, ərdoğanın seçkiləri saxtalaşdırmasına şərait yaratmışdır. ittifaq olmasına rəğmən "millet ittifakı"-dan 3 fərqli namizəd çıxmış, ərdoğana qarşı tək yumruq olub mübarizə aparmaq yerinə ayrı ayrı mübarizə aparmışdırlar.
amma seçkilərdə diqqət edilməyən 1 şey var idi: "akp-in çöküşü", çünki bundan əvvəl təkbaşına 50 faiz səs toplayan akp, bu seçkilərdə partiyası 42 faiz səs yığmış, ancaq mhp və digər ittifaq partiyaların köməyi ilə 52 faiz səs toplaya bilmişdir.
daha çoxu üçün:
(youtube: )
indiki dövrə baxsaq ərdoğanın səsi ən yaxşı halda 45-46 faiz ətrafındadır. artıq akp-ə səs verənlərin ancaq "kemik kitle" olduğu bir dövrdür. yəni bu insanlar nə olursa olsun akp-ə səs verəcəklər, maksimum 1-2 faiz səsi düşə bilər, yəni akp 30 faizdən aşağı enməz deyə düşünürəm. seçkilərdə isə 40-46 arası səs toplayacağını düşünürəm. seçkilərdə hizbullah dəstəkli hüda par-ın akp sıralarından girməsi, illərdir chp-ə terrorçu deyən ərdoğanın nə qədər çətin vəziyyətdə olduğunu(bəlkə də 21 illik iqtidarlarında ən çətin vəziyyət) göstərir. bizim ləhçə ilə desək "ərdoğan domuşuf". həm də bu seçkilərin akp-in seçilmə ehtimalı olan son seçkilər olduğunu yaxşı bilən ərdoğan, bu dəfə də seçilsə ləhçə ilə desəm "ölkənin tifağını dağıtmadan" , soyub soğana çevirmədən gedən deyil ( e zaten koymuş). azərbaycanlıları nöqteyi nəzərindən də baxsaq, "ərdoğan getsə öyümüz yıxıldı" deyənlər məncə məsələni şişirdirlər. zatən bu siyasətdir, əbədi dostluqlar və əbədi düşmənliklər yoxdur, əbədi maraqlar var. türkiyənin bizimlə dostluğunun əsas səbəbi isə maraqlardır. hər halda kılıçdaroğlu gəlsə əlaqələrimiz biraz soyusa da, yenə də yüksək səviyyədə davam edəcəkdir deyə düşünürəm. ərdoğanın nick6-ı bitirək, keçək demokrat dedeye.
bu dəfə biraz qısa tutmaq istəyirəm, deməli kk 2010-dan etibarən chp-in başındadır. əslində cornelius fudge#371887 entrysində ətraflı izah edib kk barədə, mən də bir neçə əlavə edəcəyəm. bir neçə öz fikrimi deyəcəyəm: məsələyə birbaşa girsək chp-in hdp ilə yaxınçılığı barədə demək istəyirəm. çözüm süreci zamanı ərdoğan terrorist dediyi insanlarla daha yaxın idi. hər halda indi də kılıçdaroğlu daha yaxındır. çünki başqa bir şansı yoxdur. kurtuluş savaşı sırasında atatürk bilirdi hansı yüksək vəzifəli insanlar xaindir, amma müharibə bitənə qədər onlara dəymədi sonra isə hamısını edam etdirdi. Türkiye'de idam edilenler listesi
kk-da baxır görür ki, türkiyədəki seçmenlərin çoxu hara və niyə səs verdiyini bilmir, kor-koranə səs verir. və görür ki, akp-in illərdir terrorist olaraq tanıtdığı kk-a, kemik kitle akplilər səs verməz, onun üçün də iqtidara gəlib ölkəni düzəltmək üçün kürtlərlə yaxınlaşır. həm də kürtlərin səsi 11-12 faizdir. bu seçkilərdə kürdlərin dəstəyi kimə olsa seçkiləri o qazanacaq.
