azərbaycan müxalifətinin facebookda davası

hər şey mehriban əliyevanın proxanova verdiyi müsahibə ilə başladı. buradakı cəbhələri belə bölmək olar yəqin:
1. biz ermənilərlə şərab içə bilmərik.
2. biz ermənilərlə şərab içməliyik.
3. biz ermənilərlə şərab içmək istəməsək belə içmək istəyirikmişik kimi göstərməliyik.
mənə qalsa bu açıqlama önəmli addımdır. çünki, münaqişə tarixində ilk dəfədir ki, hansısa yüksək dövlət rəsmisi xalqların bir-birinə düşmənçiliyini inkar edir. belə də olmalıdır əslində. bütün erməniləri münaqişədə günahkar saymaq absurddur. onsuz da belə ya elə bu münaqişə həll olunandan sonra birlikdə yaşamağa məcbur olacağıq(almaniya-fransa münaqişəsini misal kimi göstərmiyəcəm, çünki o tamam ayrı nümunədir). erkin qədirli də çox mənasız adamdı məncə baxmayaraq ki savadlı insandı.

bakılı olmaq

söhbət kimin bakıda doğulmasından və ya doğulmamasından getmir. söhbət ondan gedir ki, rayondan gələn əhali çox vaxt şəhər həyatına öyrəşə bilmir. şəhər həyatı rayon, kənd həyatından fərqlənir. kənddə istədiyin kimi hərəkət edə bilirsən, gündəlik həyatda o qədər də çox ictimai normalar yoxdu. dağda, dərədə, düzənlikdə, əkində, biçində istədiyin kimi hərəkət etmək sərbəstliyin var, çünki insan azdı. əhali sıx deyil. onları nəzərə almaq hissinə çox da ehtiyac duymursan. amma şəhər həyatı elədir ki, orda yaşayırsansa digərlərini nəzərə almalısan. danışığından tutmuş geyiminə qədər. məsələn sən kənddə yol ilə gedərkən söyüş söysən onun eşidilmə ehtimalı çox aşağıdır. amma bakıda belə deyil. ona görə də bir də görürsən ictimai yerdə ağzına gələni danışır. üz-gözünə baxırsan ki, yüz faiz rayon adamıdı. mən şəhərdən kənarda yaşadığım üçün bilirəm, rayon adamları burda çox yerləşib. şəhərin ictimai normalarını bilmirlər. yol gözləmək, yer gözləmək, yüksəkdən danışmamaq kimi şeyləri niyə başa düşmürlər anlamıram. adam bir il iki il bakıda yaşayıb öyrənə bilər də bunları.
deyə bilərsiniz ki, bakılılar bunu eləmirlər ki, edirlər, əlbəttə edirlər. ancaq çox az faizi edir bunu. amma gedin 20 yanvar, vasmoy, neftçilər kimi yerlərə nə dediyimi hiss edəcəksiz.
qısası bakılı olmaq və ya olmamaq bir əhəmiyyət kəsb etmir. amma şəhərin ictimai normalarını gözləmək əhəmiyyət kəsb edir.

