yayda işləmək

Keçən il iyul-avqust ayında aptekdə işləyirdim. Hər gün eyni rutin idi. Həyatımı ən çox sorğuladığım dövrlərdən biri idi.
Çöldə həyat axırdı, sən isə səhərdən gecəyə qədər bir otağın içində qalırdın. Bir tərəfdən nəsə öyrənməyə çalışır, bir tərəfdən müştəri axınına, oğrusuna yön verməyə çalışırdın. Bir xalaya vaginal geli izah edir, bir əminin hava atmaq üçün qurduğu əhvalatı dinləyir, bir narkomana "abi, satmırıq" deməyi başa salırdın.
Mən sadəcə praktikant idim. Orada işləyənlərin isə az maaşla, üstəlik vaxtı keçən və ya itən malların məsuliyyətini daşıyaraq necə işlədiyini düşünəndə vəziyyət daha ağır görünürdü.
Həyatın axması məsələsinə gəldikdə, bəli, çöldə yay yaşanırdı. insanlar səyahət edir, dostları ilə görüşür, yeni xatirələr yığırdı. Sən isə hər gün nəyisə qaçırdığını hiss edirdin. Sanki içəri girən müştərilərin həyatından keçib gedən yan bir obraz idin.
Sonradan anlayırsan ki, o günlər də sənin həyatının bir hissəsi imiş. Hətta çox vaxt insanın ən çox inkişaf etdiyi dövrlər məhz həmin monoton və darıxdırıcı görünən dövrlər olur. O vaxt bunu bilsəm də, aptekin içində saatın keçməsini izləyirdim.
Amma geriyə baxanda ən çox anamın günün altında mənə gətirdiyi yemək yadıma düşür.
insan əziyyət çəkdiyi dövrlərdə yanında olanları unutmur. Amma o dövr üçün bu da kifayət deyildi. içdəki boşluq daha da böyüyürdü..
Bəlkə də buna görə FOMO-nun ən güclü hiss olunduğu aylar yay aylarıdır. insanı yoran işin özü yox, vaxtının əlindən sürüşüb getdiyini hiss etməsidir, həmin vaxtı istədiyi kimi yaşaya bilmədiyini düşünməsi, yay günlərinin sənsiz keçib getdiyini qəbullanmaqdır.

beşiyin içinə qayçı qoyulması

Beşiyə və ya yatağa qayçı qoymaq niyə adət olub?

Beşiyə və ya yatağa qayçı qoymaq bəzi bölgələrdə geniş yayılmış xalq inanclarından biridir. Buna müxtəlif izahlar verilir:

- Pis ruhlardan, nəzərdən və ya qarabasmalardan qoruduğuna inanılırdı.
- Dəmir əşyaların (qayçı, bıçaq və s.) mənfi enerjini uzaqlaşdırdığı düşünülürdü.
- Yeni doğulmuş körpələri və doğuşdan sonrakı dövrdə olan anaları qorumaq məqsədilə yatağın altına və ya yaxınlığına qoyulurdu.

Bəs bunun tibbi izahı nədir?

Lohusalıq dövrü qadının həm fiziki, həm də psixoloji baxımdan ciddi dəyişikliklər yaşadığı bir mərhələdir. Doğuşdan sonra hormon səviyyələrinin sürətlə dəyişməsi, yuxusuzluq, yorğunluq və yeni məsuliyyətlər bəzi hallarda reallığı qavramaqda çətinlik yaratmağa səbəb ola bilər.

Türk, Azərbaycan və digər bəzi xalqların folklorunda lohusa qadının və yeni doğulmuş körpənin ilk 40 gün ərzində daha həssas olduğuna inanılırdı. Bu səbəbdən "al basması" və ya türkcə "albastı" adlandırılan, lohusaya və ya körpəyə zərər verən fövqəltəbii varlıq haqqında inanclar yaranmışdı. Qayçı qoymaq, qırmızı lent bağlamaq, işığı söndürməmək kimi adətlər də bu inancların bir hissəsi idi.

Müasir tibb isə "al basması" deyilən hadisələrin bir qismini müxtəlif psixoloji və nevroloji vəziyyətlərlə əlaqələndirir. Bu dövr aşağıdakı keçidlərdən biri və ya bir neçəsini izləyə bilir.

Yuxu iflici (Sleep Paralysis)
insan oyandığını hiss etsə də, bədənini hərəkət etdirə bilmir. Bəzən üzərində bir varlığın oturduğunu, onu boğduğunu və ya otaqda kimsənin olduğunu hiss edir. Keçmişdə bu hallar çox vaxt fövqəltəbii hadisə kimi qəbul edilirdi.