bayaq ən yaxşı halda ərdoğanı hesabladıq, indi isə ən pis halda kk-a baxaq. chp-in səsləri 25 %, iyip səsləri 11 %, 4 dənə balaca partinin səsləri toplamı 3% olsa edir 39 faiz. (baxma: 40 yaapaaaar) -* kürdlərində 11 faiz səsi olsa 50 faizi keçir ilk turdan. incenin də namizədlikdən çəkildiyini nəzərə alsaq, və incəni səslərinin 40%-in kk-a gedəcəyini düşünsək, ilk turdan bu iş bitmişdir. iqtidara gələndən sonra hər halda ərdoğandan yaxşı olacaq, çünki demokratiya olacaq, ərdoğan kimi tək adam rejimi yox. demokratiya olan yerdə xaos da olar, ancaq kk gələn kimi parlamentli respublikaya keçməyəcək, ən azı ilk 3 il prezidentli respublika olacaqdır. bir məsələyə də öz fikrimi demək istəyirəm :"kk niyə səsləri 1-2 faiz olan keçmiş akplilərlər ittifaq bağlayır"
cavab: çünki ehtiyacı var, ölkədə 21 illik akp iqtidarı var, ölkədə nələrisə dəyişdirə bilmək üçün gərək akp barədə təcrübəsi olan adamlar da olsun. məsələn elçibəy 71 illik sovet hakimiyyətindən sonra öz adamların gətirdi, ölkədə xaos yarandı, amma heydər əliyev elə etmədi, əvvəlcə öz hakimiyyətini möhkəmləndirdi, sonra hamısının dalından dəydi. kk-da elə edəcək məncə. əvvəlcə chp-ə qarşı olan önyarğıları qırıb, chp-i möhkəmləndirib, bu əlavə yüklərdən xilas olacaqdır.
indi isə muharrem incədən qonuşaq:
2018-də ince chpin səs potensialından 5-6 faiz daha çox səs toplasa da bu onu 2 ci tura daşıya bilməmişdir. bundan sonra chp-ə qarşı aqressivləşən ince, 2019 da chp-dən ayrılmış, 2021-də isə memlemek partisini qurmuşdur. bundan sonra tiktokda filan məhşurlaşan ince, bir anlıq xəyalpərəst davranıb özünün seçiləcəyini iddia edirdi. ərdoğandan çox kılıçdaroğlunu tənqid edən incenin səsləri son dövrlərdə lap aşağı düşərək, namizəd olana qədər çoxunun tanımadığı sinan oğandan aşağıda qərarlaşmışdır. sonda seçilə bilməyəcəyini anlayan ince, namizədlikdən çəkilməsə, kk seçilsə də seçilməsə də hər iki halda günahkar olacağını anlayıb, namizədlikdən çəkilmişdir. 12 may keçirilən ankara mitingində kk onu dəvət etsə də, özündən bir xəbər çıxmamışdır.
ən son namizəd sinan oğana keçək:
içlərindən normal namizəd demək olar ki sinan oğandır, adam barədə vikidə oxusanız, nə qədər donanımlı birisi olduğunu görərsiniz, və ən az "oşibka" buraxan namizəd də odur. amma düşünürəm ki, bu seçkiləri kk qazanmalıdır, ölkədə demokratik bir ortam yaratmalıdır, sonra isə gənc siyasətçilər, köhnələri əvəz edib seçilsinlər. 2028-də seçkilər olsa, məncə ən çox şansı olacaq 2 namizəd ekrem imamoğlu və sinan oğan olacaq.
sonda isə güvəndiyim seçim təxminlərini paylaşmaq istəyirəm. bu təxminlər anket yolu ilə yox təxmin yolu ilə aparılır. ona görə də obyektiv olduğunu düşünürəm
ən underrated yeməklər-dən biri. çünki həm ucuzdur, həm dadlıdır, həm tərkibi zəngindir, kalori-i az, protein-i çoxdur
nə bilim e, hər kəs bişirə bilər, tez və asan yeyilə bilinən bir yeməkdir. üzərinə limon sıxdıqda, sumaq və ya kəklikotu səpdikdə dadı 2 qatına çıxır. evdə olmasa, istənilən kafedən ucuz bir şəkildə yemək olur. həm doyurur, həm də qiymətinə görə çox yaxşıdır. və ən əsası bu yeməyin pisi olmur, yəni, 2 manata bir dönər yesələr "ə qaqa eşşəyi sikif kəsiflər? ağaağağağa" deyə bilərlər amma bu yeməyə deyə bilməzlər. bu yeməyi pis bişirənlər dərhal edam olunmalıdır. amk pis bişirmək, yaxşı bişirməkdən daha çətindir, kimsə necə bacarır pis bişirməyi?
