şahmatda özündən zəifi udmağın verdiyi eqo partlayışı

həyatım boyunca fiziki cəhətdən özümdən fiziki cəhətdən zəifləri heç vaxt əzməmişəm. nə də yanımda kimsə əzməyə çalışanda zəifin müdafiəsinə qalxmışam. amma bu əzmək söhbəti heç vaxt şahmata aid olmayıb.

mən şahmatı uşaq yaşımdan öyrənmişəm. atam uzun müddət şahmat müəllimi kimi işləmişdi deyə bizim əlimizə uşaq yaşından oyuncaq yox şahmat taxtası və fiqurları dəymişdi. çoxda güclü oynamırdım, məndən fərqli olaraq balaca qardaşım isə respublika çempionu olmuşdu. mən isə sadəcə hansı fiqurun necə hərəkət etdiyini bilir, sadə strategiyalar qurur, pis səhvlər buraxırdım. evdə oynayanda hamıya uduzur, başqaları ilə də oynayanda ya pat olur ya heç-heçəyə razılaşır ya da dava salırdım. heç udmadığımıda demək olmazdı. ufc-dəki nate diaz kimi 5 döyüşdən 3-ün uduzub, 2-ni udurdum.

çalxantılı təhsil həyatımın, 8-ci sinifdə özəl liseyə girmişdim. bu liseydə dərslər bitəndən sonra şahmat otağında yığışıb şahmat oynamaq sərbəst idi. istəyən özünə para tapıb gələ bilərdi. mən o dönəmlər bəlkədə 4 il olardı ki şahmat taxtasına yaxın düşə bilmirdim. yenədə könülsüzcə otağa getdim. burada isə bir dəfə paputu olaraq sadəcə salam-sağolum olan paralel sinif yoldaşımın masada tək oturduğunu görərək ona oynamağı təklif etdim, oda nacizanə bir şəkildə qəbul etdi. adını indiyə qədər unuda bilmirəm : ilham. oturub oynamağa başladıq. vəziyyət necə gətirdisə oyunun 15-ci dəqiqəsində ilhamı mat etdim. bunu heç birimiz gözləmirdik. bir daha oynamağı təklif etdi. bu dəfə də ilham 20 dəqiqəyə mat oldu. bundan sonra mən ona üçüncü oyun təklif etdim və hettrik edərək bunuda qazandım. o an içimdə bir hiss qalxmağa başladı. özümü dünyaların kralı, bu oyunun allahı kimi hiss edirdim. xose kapablankanı belə mat edə bilərəm hisslərinə qapılmağa başladım. beynimdə hansısa türk dublajlı bir replika canlanırdı "problemin her şeyin üzerinde olman. aaaah çünkü tanrı böyledir. horus, apollo, yahova ve sen..". bu ifadə etməyə çətinlik çəkdiyim hisslərlə rəqibimə dördüncü bir oyun təklif etdim. o isə artıq gec olduğunu və evə getməli olduğunu bildirərək otağı tərk etdi. mən isə öz şeytani gülümsəməm ilə onun arxasınca baxdım. yazığın necə bir bataqlığa düşdüyündən xəbəri yox idi...
ertəsi gün dərslər bitərkən, qaçaraq şahmat otağına getdim. izdihamın arasında ilhamı tapa bilmədim. amma dünənki müvəffəqiyyətim məni cəsarətləndirmişdi. buna görə digər uşaqlara oynamağı təklif etdim. təəssüfki bu axmaqlığım mənə baha başa gəldi və oynadığım bütün oyunları uduzdum. bax o an başa düşdüm ki əgər mən bu şəhərin batmanıyamsa, jokerim ilhamdır və onu tapıb stol arxasına əyləşdirmək lazımdır. loru dildə buna "bir lox tapıb, indidə ondan əl çəkmək istəmir" deyirlər. növbəti günlərin birində axırki ilhamı otaqda tapdım amma mənim qurbanım özünə yeni rəqib tapmışdı. oturub onların oyununu gözləməli idimki məndə öz şücaətlərimi göstərim. rəqiblə oyun heç-heçə bitəndən sonra mənim loxum getmək istəyirdi. mənsə qolundan tutub "otur!" dedim. sanki telepatiya yolu ilə qurbanımı özümə tabe edirdim. düz 3-4 oyun oynadıq, hamısında təmiz mat etmişdim. ilham artıq zəifim olduğunu qəbullanmışdı və özümdən güclülərlə oynamalı olduğumu deyib getdi. o gündən sonra hər gün şahmat otağının qapısındakı şüşədən hannibal lektor kimi dəhlizə baxır, gəlib keçənlər arasında yaxud da otağa girənlər içində isə öz cudi fosterimi gözləyirdim. buna öz ovunu pusan timsah kimidə təqdim etmək olar. bir-iki dəfə ilhamı dəhlizdən keçəndə saxlayıb, oynaması üçün təkid etmişdim. bacarmışdım, masaya otuzdurub yenə üzərindəki qələbəmin sayını təzələmişdim. bundan sonrakı günlər yenədə öz yəhudisini gözləyən gestapo zabiti rejimində idim. amma ilhama rast gələ bilmirdim. sonradan uşaqlardan öyrəndim ki, artıq dərsdən sonra birinci mərtəbədə çox hərlənmir, hətta ora-bura baxa-baxa (çox güman məndən qaçırdı) binanın o biri əsas çıxışlarından çıxırdı. buna dözməyib tezdən onların sinifinə gedib ilhamı tapdım və niyə artıq şahmat otağına gəlmədiyini soruşdum. o isə artıq buna vaxtı olmadığını, dərslərinə çalışmalı olduğunu bildirdi. mənidə yaxşı oyunçu olduğumu və bu işin üstünə düşməli olduğumu dilə gətirdi. mən isə ona deyə bilmədim. deyə bilmədim ki məndə sənin kimi bu oyunda loxam, amma fərqimiz odur ki sən loxun loxusan. beləcə mənim, bir zəif üzərində qurulan güc hakimiyyət eram sona çatdı. bu isə mənim uzun müddət şahmatdan uzaq qalmağıma səbəb oldu.
bu söhbətin üstündən aylar illər ötdü. əsgərlikdə idim. xəbər gəldi ki bala prizivlərin gəlib, gəl tanış ol. durub yanlarına gəldim. içlərində sarışın, özünə qapanıq, heç kimlə danışmayıb kənarda duran birini gördüm. beləliyimə baxmayın mən çox saf adamam. ürəyim ağrıdı, fikirləşdim məndə təzə əsgər olmuşam indi bu yetimin nə çəkdiyini bilirəm. yaxınlaşıb söhbətə tutmağa başladım. mən danışdıqca bu yetimin gözünə işıq gəlirdi. əlqərəz uşaq rusyalı çıxdı. bilmirəm söhbət hardan fırlandı (dilimə ox batsın) soruşdum ki idmanda falan nəsə naliyyətlərin var? dedi ki şahmat üzrə respublika üzrə 4-cü dərəcədən şahmat qrosmeysteriyəm. məndə "puah" reakiyası verdim. içimdəki bir hiss bu uşağın hardasa yalandan basdığını dedi. dedim gəl oynayaq. təəccüblə soruşdu ki burda şahmat var? dedim taparıq. köhnə əsgər blatım var deyə 10 dəqiqəyə başqa bölükdən balaca maqnitli şahmat taxtası gətizdirdim. aramıza oturaq stol qoyub düzdüm. dəhşətli dərəcədə böyük eqo ilə oynamağa dəvət etdim. mənim eqomu sındırmaq və çox sadə bir strategiya ilə oyundakı heç bir fiquru itirmədən mat etmək bu anatoli karpovun sadəcə 30 saniyəsini aldı. mən isə o anda kolizeydə maximus-un qarşısında məğlub olan və bütün eqosu yerlə bir olan commodus idim. xəyalım bir anlıq ilhama getmişdi və köks ötürürdüm.
bu sarsıdıcı məğlubiyyətdən sonra düz 6 ildirki şahmat taxtasından uzağam. son dəfə də evdə balaca qardaşımla oynadım və yəqin edəcəyiniz kimi ona da uduzdum. amma sonra heç olmasa o biri zəka və stolüstü oyunlarında yaxşıyam (domino, nərd, duraka, poker) deyərək özümə təsəlli verirdim. fəqət ağlımın bir hissəsi hələdə şahmatda, ilhamda və o rus dümbələydə qalıb..