Doğuşdan sonrakı narahatlıq(Postpartum Anxiety)
Ana daim körpəyə nəsə olacağından qorxur. Tez-tez körpənin nəfəs alıb-almadığını yoxlayır, rahatlaşa bilmir, ürəkdöyünmə, tərləmə və gərginlik yaşayır. Hətta yuxu imkanı olsa belə yata bilmir.

Doğuşdan sonrakı depressiya (Postpartum Depression)
Həftələrlə davam edən kədər, yorğunluq, ümidsizlik, özünü dəyərsiz hiss etmə, heç nədən zövq almama, ağlama tutmaları və körpə ilə emosional bağ qurmaqda çətinliklə müşahidə oluna bilər. Bəzi hallarda özünə və ya körpəyə zərər vermə düşüncələri də yarana bilər. Bu vəziyyət müalicə oluna bilir və peşəkar yardım tələb edir.

Doğuşdan sonrakı psixoz (Postpartum Psychosis)
Nadir rast gəlinən, lakin təcili tibbi müdaxilə tələb edən vəziyyətdir. Reallıq hissinin pozulması, olmayan səsləri eşitmək, görüntülər görmək, güclü çaşqınlıq, qəribə davranışlar və özünə və ya körpəyə zərər vermə riski ilə xarakterizə olunur. Adətən doğuşdan sonrakı ilk günlər və ya həftələr ərzində başlayır və dərhal həkim müdaxiləsi tələb edir.

Araşdırmalar göstərir ki, hamiləlik və doğuşdan sonra ananın beynində müəyyən struktur dəyişikliklər baş verir. Alimlər hesab edirlər ki, bu dəyişikliklər ananın körpəsinin ehtiyaclarını daha yaxşı hiss etməsinə və onunla daha güclü emosional bağ qurmasına kömək edir.

Bəzi qadınlarda doğuşdan sonrakı ilk saat və günlərdə titrəmə, üşümə və ya ürəkdöyünmə hissi də müşahidə oluna bilər. Bu, hormon və qan dövranındakı sürətli dəyişikliklərlə əlaqədardır.

Bir çox mədəniyyətdə lohusa və körpənin 40 gün xüsusi qorunması adəti mövcuddur. Elmi baxımdan 40 rəqəminin xüsusi təsdiqlənmiş mənası olmasa da, doğuşdan sonrakı ilk 4–6 həftə bədənin bərpası üçün həqiqətən vacib dövrdür. Bu baxımdan, qədim adətlərin arxasında müəyyən müşahidələrin dayanması mümkündür.

Ana olmaq bəzən ağrılı və çətin bir proses olsa da, bunun əvəzedilməz tərəfləri də var. Yeni doğulmuş körpə həyatının ilk günlərindən etibarən anasının səsini və qoxusunu digər insanlardan ayırd edə bilir. Bu, ana və körpə arasında formalaşan ilk və ən güclü bağlardan biridir.

Note: ölümə səbəb olan analar bu kimi səbəb faktorları daşıdığı halda əksərən cəzalanmırlar. Üstəlik, övlad itkisi onlara da ikiqat cəza olur və həyatdan soyuyurlar.

sosium

Sahib Altaylının təşəbbüsü ilə formalaşan, elitar mədəniyyət mühitini əhatə edən və bilik-məlumat mübadiləsini əsas məqsəd kimi götürən tədbir təşkilatı 2024-cü ildə fəaliyyətə başlamışdır. demək olar ki, hər il bir neçə tədbir verir. Əksərən iştirak etməyə çalışıram. Amma Son zamanlar wp üzərindən edilən çıxışlar isə artıq hədələmə tonunu alıb.

Ümumiyyətlə, Bir işi görürsünüzsə, axıra qədər görün. Hər dəfə başqa bir bəhanə çıxır ortaya: gah aparıcı işdən çıxır, gah problem izləyicinin üstünə atılır. Dünən deyilən bu gün təkzib olunur.


Bir tərəfdən deyirsiniz ki, "3 ilə etdiyimizi Türkiyədə 10 günə hazırladılar", sonra "Naxçıvan bitdi", ardınca "Bakı da tədbir fəaliyyəti bitdi". Bir gün "qeydiyyat dayandırılıb" deyirsiniz, o biri gün isə "qeydiyyatdan keçsəniz də, say xoşumuza gəlməsə tədbiri ləğv edəcəyik" açıqlaması verirsiniz. insanlar haqlı olaraq soruşur: siz ümumiyyətlə nə etmək istəyirsiniz?


Pul məsələsi olmadığını deyirsiniz, amma tədbirin videosunu belə YouTube-da yalnız premium abunəçilərə göstərmək planından danışırsınız. Əgər məqsəd pul deyilsə, bu qədər ziddiyyətli qərarlar nəyə xidmət edir?


