lgbt şəhidləri

facebookda şəhid olan LGBT fərdləri haqda buna oxşar bir post gördüm: "şəhid şəhiddir, onun gay olduğunu niyə deyirsiniz? şəhidin orientasiyasının fərqi yoxdur...". ilk baxışdan normal görünəcək bir postdur, bəlkə, amma elə deyil. Əgər biz hər kəsin praktikada bərabər hüquqlara malik olduğu bir cəmiyyətdə yaşasaydıq, onda bu post haqlı idi. Fəqət biz azlıqların haqlarına hörmət edilməyən bir cəmiyyətdə yaşadığımız üçün, LGBT fərdinin şəhid olması sosial bir məsələdir və bunun altı hökmən cızılmalıdır. Yuxarıdakı postdakı fikir, LGBT fərdlərinin marjinallığının azalmasına kömək etmir, əksinə LGBT fərdlərinin də [bu cəmiyyətdə] hərbi əməliyyatlarda şəhid ola biləcəyi gerçəyini üstüörtülü şəkildə gizlətməyə çalışır.

Misal üçün, bir azərbaycanlı kişisinin "geylər qorxaqdı, onlar düşmənlə vuruşa bilməz" (həqiqətən, yazılmış bir şərhdir) yanlış inancını mən necə təkzib edə bilərəm əgər gey bir fərdin şəhid olduğu ilə bağlı xəbər yoxdursa? O xəbər niyə yoxdur, çünki şəhid şəhiddir, orientasiyası fərq etmir zehniyyəti belə bir faktı gizlədir və mən yuxarıdakı kişinin şərhini təkzib edə bilmirəm. Beləliklə də, LGBT fərdləri haqda bu cür faktlar gizlədilir, onların da digər insanlardan fundamental cəhətdən fərqli olmadıqları gerçəyi çatdırıla bilmir, marjinallıq aradan qalxmır.

Ona görə də, nə qədər ki, bərabər olmayan cəmiyyətdə yaşayırıq, hər bir azlıq haqda bu cür faktlar paylaşılmalıdır, açıqlanmalıdır. istər talışı, istər ləzgisi, yəhudisi, ateisti, LGBTsi və s. Necə ki, bir LGBT fərdi seks işçiliyi ilə məşğul olanda qaça-qaça "cinsi azlıqlar pozğundur" xəbərini yayırlar, onda orientasiya fərq edirsə, şəhid olanda orientasiya fərq etmir söhbəti ola bilməz, onu da xəbər edin. Ona görə də, neqativ xəbərləri əlinizdə bayraq edə bilirsinizsə, pozitivləri də göstərin.

Bu lap Amerikadakı "all lives matter" debatına oxşadı. Yeah honey, all lives matter, but some lives are more endangered.

peysər

Diqqət: yazıda seksizm, mizoginiya, homofobiya, transfobiya, irqçilik, toksik kişilik/maskulinlik , söyüş elementləri var.

Facebookda heyvan haqları ilə bağlı bir qrupda bir oğlanın "Çox şükür bu gün də qızım ac qaldı)" başlıqlı video paylaşdığını gördüm. Videoda oğlan əlindəki ət ilə itini oynadır və heç cür əti ona vermirdi. Təbii ki, belə bir videonu tamaşa etmək məni hədsiz əsəbiləşdirdi, "triggered" etdi və kinayə ilə belə bir şərh yazdım: "...çox şükür bu gün də bir g*****q gördük:D" (eynən bu senzura ilə). Qəhrəmanımız əsəbiləşər və mənə şəxsidən "gijdıllaq, səni sikir paylaşmağım?" yazar. Əlbəttə, mən bu dialoqa girməyi mənasız gördüyümdən mesajı bağladım, çünki zatən ürəyi istəsə şərhimə arzu etdiyi cavabı yazar. Cavab gecikmədi: "mənim gijdıllaq sənin də peysər olduğunu hamı bildi)". Ona şəxsidə yazmamağımı bu cür şərh etdi; demək, müəyyən alt-mədəniyyətlərdə bir fərdin xoşuna gəlməyəcəyi bir söz demək və buna görə də onunla mübahisəyə girməyi rədd etmək, hesab vermək ehtiyacı görməmək onda sizi "peysər" elan edə biləcək bir emosional reaksiya yaradır ki, bu reaksiya ondakı alçaldılma cəhdindən sonra sayılmamaq, qarşılıq görməməkdən doğan stressi azaldır. Ən azından sosial mediada belədir.