yazarların başına gələn maraqlı hadisələr

deməli əsgərlikdən qabaq, pula həris və xaltura edən vaxtlarımda bir hadisə yaşanmışdı. mən videoqraf kimi, satışa çıxan amma hələ saytlarda yerləşdirilməyən evlərə gedib şəkil videosunu çəkib makler olan dostuma göndərirdim, oda saytlarda paylaşırdı. əgər ev satılsa məndə faizimi götürürdüm.
bir dəfədə yasamalda bir evə getdim. saat 6-7 aralığı. əvvəlcədən danışdığımıza görə məni gözləyirdilər. qapını üzümə yaşlı bir cütlük açdı. kişi 60-70, qadın isə 50-60 yaş aralığında olardı. məni qarşılayıb başqa otağa keçdilərki işimi rahat görüm. işimi bitirəndən sonra narahatçılıq üçün üzr istəyib evdən çıxırdım ki, kişi məni saxladı. dedi gəl liftin qabağında sənə deyiləsi sözüm var. razılaşdım. maksimum nə deyə bilərki deyə düşündüm. kişi məni liftin yanındakı pəncərəyə çəkib:
- bacıoğlu sən maklersən?
yox, mən çəkilişə gəlirəm. makler o biri yoldaşdır. yəni evinizi satışa o qoyacaq. qiymətlərlə falan özü ilə danışın. istəyirsiz nömrəsini verim?
- əşşi bir dayan görüm. mənim sözümün mustafası başqa şeydir. axrıda bu işin içində olan birisən
-bəli
-mənə saatlıq boş ev lazımdır. qonağım gələcək, başa düşürsəndə
çoxsu deyə bilərki nə var burda amma mən o vaxtlar elə düşünmürdüm. indinin özü olsa nəsə deyib yola verərdim. amma onda fərqli idi hər şey. başımı qaldırıb kişinin üzünə və ortası gedib kənarları ağarmış saçına nəzər yetirdim. cavab vermək istəyirdim ki, liftin qapısı açıldı. 30 yaşlarında bir oğlan bizi görüb yanımıza gəldi. onu görən kimi kişi qoluma astaca vurub yavaşca öskürdü və bu telepatik işarənin mənası "söhbətin altını vurma" idi.
-axşamın xeyir ata. qaqaş kimdir?
- abatun xeyir. maklerdir, gəlib şəkillərini çəkməyə evin.
- şad oldum. elxan (əlimi sıxıb özünü təqdim edir). inşallah əmələ gələr tezliklə
-xeyirlisi (mən: boğuq və soyuq səs ilə)
oğlan gedəndən sonra kişi mənə çevrilib yenə eyni sualı verdi. mən isə o anda beynimdə analizlər aparırdım: 11-ci sinifi bitirdiyim 4 ay deyil, mən hələ heç bir qızla əl-ələ tutmamışam bu yaşıma kimi, bu dayı bu yaşda, bu boyla (1.60) bunu necə bacarıb. ikinci olaraq lap deyək ki bacarıb, puluna minnət. bu öz aparatını işə salıb hərəkətə keçəndə ya insultdan ya da infarktdan ürəyi tutulacaq və elə orda keçinəcək. deyəsən adam mənim xəyalımda olan ölüm şəklini real həyata yansıtmaq istəyir. mən bu fikirləri düşünənə qədər bizim al paçino:
-hə noldu, təşkil edə bilərsən? hörmətini edəcəm. amma ancaq sən və mən biləcəm bu məsələni. aramızda.
-çalışaram
-nömrən varda səndə?
- var
-muğayət ol
-olaram.
liftə minib aşağı düşürdüm. o anlarda "əsas yaş deyil, yaşayışdı" frazasının nə qədər doğru olduğunun fərqinə vardım. əlbəttə o iş baş tutmadı. özüm istəsəm həll edərdim təbii ki, amma istəmədim. ağsaqqalın öz evi satıldı. sonralar bu cem yılmaz mənə dəfələrlə zəng edib, saatlıq evlər barədə yenə soruşmağa başladı. əsgəriyə gedəndən sonra onun sifətini bir dəfə yuxumda görmüşdüm və yəqin edirdim ki çox güman saatlıq ev üçün yenə məni axtarır, yoxsa yuxumda nə işi var.

testosteronu aşağı salan şeylər

azərbaycanda yaşamaq onsuz testestronu aşağı salan ilk amildir. bunun xaricində isə öz müşahidələrimin nəticəsini deyəcəm. ilk yerdə stress durur. stress zamanı kortizol hormonu bədəndə artır deyə testestron hormonu əngəllənir. əlbəttə bu ölkədə stressiz yaşamaq biraz çətin mövzudur amma idarə etmək olar deyə düşünürəm. ikinci yerdə hərəkətsizlik və yuxu rejimi pozğunluğu durur. testestronun böyük bir hissəsi yuxu anında bədəndə mübadilə olunur. gündə 5 saatdan az yatmaq testestronun aşağı düşməsində birbaşa təsiri var. hərəkətsizlik deyəndə də daimi olaraq oturaq həyat tərzi maddələr mübadiləsini zəiflədir və hormon istehsalını zəiflədir. heç olmasa, zalada gedib camaata qaynayıb qarışmırsınızsa ən azı evdə standart idman tapşırıqlarını yerinə yetirin. qidalanma faktoruda ən azı dediklərim qədər təsirlidir. fast-food-dan uzaq durun. marqarin testestron istehsalını ləngidə bilər. həddindən artıq şəkərdə qanda insulini sürətlə artırır. alkaqol mövzusunu heç deməyə ehtiyac yoxdur. xüsusilədə pivə testestronu qəti şəkildə aşağı salır. "pivə piylənməsi" deyə bir frazada var. piy toxuması testestronu estrogenə (qadın hormonu) çevirən aromataza fermentini aktivləşdirir. qarın nahiyəsindəki piylər bu nöqtədən daha risklidir testestron üçün.

bunların yaşanmaması üçün davamlı idman etmək, yuxu rejimini düzəltmək, bacardıqca stressdən qaçmaq, (bizim ölkədə tam qaçmaq olmur) hazır yeməklərdən və alkaqoldan da qaçmaq lazımdır (heç olmasa vodka için, pivədən daha üzübəridir).

andrey fayt

Andrey Fayt 1903-cü il, avqustun 29-da Nijni Novqorodda həkim ailəsində dünyaya gəlib.Atası "Xalq hərəkatı qrupu" təşkilatının rəhbəri olub. Eserlərin Kommunist Partiyasının üzvü kimi Çar hakimiyyətinə qarşı mübarizə apardığı üçün onu tez-tez həbs edərək dəfələrlə Sibirə sürgünə göndəriblər. Anası Anna Nikolayevna tibbi işçisi olsa da, ərinə fəal kömək edib. O, Andreyə hamilə olanda da həyat yoldaşı sürgündə olub. Andreyin atası Narım dairəsinə sürgün olunduğu zaman öz pasiyentlərinin köməyi ilə Fransaya qaçır. Sonralar həyat yoldaşı iki oğlu ilə onun arxasınca gedir. Onlar bir neçə il Paris yaxınlığındakı rus koloniyasında yaşayırlar. Andrey orada liseyə gedir.
‎Fayt gimnaziyanı Rusiyada bitirir. Daha sonra Hava Donanması Mühəndisliyi institutunda daxil olur. Ancaq o, dəqiq elmlərə nifrət hiss etdiyi üçün artistlik karyerasına görə institutu yarıda qoyur. 1927-ci ildə Dövlət Kinematoqrafiya Texnikumunu bitirir. ilk dəfə Vladimir Qardinin "Göyərçinlərin malikanəsi" filmində Azanqulov roluna çəkilir. O, özü kinoya kino sənətinə gəlişi ilə bağlı müsahibələrində deyir: "1922-ci ilin qışı idi. Mən bilirdim ki, Moskvada dünyada yeganə olan Kinematoqrafiya institutu var. Üzümü qırxdım. Təmiz köynək geyindim və bu unikal institutun yerləşdiyi əraziyə getdim. Təsəvvür edin, ilin ortasında cavan bir oğlan instituta gəlir və tələbə olmaq arzusunu bildirir. institutun rəhbəri onu imtahanlarla və auditoriya ilə təmin edir". 1925-ci ildə Fayt Serqey Eyzeyşteynin "Bronenoseç Patyomkin" filmində çəkilir. institutu qurtarandan sonra o kinoya müntəzəm çəkilir, hətta bəzən elə olur ki, bir ildə bir neçə filmə dəvət alır. Bunların çoxu epizodik rol olur, hətta bəzən titrlərdə belə onun adı çəkilmir.
Andrey Fayt Böyük Vətən Müharibəsində iştirak etməyib. 1941-ci ildə o, "Soyuzuşaqfilm" studiyası ilə birlikdə Stalinabada evakuasiya olunur. Orada "Meşə qardaşları", "Kartaşova müəllimə", "Dəmir mələk" filmlərində çəkilir. "Lermontov" filmindəki işini bitirir.