Deyin ki, layihə gözlədiyiniz kimi alınmadı. Deyin ki, maliyə cəhətdən çatdıra bilmirsiniz. Bu, hər dəfə məsuliyyəti başqalarının üzərinə atmaqdan daha hörmətli olar. Əlinizdə sizinlə işləməyə can atan kifayət qədər könüllüləri qəbuk etdiyiniz halda, hər uğursuzluğun günahını gah birinə, gah digərinə yükləməyiniz düzgün deyil.


Bir tərəfdən layihənin Avropaya, Türkiyəyə yayılmasını istəyirsiniz, digər tərəfdən isə burada dəstək verən insanları "qədir bilməyənlər" kimi təqdim edirsiniz. Bəs sizə əvvəldən inanıb dəstək olan insanlar necə? Qurunun oduna yaş da yanmalıdır?


insanlar sadəcə aydınlıq, ardıcıllıq və məsuliyyət görmək istəyir. Bu qədər qarışıq mesajlardan sonra narazılığın yaranması təəccüblü deyil.



Sonradan deyirlər ölkə, ölkə.. maarifləndirən kütlə xaricə qaçır harasından tutaq ölkənin, o da qaçsın, mən də qaçım, buradakılar da ölsün. Mübarizə etməyək.

the machinist

Həyatınıza nəsə qatacağını düşünürəm. No sleep və ikinci şəxsiyyətim var deyənlər gəlsin.

1) insan niyə yuxusuzluqdan əziyyət çəkə bilər? 2) Yuxusuzluq gündəlik həyatımızda bizi hansı böyük psixoloji problemlərlə üzləşdirə bilər? 3) travma ilə üzləşən insanlar niyə ikinci bir şəxsiyyətin olduğunu deyir? ikinci şəxsiyyət və ikinci mənlik/alter ego/ kölgə tərəf arasındakı fərq nədir? 4) bundan necə xilas olmaq olar?

Filmi qısa olaraq mövzusunu desəm, trevor reznik deyilən arkadaş zavodda işləyir və bir il yuxusuzluqdan əziyyət çəkir və həddən çox arıqlamışdır. Zehni və fiziki problemlərin ortaya çıxışı onu insan münasinətlərində xeyli geridə saxlayır. Və ən əsası bir nöqtədə, xəstə reallıqla xəyal arasındakı o pərdəni itirir. Film davam etdikcə, bu hadisələrin arxasında duran psixolojik səbəblər aydın olur.

Filmin məşhur olmasında səbəb christian bale'in film üçün 28 kg verməsidir.
------- spoiler-----
yenə son hissə başlanğıcda yer edib.
------- araşdıraq-------
1) insan niyə yuxusuzluqdan əziyyət çəkə bilər?
Bu filmdə səbəblərdən biri olaraq, insanın bir travmasının (basdırılmış reallığı) dəfələrlə ortaya çıxışı və reallığı qəbul etməməsi, nəticədə bunu halusinasiya və ya ətrafı parçalanmış bir alqı sistemi ilə dərk edər.

Filmdə trevorla yanaşı tez-tez onun yanında olan ivan obrazı trevor'un kölgə tərəfidir. Onun tam əksi ivan, rahat, özünəinamlı, sosial, qorxusuz biridir. Trevor öz basdırdığı şəxsiyyətlə dalaşa girir. Filmdə ivan eyni zamanda kölgədən əlavə olaraq, vicdan səsi də olar.

Bəs ivana nə ehtiyac var idi?
Ümumiyyətlə, normal insan pis bir şey edəndə "mən pis bir şey etdim" deyər. Burada isə "mən pis bir şey etmədim, mən pis bir insanam" deyir. Və bu çox daha təhlükəlidir. Beyin hadisəni daşıya bilmədikdə günahı ikinci bir şəxsə çevirir. (ikinci şəxsiyyət yox a, ikinci benlik)

3) Fərq nədir?
ikinci şəxsiyyət dedikdə adətən Dissociative Identity Disorder (çoxlu şəxsiyyət pozuntusu) nəzərdə tutulur. Yəni ayrı xatirələri, davranışları və kimliyi olan müstəqil bir şəxsiyyət.
ikinci bənlik, kölgə tərəf və ya alter ego isə insanın qəbul etmədiyi, basdırdığı xüsusiyyətlərin simvolik təcəssümüdür. Biz ikinci bənlik'i deyəcəyik.
(Bu, shutter island(travma) , fight club (əsəb), enemy, black swan(mükəmməliyətçilik), secret window , mullholland drive (günah) ,identity (parçalanmış şəxsiyyət) , perfect blue (paranoya) , enemy (yersiz qorxu, narahatlıq) və s kimi filmlərdən , kitablardan isə hazırda oxuduğum wulf dorn "psikiyatrist" kitabında eyni bu film kimi ellen və qara adamdan qorxan qız olaraq səhnələşdirilib.