ləpələr

Xalq artisti Şövkət Ələkbərovanın ifa etdiyi mahnı. Mahnının gözəlliyi bir tərəfə. Mahnının içində keçən bir cümlə var. "Buruq qazır mənim ömür yoldaşım". Sovet ideologiyasının necə güclü ideologiya olduğunu bir daha göstərir bu ifadə(yaxşılığın və ya pisliyin demirəm). bir insan düşün ki, ömür yoldaşının buruqda fəhlə işlədiyinə görə fəxr edir, ləpələrdən onun tezliklə qayıtmasını diləyir. kişi kimi danışaq da, indiki dövrdə qızların 99 faizi fəhlə ilə evlənməz. əslində onlara da haqq verirəm. fəhlə öz başın güclə saxlayır. ailəni necə saxlasın yetim. ancaq sovetin vaxtında fəhlə də öz ailəsini az-maz da olsa təmin edə bilirdi. çünki, təmin etməli bir şey yox idi. milyarder də olsan dükanda bir növ konfet satılırsa və hamı o konfeti almağa məcburdursa onda ehtiyac da olmur. yəni belə deyim də, manqal steak house açılmamışdan heç kim ora getmirdi, ancaq açılandan sonra bir az imkanı olan istəyir ki, ora da getsin. tələbatlar artır və sən də onunla ayaqlaşmaq istəyirsən. bu arada pulun xərclənir ortada. sovetin vaxtında isə almağa, geyinməyə, yeməyə çeşid yox idi. bakıdakı bütün kafelər demək olar ki, eyni qiymət və eyni məhsullar təklif edirdi. buna görə də insanların çox şeyə pulu çatırdı. yəni, əslində sovet insanı indikindən daha çox pullu deyildi, sadəcə olaraq almağa bir şey olmadığına görə o az pul ona bəs edirdi. indiki dövrdə pulun sevgidə, ailədə oynadığı üstün rol bununla bağlıdı. təkliflər sürətlə artır və sənin ancaq pulun olanda və ya pullu insanla ailəli olanda o təkliflərlə ayaqlaşa bilirsən. sovetin monoton həyatında təklif demək olar ki, yoxa bərabər idi. ona görə də o vaxtın fəhləsi də az qala partkom oğlu qədər sevilirdi. təbii ki, o vaxt da pullu pulsuz oğlan fərqi var idi. ancaq indiki qədər kəskin deyildi. ona görə də indiki qadınlar buruq qazan fəhlə həyat yoldaşının yolunu gözləmir, əksinə onu bu fəhləyə urcah edən jiznini gündə min dəfə söyür.

(youtube: )