"Mən evakuasiya həyatının ağırlığını hiss edirdim. Müharibə haqqında isə qəzetlərdən, fotolardan, hekayələrdən və filmlərin xronikalarından öyrənirdim" - deyə aktyor etiraf edirdi. Müharibədən sonra da aktyor kinoda, xüsusən, mənfi rollarda çəkilməyini davam etdirir. Ona cəsarətli rollar verirlər. Düşmən obrazları oynayanda personajın xarakterinə məxsus ən xırda detalları, zahiri davranışları əks etdirən xüsusiyyətləri belə, tapıb üzə çıxarır, onları canlandırır. Tamaşaçını təkcə onlardan qorxmağa deyil, həmçinin nifrət etməyə, eyni zamanda, bu mənfiliyin təbiətini anlamağa məcbur edirdi. Oynadığı mənfi rollara görə, o, sovet ekranının "baş yaramaz"ı kimi tanınır. Aktyor əcnəbi agentlərdən, düşmən zabitlərdən tutmuş qəddar cadugərlərə qədər obrazları böyük məharətlə canlandırır.
Andrey Fayt kinoda 60-dan çox rol oynayıb. Enzeyşteynin, Protazanovun, Gerasimovun, Rommun filmlərində çəkilir. Onların hər biri ilə işləyərkən öyrənməkdən yorulmur. Böyük sənətkarların çəkiliş meydanında elədikləri hər şeyi acgözlüklə mənimsəyir. həmçinin dahi aktyor bir çox Azərbaycan filmlərində çəkilib. "Bir qalanın sirri" filmində Göygöz kosa rolu ilə daha çox yadda qalıb. Daha sonra o, rejissor Tofiq Tağızadənin rejissorluğu ilə "Uzaq sahillərdə" filmində də Mazelli roluna dəvət alıb. (baxma: sərrast atırsan mənim oğlum)
Aktyor öz yaramaz ampluası haqqında deyirdi: "Məndən həmişə soruşurlar, nə üçün mənfi rolları oynayırsan? Bu, çətindirmi? Əlbəttə, qəhrəmanları oynamaq xoşdur. Xüsusən, gənclikdə sənə zillənən ilhamlı gözləri seyr etmək məftunedicidir. Amma bu baxışlar mənə tanış deyil. Mən ekranda sui-qəsdlər törtəmişəm, satqınlıq və diversiyalara rəhbərlik etmişəm. Ən qərarverici məqam isə mənim öz məqsədimə çatmağım olub. Sonda mənim planlarım alt-üst olub və cəzalanmışam. Zalda isə qopan alqışlar mənə yox, qəhrəmana ünvanlanıb".
Aktyorun birinci həyat yoldaşı Qalina Kravçenko da aktrisa idi. Bir çox filmlərin qəhrəmanı kimi tanınırdı. Onların evliliyi çox uzun sürür. Qalina həyat yoldaşından ayrılıb hərbi pilotla ailə qurur. Faytın ikinci arvadı Mariya Nikolayevna məşhur rus alimlərindən birinin qızı idi. Onların oğlu Yuli Fayt kinorejissor kimi "Sərhəd iti Alıy" filmini çəkir. Həmçinin uşaqlar üçün "Yeralaş" süjetləri hazırlayıb.
1973-cü ildə Andrey Fayt özünün "Olanlar haqqında" adlı xatirələr kitabını bitirir. Kitab bütünlüklə çap olunmur, ancaq 1998-ci ildə Yulinin - atasının əlyazmalarını verdiyi Sergey Kapkov həmin xatirələrdən müəyyən hissələri özünün "Müxtəlif adamlar" kitabında çap etdirir.
Əməkdar artist 16 yanvar 1976-cı ildə 72 yaşında vəfat edib. Qəbri Novodeviçi qəbiristanlığında, valideynlərinin məzarının yanında yerləşir.

futbolda ikonik anlar

mənim fikrimcə:
1. Tanrının əli. 86-cı il dünya çempionatı maradonanın şousu idi. oyunda hələ hesab açılmamışdı. maradonanın verdiyi pas ingiltərə müdafiəçilərindən geri qayıdaraq havada qaldı. maradona isə özündən 20 sm hündür olan Piter Şiltonla eyni anda topa sarı tullandı. o başı ilə topa çatmayacağını gördü və sol yumruğu ilə topu qapıçıdan irəli vurub qapıya saldı. ingilis futbolçularının şiddətli təyziqlərinə baxmayaraq hakim əl hərəkətini görmədiyini bildirdi və qolu qeydə aldı. amma hər şey bununla yekunlaşmadı. 4 dəqiqə sonra maradona futbol tarixində ən möhtəşəm performanslardan birini sərgilədi. topu öz yarımmüdafiəsində aldı və 10 saniyə ərzində 60 metr məsafə keçərək 4 ingilis oyunçusunu ( beardsley,reid, butcher, fenwick) geridə qoydu və son olaraq qapıçı şiltonu keçib topu boş qapıya göndərdi. bu qol 2002-ci ildə fifa tərəfindən keçirilən səsvermədə rəsmi olaraq "əsrin qolu" seçildi. şərhçi viktor hüqo moralesin qol zamanı ağlayaraq "sən hansı planetdənsən axı" deməsi belə bu qolun özü qədər ikonikləşdi.

2.alovlar içindəki milano. 12 aprel 2005-ci il. san siro stadionunda gərginlik artıq pik həddə idi. ilk oyunda milan 2:0 qalib olmuşdu. cavab oynunda isə yenə milan 1:0 öndə olanda hakim interin vurduğu təmiz qolu ləğv etdi. bu inter azarkeşlərinin səbr kasalarının dağılmasına səbəb oldu. azarkeşlər meydana yüzlərlə məşəl, fişəng, butulka və müxtəlif şeylər atmağa başladılar. atılan fişənglərdən biri Milanın qapıçısı Didanın çiyninə dəydi və o zədələnib yıxıldı. hakim oyunu dayandırmalı oldu. oyun dayandırılarkən və meydan tüstü alovun içində ikən həmin dəqiqələrdə hamı oranı tərk edirdi. yanız iki rəqib oyunçu: marko materatstsi və rui koşta yan-yana dayandılar. marko koştanın çiyninə söykənib yaranan xaosu izləyirdilər. bu an tarixdə "düşmənçilik içində sülh" kimi tarixə yazıldı.