Bəs nədir bu "peysər"? Bəlkə də bir sözlük yazarının bu dərəcə "səviyyəsiz", "qeyri-sivil" bir söyüşü analiz etməsi mənasız gəlir, lakin Azərbaycan mədəniyyətində hökmən müəyyən tezliklə eşitdiyiniz bu sözün xüsusi önəmə sahib olduğunu və təhlil edilməli olduğunu düşünürəm. Səbəb, mənə görə bu ifadənin digər söyüşlərdən müəyyən qədər fərqlənməsidir. Söz farscadan gəlir, kobudca boynun arxa hissəsi deməkdir. Söyüş kimi mənşəyini dəqiq müəyyən etmək, həqiqətən, çətindir. Zira uşaqlığımın müəyyən dövründən etibarən eşitdiyim bu sözün tarixi inkişafı üzərinə düşünmə ehtiyacı heç vaxt duymamışam və, təəssüf ki, söyüş ciddi şəkildə heç bir mənbədə dokumentləşdirilməyib. Yəqin ki, bu söyüşü işlədən insanlar tarixi dokumentləşdirməyə önəm verən zümrə deyil və ya araşdırma aparmağı sevənlər bu sözü qeyd etməyi çox yersiz görüblər.

Nəyə görə "peysər"? Sözsüz ki, bunu ilk söyüş kimi ixtira edənlərdən soruşmaq lazımdır. Yenə də, mənim şəxsi interpretasiyamı soruşsanız, belə deyərdim; Patriarx, kişilərin sosial güc sahibi olduğu cəmiyyətlərdə (mis: Azərbaycan) kişi rolundan gözlənən əsas xüsusiyyətlərdən biri özünü və başqalarını nisbətən daha çox qoruya bilməkdir. Kişi bədəninə arxadan baxdıqda isə, adətən qolları çıxmaq şərti ilə tək açıq bədən hissəsi boynun arxasıdır. Nəyə görə bədənin arxası? Çünki arxamızı görə bilmədiyimiz üçün nisbətən zəif hissəmizdir və qorumaq üçün daha çox diqqət edilməlidir, bu da öz yerində onu daha dəyərli edir (bax: göt)

sözlüyə daxil olmaqda məqsəd

Azərbaycanda sosial mediyanı çıxmaq şərti ilə ictimai rəylərlə tanış oluna biləcək az qaynaq var. Sosial şəbəkələr isə olduqca qarışıq, xaotik, radikallaşmanın bol olduğu platformalardır. Sözlüyə isə gündəmdə olan-olmayan mövzular, elmi, məişət və s. ilə əlaqəli qavramlara insanların rəyini öyrənmək üçün adətən girirəm. "Filan mövzudan buradakı insanların xəbəri varmı", "bu haqda rəy nədir" kimi fikirlər olur adətən ağlımda sözlük ilə bağlı. Sözlük nisbətən stabildir və türkcə desək, "yobazlıq" mənim üçün gözləniləndən azdır.

Özüm də bu rəylərə bəzən əlavə etməyə çalışıram. ictimai fikirlər ilə də bağlı qaynaqların çox olmalı olduğunu düşünürəm.

sinqulyarlıq

(bax: singularity)

oğlanların homoseksuallardan qorxması

Homoseksuallıq patriarxiyaya təhdid kimi görüldüyü üçün heteroseksual cisgender kişilər arasında çox görülən qorxunun təzahürü. Homofobik hücumlar, zorakılıq, LGBT fərdlərinin sosial kimliyini silmə cəhdləri və s. nifrət cinayətlərinin motivlərindən birinin bu mövcud qorxu olduğu məlumdur (bax: homofobiya)

holohoax

Holocaust hadisəsini inkar edən, yəhudilərin sistematik soyqırımını yalanlayan və ya soyqırımın mübaliğə edildiyi fikirlərini müdafiə edən qismin işlətdiyi söz (bax: hoax). Adətən neonasistlər və antisemitlər tərəfindən istifadə edilir.
(baxma: holocaust denial)
(baxma: neonazism)
(bax: neonasizm)
(baxma: antisemitism)
(baxma: denialism)
(baxma: Ursula Haverbeck)