pyotr kropotkin

bir çox poçt-teleqraf şöbələrinin işçiləri mənə gələrək, içində olduqları həqiqətən də çarəsiz vəziyyət haqqındakı məlumatları sizin diqqətinizə çatdırmağı istədilər. bu problem yalnız poçt və teleqraf komissarlığındakı işçilərlə deyil, həm də rusiyadakı gündəlik həyatla əlaqəli olduğu üçün, onların bu istəklərini yerinə yetirməkdə vaxt itirmədim.
bilirsiniz, təbii ki, bu işçilərin aldığı maaşla dimitrov mahalında yaşamaq tamamilə qeyri-mümkündür. bu maaşla bir kilo kartof almaq belə qeyri-mümkündür; fərdi təcrübələrimdən bunu bilirəm. qarşılığında sabun və duz almaq istəyirlər, ki bunlara heç baxan da olmur. unun qiyməti yüksəldiyi üçün -təbii ki onu da tapa bilsəniz-, səkkiz fund arpa və beş fund buğda almaq qeyri-mümkündür. qısası, ərzaq yardımı olmadan işləyənlər həqiqi bir yoxsulluğa məhkumdurlar.
bu arada, belə yüksək qiymətlərin yanında, poçt və teleqraf işçilərinin moskva poçt və teleqraf təchizatı mərkəzindən aldıqları qeyri-kafi ərzaq yardımları iki aydır onsuz da verilmir. yerli tədarük mərkəzləri əllərindəki ərzaqları paylamırlar və işçilərin (dmitrov rayonunda 125 nəfər) moskvaya etdikləri müraciətə bir cavab gəlməmişdir. bir ay əvvəl işçilərdən biri fərdi olaraq sizə yazmış, ancaq bu ana qədər heç bir cavab almamışdır.
bu işçilərin həqiqətən də ümidsiz olan vəziyyətlərinə şahidlik etməyi bir vəzifə olaraq hesab edirəm. əksəriyyət həqiqətən aclıq çəkir. bu üzlərindən açıq şəkildə görünür. çoxu hara gedəcəklərini bilmədən evlərindən ayrılmağa hazırlaşır. və bu arada, bu işçilər öz işlərini yüksək səviyyədə gördüklərini səmimiyyətimlə deyə bilərəm; işlərini yaxşı bilirlər və bu işçiləri itirmək ictimai həyatın heç bir şəkildə mənfəətinə olmayacaq.
digər hissələrdə çalışan sovet işçilərinin hamısının eyni çarəsiz vəziyyət içində olduğunu bildirmək istəyirəm.
nəticədə, ümumi vəziyyətə dair bir şey söyləməyəcəm. böyük bir mərkəzdə -moskova'da- yaşayarkən, ölkənin əsl həyatını bilmək qeyri-mümkündür. bir şəxsin mövcud həyat haqqında həqiqəti bilməsi üçün, real həyatla, tələblər və uğursuzluqlarla, -yetişkinlerin və uşaqların çəkdiyi aclıqla, ucuz bir kerosen lampa əldə etmək üçün bürolar arasında gedib-gəlinməsiylə, və s. ilə yaxın əlaqə içində olması lazımdır.
bu imtahanlardan müvəffəqiyyətlə çıxmamız üçün bir yol vardır. normal gündəlik həyat şərtlərinə keçiddə tələsməliyik. uzun müddət belə gedə bilmərik, və qanlı bir fəlakətə doğru gedirik. bizim üçün zəruri olan müttəfiqlərin lokomotivləri, rus arpasının, kəndirinin, kətanının, heyvan dərisinin və digər şeylərin ixracatı, xalqa kömək olmayacaq.
bir şey qətidir. partiya diktatorluğu kapitalist sistemə zərbə endirmək üçün uyğun bir vasitə olsa belə (ki bundan çox şübhə edirəm), bu yeni bir sosialist sistemin yaradılması üçün zərərlidir. tələb olan şey yerli təşkilatlar, yerli qüvvələrdir; ancaq bunlar yoxdur, heç bir yerdə. bunun yerinə, insan nə yana dönürsə dönsün, real həyat haqqında heç bir şey bilməyən, öz həyatını minlərlə həyatın və mahalın pis vəziyyətə salınmasına səbəb olan ən ağır səhvlərin təkrar təkrar işlənməsinə həsr etmiş kəslərlə qarşılaşır.
odun tələbinə baxın, və ya eyni məqsədlə toxumluqlara baxın ...
yerli qüvvələrin iştirakı olmadan, kəndli və işçilər özlərini aşağıdan təşkilatlandırmadan, yeni bir həyat qurmaq qeyri-mümkündür.
sovetlərin aşağıdan təşkilatlanmaların yaradılması funksiyasını yerinə yetirmiş olması gözlənirdi. ancaq rusiya hal-hazırda yalnız adla var olan bir sovetlər respublikası halına gəlmişdir. "partiya", yəni ümumiyyətlə yeni gələnlərin doluşması (ideoloji kommunistlər daha çox şəhər mərkəzlərindədir) və xalqın idarəsini ələ keçirməsi, bu ümid verici qurumun – sovyetlerin - təsirini və enerjisini hazırda pis vəziyətə gətirmişdir. bu vəziyyətdə, rusiyada rəhbərlikdə olanlar sovetlər deyil partiya komitələridir. və onların təşkilatlanması bürokratik təşkilatlanmanın kusurlarından qaça bilməyib.
bugünkü nizamsızlıqdan xilas olmaq üçün, rusiya, fikrimcə yeni bir həyatın yaradılmasında bir faktor ola biləcək, yerli qüvvələrin yaradıcı xüsusiyyətlərinə geri dönməlidir. və bu yolun lazımlı olduğu, nə qədər erkən fərq edilsə, o qədər yaxşı olacaq. insanların o zaman yeni ictimai həyat formalarını qəbul etməsi çox daha mümkün olacaq. əgər bugünkü vəziyyət davam etsə, "sosializm" sözünün şəxsən özü bir küfrə çevriləcək. jakobenler qırx illik rəhbərliyindən sonra fransada "bərabərlik" anlayışının başına gələn şey bu idi.
yoldaşa salamlarla.
4 mart 1920