ən sonda, yeməyin qəribə bir xüsusiyyəti də var ki, subyektiv danışsam, mən hər zaman mərciyə razıyam, yəni heç vaxt, mərci supu yeyəsi olsam "bu gün nəsə ürəyim mərci istəmir" demərəm. yüngül yeməkdir, çak-çuk qurtardı getdi.
(baxma: beware this entry contains sweetness) !!
bir çoxlarının müxtəlif səbəblərdən(dini, palçıqla çox içli-dışlı olması və.s) sevmədiyi, 15-20 il yaşayan bir heyvan növü. amma əslində donuzların palçıqda vaxtlarını keçirmələrinin səbəbi onların tərləyə bilməməsidir, buna görə də isti günlərdə onlar bədənlərini palçığa batıraraq soyuq tutmağa çalışırlar. ("donuz kimi tərləmək" ifadəsinin yanlış olduğunu da öyrəndik -*)
amma bilinənin əksinə donuzlar çox təmiz heyvanlardırlar. tualetlərini yaşadıqları və yemək yedikləri yerlərdən uzaq tuturlar. həm də kifayət qədər ağıllı canlılardır. belə ki, araşdırmalara görə onların bir çox it növündən, eləcə də 3 yaşlı bir uşaqdan daha ağıllı olduğu tapılmışdır. hətta insanların öz körpələrinə laylay oxuyub onları yatırdıqları kimi, ana donuzlar da öz körpələrinə 1-2 şey zümzümə edir -*. həmçinin bəzilərindən daha romantik olan bu canlılar, burun buruna yatıb, yuxu da görürlər.
fiziki cəhətdən də avantajlı olan bu canlılara ilan zad təsir eləmir. nə qədər dişləsələr də donuzun piy qatını keçə bilmədikləri üçün, zəhərləri də donuza keçmir. və sonda biraz "aww" time gəlsin:
ingiliscəsi “Paradox of the court” olan paradoks. Yenə də heç bir seçimin məntiqə uyğun gəlmədiyi paradoksdur.
Məzmunu isə belədir:
Hüquq fakultəsini yeni bitirmiş gənc, təcrübə üçün tanınmış bir vəkilin yanında işə başlamaq üçün müqavilə imzalayır. Müqaviləyə əsasən vəkil : “ ilk məhkəməndən qazandığın pulu mənə verəcəksən deyir”. Müqavilə imzalanır və bunlar 2 il bərabər işləməyə başlayırlar. Staj bitən kimi müqavilənin ədalətsiz olduğunu görən gənc, vəkilə ilk məhkəməsindən qazandığı pulu verməyəcəyini deyir. Bundan sonra vəkil, təzminat üçün məhkəmyə müraciət edir.
2 tərəf də hakim qarşısına çıxdıqda vəkil belə deyir:
- Möhtərəm hakim, bu məsələni uzatmaq lazım deyil. Çünki, əgər bu məhkəməni mən qazansam, onsuzda pulu mən götürəcəm. Əgər o qazansa razılaşmamıza görə onsuzda ilk məhkəməsindən qazandığı pulu mənə verəcəyi üçün yenə də pulu mən götürəcəm.
Gənc vəkil isə hakimə belə deyir:
- Möhtərəm hakim, vəkilin də dediyi kimi bu məsələ lazımsızdır, amma mənim lehimə. Belə ki, əgər mən məhkəməni qazansam onsuzda ona heç nə ödəməyəcəyəm. Əgər uduzsam da razılaşmamıza görə ilk məhkəməni uduzduğum üçün ona yenə də heç nə ödəməyəcəm.