3. Ayaq üstə ölən adam
(bax: roberto baggio)

4. Andres Eskobarın qətli. 90-cı illərdə kolumbiya narkotikin, xaosun içində itib batırdı. futboluda bu çirkin işlərə alət etmişdilər. pablo eskobar və digər narkobaronlar futbol klublarına və oyunlara böyük yatırımlar edirdilər. futbol onlar üçün çirkli pullarını yumaq üçün vasitə həmçinin xalq arasında nüfuz qazanmaq üçün gərəkli idi. andres eskobarın oynadığı "atletico Nacional" klubu birbaşa pablo eskobarın himayəsində idi. pablo 1993-cü ildə öldürüləndən sonra ölkədəki intizam tamamilə itdi və narkotik kartelləri arasında bir müharibə başladı. andresdə bu xaoun qurbanı oldu. 22 iyun 1994-cü ildə kolumbiya ilk oyunda rumıniyaya uduzmuşdu buna görə tək şansları abş komandasına qalib gəlmək idi. oyundan əvvəl oyunçulara "uduzsanız, ailələriniz öldürüləcək" mesajı verilmişdi. oyunun 34-cü dəqiqəsində amerikalı oyunçu con harkes topu rəqib yarımmüdafisəindən içəri göndərdi. andres topun qarşısını almaq üçün yerə yıxıldı. amma ona dəyən top qapıçı oskarı yanıltdı və avtoqol oldu. andres həmin an yerdə tərpənmədən qalmışdı. sonralar bacısı mariya bununla bağlı "andres öz ölümünü görürdü" kimi intervyular vermişdi. 1994-cü ilin 2 iyul gecəsi andres medelyin şəhərində "el indio" gecə klubunun qarşısında pedro kasyano adlı şəxs tərəfindən 12 dəfə atəşlə güllələndi. qatil hər atəş açanda "qol" deyə bağırırmış.
onun ölümü kolumbiya futbolunda böyük bir qorxu və xaosun başlanğıcı olmuşdu. bir çox oyunçular milli komanda da oynamaqadn imtina etmişdilər. andres eskobar həmin yay italyan nəhəngi milan klubuna transfer olmağa hazırlaşırdı. ölməzdən qabaq yazdığı son məqaləsində "həyat burada bitmir, biz davam etməliyik, nə qədər çətin olsada ayağa qalxmalıyıq" demişdi. onun dəfnina 120 mindən çox insan qatılmışdı. hamı ona "futbolun cəngavəri deyirdi. bu gündə dünya çempionatlarında onun xatirəsi ehtiramla xatırlanır. 2014-cü il dç-da andresin vəfatının 20-ci ildönümü idi və minlərlə azarkeş "andres sən bizimləsən!" yazılı plakatlarla stadiona gəlmişdilər.


5. Figonun xəyanəti. Luis Figo barcelonanın kapitanı və "bütü" idi. Transfer olunandan sonra katalon mediasına "bundan sonra heç yerə transfer olacağımı düşünmürəm" kimi intervyu vermişdi. lakin qoca canavar florentino peres figonun meneceri ilə gizli müqavilə bağlamışdı. figo real madridə transfer olmasaydı çox böyük məbləğdə təzminat verəcəkdi. peresin təyziqlərinə dayana bilməyən figo komandasını dəyişməyə məcbur oldu. 23 noyabr 2002-ci il. el classico oyunu. real madridin oyunçularını aparan avtobusa ətrafdə gördükləri şeylərlə zərər verən əsəbi barcelona azarkeşləri, meydan kimi toplaşıb üzərində "figo 7" yazan formanı məşəllə yandırırdılar. stadionda 98.000 azarkeş var idi. figo hər topa toxunanda ona "pesetero" (xain) deyə bağırırdılar. figo isə öz inadına salmışdı. real madriddəki ilk vaxtlarında o künc zərbələri vurmurdu. amma sırf həmin oyunda bütün künc zərbələrini özü yerinə yetirirdi. hər dəfə bayrağa yaxınlaşanda tribunadan ona alışqanlar, viski şüşələri, telefonlar və o məşhur "donuz başını atdılar". bu donuz başı xəyanəti təmis edirdi. onlar figonu Judas (yahuda) adlandırırdılar. donuz başı rəmzi mənada artıq "artıq bizdən biri ola bilmərsən" mesajını və "murdarlandığını" bildirirdi. bu tarixdə ən iknonik anlardan biri kimi xatırlanır


6. "mineiraço". 2014-cü il braziliyada keçirilən yarımfinal oyunu. hamı bu oyunuda keçib finalda kuboku braziliyanın alacağına çox inanırdı. çünki braziliya bu yerə kimi çox yaxşı gəlmişdi. amma sən saydığını say gör Jogi nə sayır... neymarsız və tiaqo silvasız alman milli komandasının qarşısına çıxan braziliya komandasına vurulan 7 qol. 6 dəqiqəlik kabus. almaniya 23 və 29-cu dəqiqələr arasında ev sahibinə 4 qol vurmuşdu. miroslav kloze məhz bu oyunda ronaldo nazarionun "dünya çempionatlarında ən çox qol vuran oyunçu" rekordunu braziliyanın özündə, braziliyaya qarşı qırdı (16 qol çempionat boyunca). bu hadisə futbol tarixində daha çox "motivasiyanın disiplinə məğlubiyyəti" kimi xatırlanır. illər sonra oyunçular müsahibələrində bildiriblərki, rəqibi meydanda öz meydanlarında alçatmasınlar və ciddi oyuna davam etsinlər. çünki bu futbol ölkəsinə qarşı böyük hörmətsizlik olardı.

7. (bax: 1992-ci il avropa çempionatı)

dschinghis khan

Dschinghis Khan (Çingiz xan) - 1979-cu ildə almaniyada yaranmış disko-pop musiqi qrupudur. qrup, prodüser ralf sigel tərəfindən sırf almaniyani avroviziya mahnı müsaqbiqəsində təmsil etmək üçün yaradılıb. 1979-cu ildə avroviziyada almaniyani təmsil edən qrup 4-cü yeri tutub.
qrupun heyyəti:
Louis Hendrik (xan, əsas rəqqas)
steve bender (keçəl obrazı)
wolfgang heichel
henriette heichel (wolfgang-ın həyat yoldaşı)
leslie mandoki
edina pop

qrupun ən məşhur mahnları:
moskau - 1979
samurai - 1979
pistolero - 1981
loreley - 1981
xüsusilə "moskau" mahnısı o dövrdə ssri-də qadağan edilmişdi. mahnı moskvaya və rusiyaya sevgi ilə yazılsada sssri rəhbərliyi mahnını "antisovet", "provakasiya" kimi qələmə verdi. amma camaat gizlində olsa radiolardan və qeyri-qanuni kasetlərdən bu mahnıya qulaq asırdılar. rəsmi olaraq isə mahnının yayımı dayandırılmışdı.
qrup 1985-ci ildə dağılsada sonradan yeni heyyətlərlə bir araya gəliblər. qrupun əsas üzü olan "xan" isə 1993-cü ildə, steve bender 2006-cı ildə vəfat edib.

"moskau" mahnısı haqqında, mizah məqsədi ilə tez-tez işlədilən cümlə isə "Rusiya haqqında alman dilində mahnı oxuyan monqol liderinin adını daşıyan qrup Polşanın ən pis arzusudur" olub.

xəncər

azərbaycan dramaturqu, ssri xalq yazıçısı və azərbaycan yazıçılar birliyinin üzvü olan ilyas əfəndiyevin cənubi azərbaycanlıların azadlıq uğrunda apardığı mübarizəsini əks etdirən əsəri:

Bu əhvalat iran Azərbaycanının kiçik bir şəhərində oldu. Şəhərin arxa tərəfi meşə,qabaq tərəfi isə göz işlətdikcə uzanıb gedən geniş düzənlik idi.Palçıqdan hörülmüş hündür barılar içində yerləşən və demək olar ki,hamısı bir mərtəbədən ibarət kərpic evlərin yalnız damları görünürdü.
Bir ilə yaxın idi ki,şəhər xoşbəxt günlər keçirirdi...Bir ilə yaxın idi ki,iran Azərbaycanında milli hökumət qurulmuşdu.Dukanların üzərindən farca lövhələr götürülmüş,yerinə AZƏRBAYCAN dilində yazılmış lövhələr vurulmuşdu.Küçələrin adları dəyişdirilib Azərbaycanca olmuşdu.Adamlar "ana dili",milli hökumət, "AZƏRBAYCAN" sözlərini indi tez-tez təkrar edirdilər.Elə bil ki,onlar bu sözlərin tələffüzündən sonsuz bir zövq duyurdular...Elə bil ki,onlar bu sözlərlə öyünür,fəxr edirdilər...Səhər tezdən tacir və peşəkarlar Azərbaycan qəzetinin təzə nömrəsini alıb oxumağa tələsirdilər.Onlar Azərbaycan dilində çap olunmuş xəbərləri,şeir və hekayələri böyük ləzzətlə oxuyurdular.
Bir ilə yaxın idi ki, qəsəbədə açılmış təzə məktəbdə gənc qız Südabə xanım,atası sərraf Məşədi Tağının iradəsi xilafına çıxaraq müəllimlik edir,uşaqlara Azərbaycan dilində dərs deyirdi.
Məşədi Tağı qəsəbənin ən varlı taciri olub,yeganə övladı Südabəni fars və firəng dillərində oxutduraraq yüksək təhsilə çatdırmışdı.
Qızı Südabə xanım milli hökumət qurulandan sonra müəllimliyə getmək istədiyini bildirdikdə o,əvvəlcə o qədər əsəbiləşdi ki,az qaldı vurub ev-eşiyi dağıtsın...Sonra qızının öz fikrində möhkəm durduğunu görüb,işi mülayimliklə yoluna qoymaq istədi...
-Bu qədər var-dövlətlə mənim qızımın gedib itin-qurdun uşaqlarına dərs deyib pul alması mənim üçün biabırçılıqdır,-dedi.
Lakin qız itə-qurda deyil,öz həmvətənlərinə xidmət etmək istədiyini bildirdikdə,ağıllı və hiyləgər Məşədi Tağı işin nə yerdə olduğunu anlayıb susdu.19 yaşlı tacir qızında bu üsyan ruhu haradan yaranmışdı? Məşədi Tağı bunu anlaya bilmirdi.Ömrünün 50 ildən artıq bir dövrünü pul kisələri arxasında keçirən,qızılların cingiltisindən başqa bir şey görüb duymayan bu qoca sərraf,az müddətdə bütün gəncliyin qəlbinə,ruhuna hakim kəsilən vətənpərvərlik duyğusunun hökmündəki sirri anlaya bilmirdi...
Onun qəlbi də qarşısındakı qızıllar kimi soyuq və ölü idi...
Südabə xanım ucaboylu,nazikbədənli,ağ və zərif üzü iri,ala gözlərinin mehriban ifadəsi ilə işıqlanmış sakit və mülayim bir qız idi.
Südabədə milli hissin oyanması tarixi çox kiçik və adi təsadüfdən başlanmışdı.Bir dəfə rəfiqələrindən birinin evində ziyafətdə o,gözəlliyi,dövlət və rütbəsi ilə qızlar arasında şöhrət qazanmış gənc bir fars zabiti görmüşdü.Zabir ona baxıb yanındakı qıza demişdi ki:"Gözəl qızdır,amma heyif ki,azərbaycanlıdır".Fars zabitindən təsadüfən eşitdiyi bu sözlər gənc qızın izzət-nəfsini yaralamışdı.
Buna görə də Südabə iran Azərbaycanında qalxan azadlıq hərəkatına ürək yanğısı ilə qoşuldu və bu hərəkatın gözəgörünməz coşğun dalğaları onu öz ağuşuna alaraq çox uzaqlara apardı.Həyatında ilk dəfə olaraq bu gənc qızda milli qürur hissi baş qaldırıb,bütün varlığına hakim kəsildi. O,ürək çırpıntıları ilə səhərlər yerindən qalxır,bir stəkan çay içib məktəbə tələsir,öz şagirdlərini elə təşviş,həyəcan və ehtirasla qarşılayırdı ki,elə bil onları itirəcəyindən,onlara bir şey olacağından qorxurdu.
Çoxları cın-cındır içində olan bu yarımac körpələrin şikayətsiz,tələbsiz baxışları gənc müəllimənin qəlbini odlayırdı.O,bu solğun və müəzzəb üzlərə həyəcanla baxır,göz yaşları içində düşünürdü:"Bax,bunlar mənim həmvətənlərimdir."
Bir dəfə tənəffüs zamanı bayırda bərk səs-küy eşidib,qapını açaraq arakəsməyə çıxdı.Şagirdlər,yaxşı geyinmiş və qorxusundan ağappaq ağarmış bir uşağın üstünə dartınan və əlində xəncər olan 14 yaşlı arıq,qarabuğdayı bir oğlanı güclə saxlayırdılar. Oğlan dartınır:-.Buraxın.Mən ona kimi bişərəf olduğunu gostərərəm-deyə qəzəblə qışqırırdı.
Bu hal müəlliməni çox əsəbiləşdirdi.O,uşaqları aralayıb,əlində xəncər olan oğlanın yanına gəldi.Oğlan onu görərək sakit oldu.Yoldaşları onun qolunu buraxdılar və o,xəncərini arxasında gizlədərək başını aşağı saldı.
--Bunlar niyə dalaşır?-deyə müəllimə şagirdlərdən soruşdu.
Bax,təqsir bundadır,-yaşca o birilərindən böyük və diribaş oğlan,yaxşı geyinmiş uşağı göstərib izah etdi.--ildırım əlində xəncər olan uşaq deyirdi ki,ajanlar bişərəf adamlardır.Bu da deyir bişərəf sənsən.Çünki özünün atası farsların vaxtında ajan olub...
Müəllimə əlində xəncər olan oğlanın qolundan yapışıb müəllimlər otağına apardı.Onun təmiz,lakin onlarca yamağı olan köhnə libasına,qara qıvrım saçlarına,müqəssir halda yerə dikilən gözlərinə baxıb-Xəncəri ver bura-deyə acıqla səsləndi.Oğlan xəncəri arxasında tutb,cavab vermədi.
--Ver xəncəri-deyə müəllimə təkrar etdi. Bu zaman oğlan onun üzünə baxmadan,istər-istəməz xəncəri ona uzatdı.Müəllimə ağ sümük qəbzəli və almaz kimi iti tiyəli xəncəri nəzərdən keçirdi.
--Şagird də özü ilə xəncər gəzdirərmi?-deyə acıqla oğlana baxdı.
Oğlan nəzərlərini yerdən çəkməyərək susdu.
--Demək,xalqın uşağını öldürmək istəyirdin?-müəllimə onu diqqətlə nəzərdən keçirdi.
Birdə oğlan başını qaldırıb şəvə kimi parlaq gözlərini müəllimənin ala gözlərinə dikərək:
--O,xalqın uşağı deyil,ajanın oğludur-dedi.
Onun səsindəki kin və qətiyyətdən müəllimənin qəzəbi dərhal soyudu və o,daha da maraqla uşağa baxaraq:
--Necə məgər,ajan xalqdan deyil?-deyə gizli bir təbəssümlə soruşdu.Oğlan ona xəncər kimi kəskin nəzər salıb,təkrar yerə baxdı.Müəllimə bu ani baxışın mənasını anladı.
--Yaxşı get.Bu dəfə sənin təqsirindən keçirəm.Ancaq bir də belə iş etmə.Eşitdinmi?
Lakin oğlan yerindən tərpənmirdi.
-Niyə getmirsən?
Oğlan başını qaldırıb yavaş, lakin möhkəm səslə:
-Xəncəri verin!-dedi.
-Lazım deyil,get.Məktəb uşağı xəncər gəzdirməz.
Bir neçə saniyəlik sükutdan sonra oğlan güclə yerindən qopub,ağır addımlarla qapıya tərəf getdi və qapıya çatanda dayanıb geri çevrilərək:
-Xəncəri verin,müəllimə-dedi.
Müəllimə onun alışıb-yanan qara gözlərinə baxıb:
-Dedim ki,şagird xəncər gəzdirməz-dedi.
-Yox, verin-deyə oğlan bu dəfə titrək səslə təkid etdi.
-Çıx bayıra-deyə müəllimə qışqırdı.Oğlan başını aşağı salıb yerindən tərpənmədi və acıqla ona baxan müəllim,oğlanın qarabuğdayı yanağından yavaş-yavaş yuvarlanan bir damla göz yaşı gördü.
-Sabah mən bunun əvəzində sənə başqa bir şey bağışlayaram.Axı,xəncər sənin nəyinə lazımdır?
Müəllimənin səsindəki mərhəmət oğlanın qəlbini kövrəltdi .O,yalvardı.
--Məni bağışlayın,müəllimə-dedi,-Vallah bir də heç kəslə savaşmaram.
Ancaq xəncəri verin.
--Dedim ki, sənə bundan da qiymətlisini bağışlayacağam...
-istəmirəm.Xəncəri verin.O,atamınkıdır.
--Eybi yoxdur.Mən atanla danışaram.
-Atam yoxdur.
-Vəfat edib?
--Bilmirəm.Ajanlar dörd il bundan qabaq tutub apardılar.
Müəllimənin iri-iri açılmış gözləri oğlanın quru atəşlə yanan gözlərinə zilləndi.Bayaqkı bir damla göz yaşı oğlanın yanağında qurumuşdu.
-Necə.Bəs o vaxtdan heç bir xəbər yoxdur?
-Yoxdur.
Bu sözü oğlan elə mükəddər,ümidsiz və yanıqlı ifadə ilə dedi və onun yanan gözləri elə bir ehtirasla müəllimənin əlindəki xəncərə dikildi ki,gənc qız bütün vücudu ilə titrədi və qeyri-ixtiyari hərəkətlə əlini yavaş-yavaş qaldırıb,xəncəri oğlana verdi.
Qız bu hərəkəti müqəddəs bir ayin icra edirmiş kimi elədi.
Oğlanın gözləri sevinclə parladı və o,xəncəri alıb otaqdan çıxdı.
Müəllim bir neçə saniyə onun ardınca baxıb ah çəkdi.
O günü dərsdən çıxıb evə gələndə müəllimə qəsəbə adamları arasında nə isə bir həyəcan hiss elədi.Elə bil ki, onlar hara isə tələsir,nədən isə ehtiyat edib susurdular.Qarşısına çıxan adamlar indi müəlliməni görərkən dünənki şən və mehriban ifadə ilə gülümsəmir,soyuq bir ehtiramla baş əyib,cəld ötürdülər.
Bu nə demək idi?
Axşam ögey anası Zərintac xanım gəlib onu atasının hüzuruna çağırdı.
Başında araqçın,çiynində əba olan Məşədi Tağı tirmə döşəkçənin üstündə oturub sulu qəlyan çəkirdi.
Onun üzündə adəti xilafına olaraq narahat ifadə var idi.
Südabə ayaq üstə onun qarşısında dayanıb :
-Nə buyurursan, ata? -deyə ehtiramla soruşdu.Bir neçə dəqiqə sükutdan sonra Məşədi Tağı başını qalıdırıb qızının üzünə baxmadan:
-Yəqin ki,təzə xəbəri eşitmisən.-dedi.
-Hansı xəbəri, ata?-deyə qız maraqla soruşdu.
-Necə hansı xəbəri ?-Məşədi Tağı zəhərli bir təbəssümlə gülümsəyib əlavə elədi-Görünür,əclaflar (o, demokrat partiya üzvlərini belə adlandırırdı).
başlarını götürüb qaçanda sənə xəbər verməyə macal tapmayıblar.
O,"qaçanda" sözünü xüsusi bir vurğu ilə tələffüz etdi.
-Heç kəs qaçmayıb,ata-deyə qız acığını boğaraq cavab verdi.
--Bu barədə mübahisə etməyin indi mənası yoxdur,qız.-Məşədi Tağı bu dəfə tamamilə sakit və mülayim bir ahənglə sözünə davam etdi.-Əgər qaçıblarsa,çox ağıllı iş görüblər.Şahın qoşunları dünən Zəncana varid olub,demokratların hamısını -uşaqdan-böyüyə qılıncdan keçiriblər.
Sabah,biri gün burada olacaqlar.
Məşədi Tağı susub qəlyandan iki qulab alandan sonra yenə də onun üzünə baxmadan tam sakit və mülayim səslə:
-Dayanmaq lazım deyil.Tezdən maşın gəlib səni Tehrana aparacaq.Aralıq sakitləşənə kimi gedib orada əmingildə qalasan,görək sonra nə olar...
-Mən heç bir yerə getməyəcəyəm.
Bayaqdan bəri birinci dəfə olaraq Məşədi Tağı başını qaldırıb qızının gözlərinə içinə baxaraq:
-Necə.?Sən bu dəfə də mənim üzümə ağ olursan?-deyə qorxunc bir görünüşlə soruşdu.
-Mən xalq müəlliməsiyəm.
--Demək,boğazdan asılmaq istəyirsən.
Məşədi Tağı ayağa qalxdı.
-Xalq nə cür,mən də elə...Pis gündə mən onu qoyub düşmən qərargahına qaça bilmərəm.
Məşədi Tağı yenə də sakit bir ifadə ilə:
-Ağlını başına yığ,qız.Onlar sənin ucundan məni də bihörmət edərlər.-dedi.
-Mən heç bir yeə getməyəcəyəm,ata-Müəllimə çevrilib çıxmaq istədi.
--Dayan-deyə atası arxadan qışqırdı və onun üzü müdhiş şəkil aldı.
Alnının damarları qızarıb şişdi.Gözləri təhlükə qarşısında olan canavar gözləri kimi vəhşi və küt ifadə parladı.-Bu gecədən sonra mənim sən adlı övladım yoxdur.Allah sənə lənət eləsin!Çıx mənim evimdən!.Bu saat çıx!-O kobud hərəkətlə müəlliməni itələyib bayıra saldı.
Kişinin səsinə qızın ögey anası gəldi:
-A kişi,bu gecə vaxtı,soyuqda-qiyamətdə yazığı hara qovursan?
Keç belə!,-deyə kişi qışqırdı.
Müəllim yerindən qopub ağır addımlarla qapıya tərəf getdi.
Ögey ana qızın paltosunu gətirib darvazanın ağzında ona verdi.
Müəllimə paltosunu geyib ata qapısından çıxdı...
-Get.Aqibətini görərik!
Qaranlıqdan gələn bu səs qızın tüklərini ürpətdi.
Göz-gözü görməyən zülmət gecə idi.Qar qarışıq külək uğuldayırdı.Müəllimə büdrəyə-büdrəyə gedirdi.Lakin haraya bilmirdi.Qəsəbədə yaxın bir kəsi yox idi.Mehmanxanayamı getsin? Mümkün deyil,pulu yoxdur.
Soyuq dekabr küləyi qarı sovurur,gecə quduz canavar kimi uğuldayır,müəllimə isə gedirdi...
-Salam,müəllimə xanım.
Qız diksinərək başını qaldırıb,belində odun şələsi,qarşısında dayanaraq qaranlıqda işıldayan gözlərini ona zilləmiş ildırımı gördü və oğlanın cingiltili səsinin şən ahəngi onun qəlbini birdən-birə yüngülləşdirdi
-Belə gec vaxtda meşədənmi gəlirsən?-deyə müəllimə öz dərdini bir an unutmuş kimi təəccüblə soruşdu...
-Bəli,meşədən gəlirəm.Bəs siz bu vaxt hara gedirsiniz?
Müəllimə bu dəhşətli gecədə tək-tənha meşədən odun yığıb gətirən və əynində isti bir paltarı belə olmayan bu 14 yaşlı oğlanın səsindəki həyat qığılcımına,şənlik və cəsarətinə heyrət edərək cavab vermədi. Onlar bir neçə dəqiqə sükut içərisində getdilər.Birdən müəllimə ayaq saxlayıb,qəti ifadə ilə:
-Evdə kiminiz var?-deyə soruşdu.
-Heç kəs müəllimə,bir mənəm,bir də anam.
-Məni bu gecə qonaq saxlayarsınızmı?
--Niyə saxlamırıq,müəllimə,lap istəyirsiniz bir il qalın.
-gedək.
-Həmişə odunumuzu erkən gedib gətirirdim...Bu gün başım dərsimə qarışıb,gecikmişəm.
-deyə oğlan həvəslə danışırdı.
-Bəs belə qaranlıqda qorxmursan, meşəyə tək gedirsən?
-Nədən qorxacam.Oğlan qaranlıqda dişlərini ağardıb gülümsədi.Sonra birdən qaşqabağını tökərək:-Atamın xəncəri yanımda olanda heç nədən qorxmuram-dedi.Onlar qəsəbənin uzaq və dar küçələrindən birində,balaca darvazanın qabağında dayandılar.Oğlan toxmağı vurdu.
Az keçmiş qapı açıldı...
-hardasan,ay bala? Demirsən qurd-quş səni basar yeyər?
Qapını açan arvad əvvəlcə oğluna,sonra müəlliməyə baxıb təəccüb etdi:
-Yeri evə paltar sal.Müəllimə bizə qonaq gəlib,-deyə oğlan sevinclə dilləndi.
Ana hörmətlə geri çəkilərək:
-Buyurun,müəllimə xanım.-dedi
Onlar kiçik bir otağa daxil oldular.Otaq çox yoxsul,lakin təmiz idi. Ortada dəmir soba var idi.Sobanın yanına köhnə bir palaz salınmışdı.Ana evin arxa tərəfinə yığılmış yükdən köhmə,lakin təmiz döşəkçə çıxarıb xəcalət çəkə-çəkə palazın üstünə saldı:
-Əyləşin,müəllimə xanım.
Müəllimə oturdu.ildırım sobanı qaladı.Ananın üzündə pərişan və həyəcanlı bir ifadə var idi.O,ümidsiz və məyus səslə:
-Bu nə işdir,başımıza gəlir,müəllimə xanım-dedi-Qonşımızın oğlu fədai Hüseyn bir az bundan qabaq Zəncandan gəlib.
Deyir,şahn qoşunları camaata bir divan tutub ki,qan su yerinə axıb...
Müəllimə dinmədi.Aralığa sükut çökdü.
-Tezliklə yəqin burda olarlar,-deyə ana vahimə içində oğluna baxıb,sonra Südabəyə dönərək-Şəhərdə qalmayın,müəllimə.Çıxın bir tərəfə gedin.
-Yox,mən heç yerə getməyəcəyəm-deyə Südabə ananın üzünə baxmadan cavab verdi və bunu elə bir ifadə ilə dedi ki,elə bil qadına deyil,öz atasına cavab verirdi.
-Heyifsiniz,müəllimə xanım.Deyirlər onlar arvadlara,uşaqlara da rəhm eləmirlər.
Kimdən bir az şübhələnirlər,boğazdan asırlar...
-Nə edək bacı.Bu şəhərdə mən tək deyiləm.
Elə bu zaman qapı döyüldü.Ana qorxmuş halda müəlliməyə baxdı.Müəllimə soyuqqanlı və sakit səslə:
-Gör kimdir?-deyə oğlana müraciət elədi.
ildırım yüyürüb qapını açdı.Çadraya bürünmüş bir qadın içəri daxil oldu,o,üzünü açdıqda müəllimə analığı Zərintac xanımı gördü.
Qadın göz yaşları içində qızlığına dedi
-Bayaqdan bəri səni axtarmamış yer qoymamışam.Bu həyətə girdiyini bir uşaqdan bildim.inad eləmə,qızım.Səhər tezdən gərək buradan çıxasan.Özünə yazığın gəlsin.Deyir,onlar sənin kimilərini sorğusuz-sualsız asırlar.
-Sən necə bilirsən ana,7 aydır mən camaatın uşalarına tərbiyə verirəm.Onlara düşmənə nifrət etmək öyrədirəm.indi təhlükə onların başının üstünü alanda qaçıb həmin düşmənə pənah gətirsəm,mənə nə deyərlər?
Ögey ana mat-məbhut qalıb,cavab vermirdi.
ildırım iri-iri açılmış gözləri ilə müəlliminə baxırdı.
Birdən müəllimə bir şeydən qorxmuş kimi diksinərək:
-Yox,-dedi.-Bu mümkün deyil.Mən heç bir yerə getməyəcəyəm .Qoy mənim 7 ay dərs dediyim şagirdlər məni gələcəkdə lənətlə yad etməsinlər.
Bu sözlər qeybdən gələn fövqəladə bir səs kimi anaların qəlbini əzəmət və ilhamla doldurdu.
Ögey ana ayağa qalxıb
--ALLAH sənə yar olsun,qızım-deyə vüqarla otaqdan çıxdı.
Müəllimənin üzü dəhşətli əzab və çətinliklərdən xilas olub,nəhayət ağ günə çıxan adamların üzü kimi aydın və xoşbəxt bir hisslə işıqlandı və o,həyatın ürəkaçan,adi,xoş hadisələri barədə danışmağa həvəsləndi.Şagirdinin bayaqdan bəri ona zillənib qalmış və çıraq işığında şəvə kimi qapqara bir maye kimi qaynayan parlaq gözlərinə baxaraq,şən təbəssümlə
-ildırım sizı incitmir ki,xala?-deyə anadan soruşdu...
Onun bu qəribə nəşəsi bir anda ana ilə oğula da sirayət elədi.Ana gülümsədi və bu təbəssüm onun vaxtından əvvəl qocalıq şaxtası vurmuş üzünə ani bir gənclik gətirdi.
-Yaman nadincdir,müəllimə,-ana oğluna baxdı.Lakin onun baxışı məzəmmət deyil,məhəbbət və fərəh ifadə edirdi.-Ancaq sizi çox istəyir.Evdə eyzən sizdən danışır.Neçə dəfə istəmişəm gəlib rizaməndlik eləyəm.
Onlar gecə yarısınadək oturub söhbət elədilər.Ev sahibəsi öz dərdini danışdı .Əri xalça karxanasında işləyərmiş.Açıqfikirli demokrat imiş.4 il bundan qabaq həbsə alınmış və xəbərsiz-ətərsiz yox olmuşdu...
--Təbrizə gedib Pişəvərinin özünə dedim,-deyə qadın dərd ilə yanan quru gözlərini yerə dikib nağıl edirdi.--Hər tərəfi axtardı,haç yerdə gördüm deyən olmadı.
-Belə soyuq bir gecədə gəlib apardılar...-deyə ana ah çəkib gözlərini yerə dikdi.
-Ajan böyüyü çox bişərəf adam idi.Qapıda anamı itələyib yerə yıxdı.Görsəm bu saat tanıyaram.Üzü arvad üzü kimi qırmızı bir kişi idi.,-deyə ildırım nəzərləri hələ də yerdə olan anaya baxdı və onun qara gözləri kinli,amansız bir atəşlə parladı.
O gecə müəllimə uzun zaman yata bilmədi.Qısa və müztərib bir ömrün kədərli xatirələri,son 7 aylıq həyatının əziz xəyalları onun yuxusunu ərşə çəkirid.O,bu 7aylıq həyatının indi artıq çox uzaq və irişilməz olan səadəti ilə vidalaşırdı,GÖZƏL VƏ MƏYUS VƏTƏNi AZƏRBAYCAN HAQQINDAKI NƏĞMƏNi SOZ DƏFƏ ŞAGiRDLƏRiNƏ OXUTMAQ ÜÇÜN SƏHƏRiN AÇILMASINA TƏLƏSiRDi...
Səhər açıldı...
Müəllimə geyinib ildırımla məktəbə gedərkən əhali arasında bir qarğaşalıq gördü.Tacirlər yazılmış lövhələri götürüb,yenə farsca yazılanları asmışdılar.
Mürtəce tacirlər
-Sabah-şərəfiniz xeyir,ağa.Gözünüz aydın,deyir,gəlirlər.-deyə bir-birini təbrik edir və gülümsəyirdilər.
Əsnafın,yoxsulların,xırda laverçilərin üzləri isə tutqun və kədərli idi.Onlar salamlaşmadan bu nə işdir,dadaş.-deyə həyəcanlı pıçıltı ilə bir-birindən xəbər alırdılar.
Müəllimə məktəbə çatıb, zəngi vurdurdu və paltosunu çıxarıb sinfə girdi.Lakinuşaqların yarıdan çoxu gəlməmişdi.