Nəysə, mövzuya qayıdaq, abimiz, bir qəza keçirir və bu travma onun zehnini ayıq edir.
Burada travma ----> günah hissi---->yuxusuzluq -----> reallığın pozulması zənciri işləyir. Yuxusuzluqdan danışsaq, Normalda insan yuxu vaxtı bütün emosional yükləri səliqəyə salar amma bunu etməyən bir zehin daima basdırılmış travmalarla boğuşarkən özünü tapar. Vicdanı onu rahat buraxmır. Birnəvi zehni bədənini də cəzalandırır. Yaşam enerjisi ölər və o şəxsdən qopmaq adına artıq kölgəsi danışar. bu qəzanın detalları ilə zaman-zaman yenə qarşılaşır.
Bundan əlavə, Toqquşan maşınlar qəzanı, dönən oyuncaqlar təkrar edən düşüncələri, labirint hissi zehni qarmaşanı, uşaq isə məsumluğu (günahsızlığı) təmsil edir.
Filmdə tez-tez 666 rəqəmini görürük ki, bu da günahı təmsil etdiyini düşünürəm. Günah, cəza, lənət.. Tez-tez evində notlar tapar, amma bunları belə özü yazmışdır. Not və işarələr onda paranoya hissini büruzə verər. Göndərən də , alan da trevordur. Amma bilinçdışı dediyimiz şüurla bu şəkil əlaqə qurmağa çalışır. Hər notda bir detal... (Keçmişini unudan və qeydlərə işləyən memento filmini xatırlatdı.)
Filmdə trevor kölgəsi ivanı heç kimin görmədiyini anlaması onu daha da qəzəbləndirir. işçilər onun hər diqqətsizlik etdiyi ciddi qəzalara normal reaksiya verərkən trevor bunu şişirdər. Və zehnində onların onun barəsində danışdığını düşünər, əslində trevor özü-özünü yarqılayır, dava edir. Əslində sayıqlayır. Vicdanın dışa vurumu.. heç kimə inanmaz, güvənməz.

Trevorun səhvi ilə Qolunu itirən işçi trevorun etdiyi qəza (travma) fiziki bir göstəricisidir. Trevor beləliklə etmiş olduğu əməli bir daha xatırlayar.

Freudun sözünə gəlirik, basdırılmış hisslər fərqli formada- yəni, daha güclü (şiddətli) təzahür edər. Buradan bir şey anlayırıq, zehnimizdə fısıldayan o səslər əslində bizi bir şeylərlə üzləşdirmək istəyir. Əgər o deyilənləri düzgün oxuya bilsək bizi əsir edən o düşüncələrdən qurtula bilərik.


4) Xilas: Filmin sonunda nə oldu?
Filmin sonundakı yuxu əslində fiziki yorğunluğun deyil, vicdani yükün boşalmasının simvoludur. Bir il ərzində yata bilməyən adam həqiqəti qəbul etdiyi anda yata bilir.
Daha detallı desəm, Trevorun avini öldürməsi əlbət onu bu dünyadan ayırmayacaqdı. Çünki avin onun zehnində idi. Finala doğru o bütün hər şeyi birləşdirir və o qəzanı tam ətraflı xatırlayır. Nəticədə, zehnində saxladığı 1 stəkan su onun qollarını yormuş və onu bir yerə qoymaq istəmişdir.
iki yolu var idi: ya buna rəğmən necəsə yaşamaq/ölmək ya da təslim olmaq
O təslim oldu , sadəcə polislərə deyil, eyni zamanda inkar etdiyi o acı gerçəyə və təslim olduqdan sonra ilk dəfə yatmaq istədi. Və yatdı.
(italik: O, düşüncələrinin zindanında idi, bu zindan isə onu azadlığa çıxarmışdı) -* belə, gözəl film idi. 8/10 Çünki qorxu filmi olmadan narahatlıq yarada bilmişdi. Və ən dəhşətli şey canavar, cin və ya qatil deyil də insanın öz vicdanının onun ardınca düşməsi olduğunu açıqlayır.
Bir də maraqlıdır ki, The Machinist ilə Shutter Island arasında bir oxşarlıq var idi: hər iki filmdə qəhrəman həqiqəti axtarırmış kimi görünür, amma əslində həqiqət onu axtarırdı. Bu baxımdan baxanda The Machinist çox uğurlu psixoloji filmdir. Bu arada, maşinist niyə deyilir, çünki zaman keçdikcə hisslərini, yaşama sevincini itirən trevor elə robotik bir canlıya dönüşür. Sizin də bir gün qucaqladığınız o yalanları gerçəkliklə əvəz edib azadlığa çıxmanız diləyi ilə..

Yazılardan əlavə, Əlaqəli 2 video:
Kırmızı oda -dara- travmanın yuxuya təsiri

(youtube: )

(youtube: )