yuqoslaviya müharibələri zamanı sarayevo-dakı bir qəbiristanlıqda, bir əlində ak-47, digər əlində siqaret ilə poz vermən bosniyalı bir qız.(14.09.1992)
mərdəkandakı "qayalıq" (ən azından biz belə adlandırırıq). biraz qayalıqların olduğu balaca bir yer. pivələmək ya da ümumiyyətlə kafa dinlemek üçün də gözəl yerdir. insanlar adətən bura balıq tutmağa gəlir. balıqdan başqa da şeylər olur, məsələn 2 il əvvəl ölü bir suiti və ölü (bəzisi diri) krivetkalar görmüşdük (hətta görməklə kifayətlənməyib butulkaya yığıb evə aparmışdıq (elə aparan kimi də evdəkilər çölə tullamışdı -* )
dünya-dakı bütün buzlar əridikdən sonra baş verəcəklər:
əvvəla onu deyim ki, bütün buzlar əridikdən sonra dünya okeanının səviyyəsi təxminən 70 metr qalxacağı üçün, ən birinci dəniz səviyyəsindən(0 metr) aşağıda olan yerlər suyun altında qalacaq. məsələn dəniz səviyyəsindən aşağı olan yerləri çox olan materik-lər-avrasiya daha çox "boğulacaq" amma sigma materik afrika isə sadəcə "islanacaq". indi isə gəlin*
ah yine mi gelin muhabbeti yapıyorsun bayerlik abi
ayrı ayrı materiklərin bu situasiyada necə görünəcəyinə nəzər salaq: şimali amerika: cənubi amerika: avropa: canım ay bakı...
(baxma: ağdamın dənizə birbaşa çıxış əldə etməsi) asiya: afrika: avstraliya: antraktida:
bu tam da "ay qız yox kök deyiləm, e sümüyüm iridi" deyən insanların düşündüyü kimidir -*
tarixin ən mübahisəli dünya çempionatlarından biri. belə ki 2010-cu ildə 12 il sonrası üçün qətərə verilən çempionat, deyilənlərə görə qətərin fifa-a rüşvət verməsi ilə baş tutub. 12 il əvvəl beynəlxalq standartlara cavab verən stadionu olmayan qətər-in 220 milyard xərc çəkib 12 il ərzində 7 ədəd stadionu tikməsi təqdirəlayiqdir, amma the guardian-ın yaydığı məlumata görə 6500-dən çox işçi çempionatın keçirilməsi üçün ağır şərtlər altında işləmək, təhlükəsizlik qaydalarına əməl olunmamasına və.s görə həyatını itirmişdir:
ancaq qətər-in yaydığı rəsmi məlumata görə cəmi 37 işçi həyatını itirmişdir. qətər-də insan haqqlarının pozulması, işçi ölümləri, bla bla bla- a görə bir çox azarkeşlər bu çempionatı boykot edirlər. amma qətər gəlməyən azarkeşlərin boşluğunu doldurmaq üçün pakistan-lı
azarkeş "ordusu" icarəyə götürür.
cibi dolu başı boş buna deyirlər deyəsən. ölkələrin dünya çempionatı üçün çəkdikləri xərclər:
amk 220 milyarda nəinki dünya çempionatı keçirmək, 22 dənə qətər qurarsan amk. max ərəb də amk
sözaltı sözlük-ün "urus bölmələri ilə əlaqələndirmə şöbəsi"-in rəisi alex01 ilə görüşdə, fight club üzvlərimizi artırmaq üçün sözlük reklamı edərkən çəkilmiş bir xatirə şəkli:
(bax: and içmək)
keçmiş zamanlarda orta asiya-da türk və monqol tayfaları , bir-biri ilə anlaşarkən, qımız dolu bir tasın içərisinə hər iki tərəf barmağını kəsib öz qanlarından 1-2 damla töküb içərmişlər. bu hərəkət 2 tərəf arasında müqavilə "imzalamaq" mənasına gələrmiş. hətta "and" sözü monqolcadan götürülüb, mənası qımız deməkdir.
hətta(2) indiki türkiyə türkçəsində "antlaşma" sözü müqavilə sözünün ekvivalentidir.
and içmək deyərkən ulu babalarımız sözün əsl mənasında "and"-ı götürüb içirmişlər -*
xarici xüsusi isimlərin orijinal dilində yazılmaması. bu nə qədər yanlışdır/doğrudur bilmirəm, amma mənə görə türkçə-də olduğu kimi original formasında yazılsa daha yaxşı olar. məsələn yazıçı adlarını nümunə göstərsək, "stephen king"-i "stiven kinq" deyə yazılır. həm gözəl görsənmir, həm də tutaq ki, oxuyucu bir xarici ad görüb onu internetdə axtarmaq istəsə, çox vaxt bu yazı forması ilə axtarış nəticə verməyəcək. ruslar necə tələffüz edirsə onu eyni ilə götürüb yazmaq nədir amk. "stefan zweig"-ə "şvayq" yazılır.