Axırıncı dərsdə o,şagirdlərinə AZƏRBAYCAN NƏĞMƏSiNi oxutdurdu.Dünən qəlbi fərəhli,xoş duyğularla qanadlandıran bu nəğmə indi onda həsrət və hicran doğururdu. Elə bil ki, onun Vətəni haqqında olan bu mahnı indi uzaqlardan, çox uzaqlardan gəlirdi.
O,yaşarmış gözlərini uşaqlar görməsin deyə,üzünü pəncərəyə çevirdi.Elə bu zaman ayaq səsləri eşidildi,bir fars zabiti ilə iki sərbaz içəri girdi.Mahnı uşaqların boğazında qırılıb qaldı.Ucaboylu fars zabiti
-Deyən,Azərbaycan haqqında nəğmə ğyrədirsiniz,xanım.-deyə istehzalı bir təbəssümlə soruşdu.
-Bəli,ağa,Azərbaycan haqqında nəğmə öyrədirəm.Bəs siz niyə silahlı əsgərlə sinif otağına girirsiniz
-Ağayi sərhəngin əmrinə əsasən biz sizi narahat etməli olacağıq,xanim.Buyurun,bizimlə gedək.-zabir qapını göstərdi.
Müəllimə danışmağın mənasız olduğunu hiss etdi.
Zabir bu dəfə sərt halda
-Bizi ləngitməyiniz.-dedi.
Müəllimə çevrilərək qorxmuş gözləri ona dikilib qalan uşaqlara baxdı.ildırım ayaq üstə dayanmışdı.indi onun gözləri marıta yatıb öz ovu üzərinə atılmağa hazırlaşan pələng balasının gözlərinə oxşayırdı.
-Sağ olun,uşaqlar.Məni yadınızdan çıxarmayın,bəlkə bir daha görüşmədik...Böyük oğlanlar olanda Vətəniniz uğrunda mübarizə edin.Heç bir zaman yaddan çıxarmayın, bunlar, o,fars zabitini göstərdi bizim ən qəddar düşmənimizdir.
-Rədd kon-deyə zabit farsca sərbazlara qışqırdı.
Lakin müəllimə onların özünə toxunmalarına yol verməmək üçün cəld paltosunu geyib qabağa düşdü.Onlar küçəyə çıxanda iki-iki fars sərbazlarının qabağında qolu bağlı aparılan tanış demokratları gördü.Onların ardınca gözüyaşlı arvadlar,bənizləri ağappaq ağarmış uşaqlar gedirdilər.
Qəsəb ağır və dəhşətli bir sükut içində idi.Bu qorxunc sükut içində adamların evlərindən çıxarılırb qolubağlı aparılması müəllimə Varfolomey gecəsini xatırladırdı.O gecədə əd insanları beləcə sükut içində qırırdılar.
Qəsəbə ilə meşənin arasındakı açıqlığa çatanda müəllimə,meydanda qurulmuş dar ağaclarını gördü.Dar ağaclarının yanında isə bir dəstə qolubağlı demokrat durmuşdu.
Onlardan da on addım kənarda 20 nəfər fars sərbazı və 3 zabit dayanmışdı.
Cavan zabit,yoğun və qıpqırmızı sifəti olan eynəkli sərhəngə təzim edib,müəəliməni gətirdiyini və onun rəftarını ərz elədi.
Sərhəng gözlərini qıyaraq qıza diqqətlə baxıb cavab vermədi. Beş dəqiqədən sonra biri qoca,digəri cavan və gözəl bir oğlan olan iki nəfər də gətirdilər.
Onların ardınca köhnə kəlağayısı altından qar kimi ağ saçları dağınıq halda çıxmış,günəşdən yanıb qaralmış arıq sinəsi və üzü dırnaqları ilə cırıq-cırıq edilmiş bir qarı gəlirdi.
Qarı sərhəngin qabağında dayanıb
-Onu öldürmə -deyə təzə gətirilən cavanı göstərdi- Allah dərgahında cavab verə bilməzsən. Onun günahı yoxdur.
-ANA-deyə oğlan qışqırdı.
Ana onu eşitmədi. Sərhəngin qolundan yapışıb dedi
-Bu saçlardan,çalın- çarpaz dağ çəkilən bu sinəmdən qorx. 7 oğuldan bircə o qalıb.
-Bu köpəyi susdurun-deyə sərhəng üz-gözünü bürüşdürdü.iki cavan zabit ananın qolundan yapışıb kənara çəkdilər.Ana,üzündə müdhiş bir təbəssümlə oğluna baxdı.
-Çıxar siyahını oxu-deyə sərhəng yavərinə əmr etdi
Müəllimənin adına çatanda sərhəng gözlərini yenə də qıyaraq ona baxdı.
-Bu hansı Məşədi Tağının qızıdır.Sərraf Məşədi Tağınınmı-soruşdu.
-Bəli -deyə yavər cavab verdi.
-Onu tapın bura gətirin.
Yavər Məşədi Tağının ardınca iki sərbaz göndərərək siyahını oxuyub qurtardı.
-Daha qalan yoxdur ki,-deyə sərhəng sakitcə soruşdu.
-Xeyr,deyə zabit cavab verdi.
Bu vaxt Məşədi Tağını da gətirdilər.
-sən nı vaxtdan kommunist olmusan,məşədi-Sərhəng gözlərini qıyıb ona baxdı.
-Nə sarıdan belə hökm verirsiniz,ağayi sərhəng-Məşədi Tağı sakit və məğrur bir görünüşlə cavab verdi.
-Bu kimi qızıdır-Sərhəng müəlliməni göstərdi.
Məşədi Tağı Südabəyə baxmadan,mənfur sakitliklə cibindən bir kağız çıxarıb təqdim elədi.
Sərhəng kağızı açıb bu sətirləri gözdən keçirdi.Mən qızım Südabə Məşədi Tağı qızını üzümə ağ olub mənimiradəmin xilafına hərəkət etdiyi üçün,aşağıda imza edilən şəxslərin şəhadəti ilə bu dəqiqədən etibarən övladlıq şərəfindən məhrum edirəm..Nə ölüsünə,nə də
dirisinə sahib deyiləm,onun heç bir hərəkətində özümü cavabdeh bilmirəm.
Sərhəng məktubu axıra qədər oxumadı,sərbazlara əli ilə başlamaq işarəsi verdi.
Qabaq cərgədə duranlardan müəllimlə bərabər gətirilən qarının oğlunu və qoca kişini dar ağcınıb altına gətirdilər.
-Kimin bunlardan çikayəti var-deyə sərhəng güc ilə ora yığılan camaata müraciət elədi.Bu qəribə sual hamını təəccübə saldı.
-Mənim şikayətim var,-camaatın arasında bir gənc səsi eçidildi və bunun ardınca ildırım irəli çıxıb sərhəngin yanına gəldi.
Sərhəng onu başdan-başa süzüb
-Şikayətin hansındandır?
Oğlan Südabəni göstərərək
-Bax,o müəllimədən,-dedi.
-Sən bunun şagirdi olmusan?
-Bəli,-deyə oğlan sakit və nəzakətli səslə cavab verdi.
-Hə bu çox maraqlıdır.De görüm şikayətin nədi?.Qorxma
Sonra yavərinə müraciətlə:
-Bu uşağın dediklərini yazarsan.
-Mən ancaq onu sizin qulağınıza demək istəyirəm-deyə oğlan pıçıldadı.
-Çox maraqlıdır-deyə təkrar elədi.Sonra uşağa dönərək.
-Hə gəl,de görüm nə deyirsən.-deyə qulağını ona tərəf tutdu.
Oğlan yanaşı onun qulaına pıçıldadı ki,
-Mən səni tanııyıram.4 il bundan qabaq mənim atamı da tutub aparan sənsən.
Söz ağzından qurtarmamış qolunun içində gizlətdiyi xəncəri var gücü ilə onun xirdəyinə soxdu.
Sərhəngdən boğuq xırıltı eşidildi və o,silkələnib yıxıldı.Adamlar gözlərini sərgəngdən çəkib ona baxana qədər ildırım izdihamın arasından keçib meşəyə girdi.
4 zabitin tapancası onun ardınca gurladı.Lakin sonra məlum oldu ki,güllələrin heç biri onu tutmadı.Meşəni nə qədər arayıb-axtardılarsa,oğlandan heç bir nişanə tapmadılar.