adam adların qoyaq bir kənara, bəs yer adların niyə şikəst edirlər amk? məsələn "blackpool"-a "blekpul" yazırlar. özüdə tərcüməçilərin çoxu kitabda belə yazarkən dipnotda onun nə olduğunu yazmaq nəzakəti belə göstərmirlər. ona görə də təəssüf ki, azərbaycan dilinə tərcümə olunmuş kitablar-dan qaçıram, türkçə oxumaq öz dilimizdə oxumaqdan daha rahat gəlir...
honq konq-dakı göydələnlərin ortalarında yerləşən boşluqların niyə var olduğunu bilirdiniz mi? (suala bax e "boşluqların var olması", yenə getdim çorta). deməli sahəsi bakı-ın yarısı qədər olan bu ada ölkəsində, dənizin sahilində yerləşən bəzi göydələnlərin ortalarında qəribə bir şəkildə boşluq var:
"dragon gate" adlanan bu boşluqların səbəbi isə, onların inancları ilə bağlıdır. belə ki, onlar müsbət enerji ötürən əjdəhaların hər gün dağlardan-təpələrdən bu boşluqlardan keçərək, dənizə girdiklərini düşünürlər. əjdəhaların hər gün bu "qapı"-dan keçməsi ilə onların şəhərə müsbət enerji və şans gətirdiklərinə inanırlar. buna görə də dənizin sahilində olan bir çox göydələnləri "cırıq"-dır.
(baxma: qaqan honq konq-da cırıx tapıf)
üst səviyyə bir film. nə qədər overrated deyilsə də hələ ki, bu keyfiyyətdə çox az film var.
filmin özü qədər çəkilişi də maraqlıdır. belə ki, hələ romanı yazarkən, paramount pictures yayım haqqların mario puzo-dan almışdır.
paramount pictures-in francis ford coppola ilə ciddi problemləri var idi. onu çəkilişləri gecikdirmək, yanlış aktyor/aktrisa seçimləri, filmin büdcəsini israf etmək kimi səbəblərdən tənqid edirdilər. hətta francis ford coppola-ın əvəzinə sergio leone-i filmin rejissoru olaraq görmək istəyirdilər. amma sergio leone öz mafia filmini çəkmək istədiyini deyərək təklifi rədd edir. 12 il sonra o, öz mafia filmi olan once upon a time in america-ı sinema tarixinə qazandırmışdır.
həmçinin kitabın fanatı olan elvis presley də seçmələrə "tom hagen" rolu üçün seçmələrə qoşulmuşdur. amma əslində "vito corleone" rolunu istəyirmiş
ilk səhnədə marlon brando-un qucağında olan pişik əslində ssenaridə yox imiş, amma özlərin sevdirməyi çox yaxşı bacaran bu yaratıklar, yuxarıda saydığım adamların girə bilmədiyi filmə elini kolunu sallayarak girmişdir, özüdə düz vitonun qucağına -*.
filmdə marlon brando, vito corleone rolu üçün özünü bir bulldoga oxşatmaq istəmişdir. bunun üçün də əvvəl ağzına pambıq qoyan marlon brando sonradan xüsusi bir ağızlıq düzəltdirmişdir.
--spoiler--
filmdəki məhşur at başı səhnəsi çəkilərkən filmdə jack woltz obrazını oynayan John Marley-ə xəbər verilməmiş və yatağında kəsilmiş bir at başı görərkən qışqırması tamamilə real idi. bu arada film üçün at kəsməmişdilər. itlərə yem olaraq verilən kəsilmiş atlardan birinin başın götürmüşdülər.
--spoiler--
görüntü rejissoru gordon wills filmi mümkün olduğu qədər qaranlıq çəkmişdir. səbəbini isə corleone ailəsinin qaranlıq bir ailə olması ilə izah edir.
film çəkilərkən 47 yaşı olan marlon brando ağır makiyajlara baxmayaraq hələ də 60-65 yaşlı adama oxşamadığına görə tənqid olunmuşdur.
6 milyon dollara çəkilən film paramount pictures-ə 250 milyon dollardan çox pul qazandırdı.
nəticə: bu filmi izləyin, izlətdirin!
gecə-gecə könlümə düşən fastfood zinciri. zincir deyəndə ki, 2 dənə filialı var: tarqovi və nərimanov . tarqovidakında heç olmamışam, amma nərimanovdakına tez-tez gedirəm. tanış olma hekayəm, nərimanovda hazırlığa gedərkən gözümə sataşdı. payızda təmir gedirdi, yaza tərəf açılışın etdilər. nərimanovda həmişə hazırlıqdan çıxarkən city dönər-dən basırdım. 2 aznə dadlı və bol ətli toyuq dönər verirdilər. bir gün az qala banladığım fərqinə vardım və toyuğa biraz ara verməli olduğumu düşündüm. zarafatsız dedim nə qədər toyuq olar ala, bir dəfə də fərqli nəsə basım. dananın qabağından keçəndə girdim içəri. çölündən baxsan qiymətləri baha hesab edərsən. amma elə deyil. girdim menuya baxdım, elə bir dənə çizburger zakaz elədim. sadəcə dadına baxmaq üçün. qiyməti 3.20 azn idi. uyda qabağıma burgeri gətirəndə kiçik çaplı bir şok yaşadım. gözlədiyimdən böyük idi. o boyda burgerə 6-7 manat verərdin başqa yerdə. dadı da zor idi, ləzzət elədi. hər dişlək alanda öz ürəyimdə "off dədənq" deyirəm -*. çörəyi yumşaq, sousu kifayət qədər, əti də orta bişmiş və sulu-sulu (adətən bir çox yer well bişmiş gətirir və bu da əti qurudur) və doyumcul. ondan sonra tez-tez getməyə başladım. ordakı 5.30 luq menu(indi 5.80-dir) zakaz verirdim həmişə: 1 çizburger, 1 kartof fri, 1 kola. vaxt keçdikcə ətrafımdakı hamıya danadan bəhs elədim. hələ bir ara uşaqlarla qrupda o qədər çox danadan danışdım ki, biri qayıdıb "dana burgerim varyoxun sikim" demişdi -*. amma sonradan o uşaqlar dananı yoxlamağa getdilər və bir daha əl çəkmədilər. hətta danaburgerə varyox girən uşağın artıq ən favori yeməyi həmin çizburger menu idi. hələ 1 dəfə demişdi ki, ömrümün sonuna qədər 2 yemək yeyəsi olsam sezar salatı və dana menu yeyərəm. (mən də qatılıram). uje dana burger həyatımıza bir başa təsir edirdi. əvvəl oturacağımız yeri uzun-uzun fikirləşərkən, dananı tanıyandan sonra dialoqlarımız buna çevrildi:
+reski dana?
-gelirem
ya da +hara gedek
-dana qimiwir
+olar
uje bot kimi danışırdı bütün kruq. veçeri zadı da danada eləmək istəyirdik -*.
otururduq danada, müxtəlif konspirasiyalar danışırdıq. biri deyirdi bu menudan danaya 10 qəpik zad xeyir qalır. biri deyirdi xeyir qalmaz ziyan qalar. breaking bad təsirində olanlar da əslində dananın podvalında meth istehsal olunduğunu, şübhə çəkməmək və tüstünü zadı gizlətmək üçün burgerçi açdıqlarını deyirdilər( biri də mən -*). həmişə 28, sahil, tarqobi ətrafında görüşən bizlər, uje nərimanova getmək üçün hər dəfə bir bəhanə tapırdı. bir dəfə uşaq, evlərinin yanında baku electronics olmasına baxmayaraq nərimanovdakına gəldi. sırf dana üçün, b e bəhanə idi ofc. özüdə indi düşünəndə gülməli gəlir. danaya getmək ayıb bir şey imiş kimi hər dəfə ora getmək üçün bir səbəb uydururduq. özü də öz aramızda. niyə elə edirdik çatmır mənə hələ də -*. məkanı çox doğma hiss edirdik. tez-tez ofsiant dəyişdiyinə görə də qiymətlərin belə ucuz olmasını hər ay 1 ofsiant kəsib onun ətindən burger hazırlamalarına bağlayırdıq -*. o qədər doğma idi ki, atestatımızı götürəndə sinifcə ora getdik. yedik içdik, evə gələndə fərqinə vardım ki atestatımı və şəxsiyyət vəsiqəmi orada qoyub gəlmişəm -*. müdavimi olduğumuz üçün də, ofsiantlardan biri orada qoyduğum şeyləri götürüb bir paketə qoymuşdu sağolsun. gedib götürərkən, atestatı götürməyi bəhanə edib uşaqlarla yenə bir 5.30 luq menu basdıq. bu arada dediklərim nərimanov filialı üçündür, tarqovuda qiymətlər bahadır. çizburger 5 azn idi deyəsən və nərimanovdakı menular tarqovuda yoxdur.
çörəyi yumşaq olanda kayf olur, çörəyi pis olanda çox da dadlı olmur. gedəsi olsanız ofsianta deyərsiniz kartofunu. biraz çox qızardar. kartofu da az bişmiş verir öz abim -* menuda dönər, şaurma, hotdoq zadda var, amma bunlar bizans oyunları, amerikanın oyunlarıdır, aldanmayın, bunlara -*. hə bir də, toyuqlu burgerlərini çox da bəyənməmişdim. məncə specialları elə 5.80 lik menudur:
ağzımın suyu axdı, bu yaxınlarda gərək gedəm -*
özünəməxsus tərzi ilə adama ləzzət edən 11-ci nəsil yazar. çox bomba insani keyfiyyətləri olan bu yazar, həm də dəhşət kafa adamdır. adamı tanıdıqca, onun geniş dünyasına daxil olursunuz. həm də eski təvazökarlardandır bizim qaçaq-*.
adamın bir neçə entry-ni mırta əjdəhalamışdım ki, karma xalı yuvarlaqlaşsın və ona daha üst bir status verilsin, mənə haqqsız yerə entrylərinin favori/əjdəhalanmasından xoşunun gəlmədiyini dedi, daha doğrusu söhbət belə oldu:
qaçar-" yenə petux-petux işlərlərlə məşğulsan dana bajoğlu"
mən-" neynədim amk?"
qaçar-" boş yerə əjdəha yağmuruna tutma amınaqoum"
bəzən kefimin pis olduğu vaxtlarda qaçağa yazıram, kefimi düzəltməyi bacarır da "ə bajoğlu xalxın uşağı başarır dana" -*. adi söhbət zamanı belə gülmə krizinə girə biləcəyimiz, söhbətin nə zaman, necə olacağını tuta bilməməyimin verdiyi qeyri-müəyyənliyini sevdiyim yazar. *
bu nə cümlədir amk
. qaçaq haqqında daha çox şey deyərdim, amma qaçar təbiilikdən yana olduğu üçün entrysini də bədahətən yazmaq yaraşardı, hal hazırda ağlımda olanları guplayıram gedir-*. ad gününə hələ çox var deyə səbrim çatmadı indi yazdım, ad günündə də döşəyərəm yəqin ki.
p.s- bəlkə də bu yazını yazdığım üçün belə tıncıxacaq. qaçaq, biraz qaç dana bu təvazökarlıqdan -*.
və sonda sizi nickinin mənası ilə baş-başa buraxıram
iranlı kürd rejissor Bahman Ghobadi-in 2004-də çəkdiyi film.
texniki məlumatlar: film iraq müharibəsi-dən sonra çəkilən ilk iraq filmidir. filmin dili kürdcə-dir. film bir çox mükafata layiq görülüb. filmdə əsasən uşaq aktyorların iştirak etməsinə baxmayaraq aktyorların performansı çox yaxşı idi. təəcüblü anlardan biri də budur ki, uşaq aktyorların bəziləri bəlkə də həyatlarında heç vaxt film izləməmiş uşaqlardır. sadəcə bu rejissorun aktyor seçmə qabiliyyəti çox üstündür. və bəzi istedadlı uşaqları növbəti filmində öz asistanı edir. ( məsələn bu filmdə "satellite" rolunda oynayan uşaq növbəti filmdə bahman müəllimin asistanı olmuşdur)
indi isə filmin mövzusuna keçək: filmin adı olan "tısbağalar da uça bilər" əslində filmin mövzusu ilə bağlı bir kürt hekayəsinə istinad edir:
bir gün göldə yaşayan tısbağa hər zaman ətrafında uçan, sağ-sol edən quşları görüb özü də uçmaq istəyir. bu istəyini quşlara deyir. quşlar cavabında " tısbağalar da uça bilər" deyir və quşlar tısbağaya çubuq uzadaraq bunu ağzı ilə bərk bərk tutmasını istəyir. tısbağa çubuğu dişlədikdən sonra bunlar uçmağa başlayır. həyatında bu qədər yüksəyə uçmayan tısbağa bütün kürdistanı gördükdə ağzı açıq qalır. tısbağa ağzını açdığına görə yenidən gölə düşür. həyatda nə 1 addım irəli nə də geri gedə bilən tısbağa belindəki ağır yükü(qını) ilə göldə öz alışdığı həyata davam edir.
hekayədən çıxarılan nəticə odur ki, yaxın şərqdəki xalq tısbağa kimidir. hər zaman belində ağır yük var və nə etsələr də o "göl"-dən çıxa bilmirlər.
--spoiler--
filmin afişasında 14 yaşlı ana olan agrin belində balaca uşağı ilə olan görüntüsündə bir növ tısbağaya bənzəyir. tısbağa kimi belində yük olan agrin, bu yük olmadan yaşaya bilmir və filmin başında göründüyü kimi özünü gölə ataraq boğur.
film türkiyə-iraq sərhədində kürdlərdin yaşadığı miqrant kəndində baş verir. minaları toplayaraq silah tacirlərinə sataraq özlərini dolandırmağa çalışan uşaqlar "satellite" ləqəbli 13 yaşlı uşağı ətrafında toplaşırlar və onun təlimatlarını yerinə yetirirlər.
kənd əhalisi isə müharibə xəbərlərinə baxmaq üçün "satellite"-dən kəndin televizorunu düzəltməyini istəyirlər. 1 ədəd çanaq antena alaraq (15 radio və 500 dinar) televizoru işlək vəziyyətə gətirir. kanalları çevirdikcə çıxan musiqi, dəb, film kanallarını görən kəndin ağsaqqalları başlarını bulayaraq "haram" kanallara baxmağı qadağan edir. amerikan əsgərlərindən 2-3 kəlmə ingiliscə öyrənən "satellite" isə guya xəbərləri kənd əhalisinə tərcümə edir. bu isə yaxın şərqin savadsız,cahil,saf olmasından xəbər verir ki, qərb ölkələri burada öz istədiklərini edirlər.həmçinin amerikan əsgərlərinin kimyəvi silah istifadə etməsindən qorxan əhali əllərində olan pulla qaz maskası alırlar:
elə bu ərəfələrdə 14 yaşlı agrin, gözləri görməyən körpəsi riga və mina çıxararkən hər 2 qolunu itirmiş qardaşı hengov kəndə gəlir.
hengov burada uşaqlara qoşulub ağzı ilə mina çıxarır.
bu arada gözləri görməyən körpə minaya basacaqkən "satellite" onu xilas edir və ayağı yaralanır.
elə həmin gecə amerikan əsgərlərinin gəlməsini "qurtuluş" sayan xalq onlara qoşularaq kəndi tərk edir. həmin gecə iplə uşağına daş bağlayaraq onu gölə atan agrin artıq tısbağa kimi öz qını olmadığına görə yaşaya bilmir və özü də intihar edir. bunları öz yuxusunda görən qardaşı hengov, gölə tullanır. filmin son pərdəsində gölün dərinliklərində bacısıoğlunu görən hengov, kədər içərisində yuxarı doğru üzməyə çalışır. bu da həmçinin tısbağanın uçmağına bir işarətdir.
--spoiler--
film əslində müharibənin pis olmadığını deyən kəsimə şillə kimi dəyir. müharibəsin nəticələrindən, sadə xalqa olan təsirlərindən bəhs edən filmə baxarkən müxtəlif duyğular keçirməmək mümkün deyil. bu şəkil isə bir çox şeyi bizə başa salır:
nəticəsində akp 49 faiz səs toplayaraq yenidən təkbaşına iqtidar olur.
)
