miguel hidalgo

meksikanın milli qəhrəmanı. meksikanın ispan ağalığından xilasına yönəlmiş 1810- 1811-ci illər xalq üsyanının rəhbəri. 50 yaşına qədər sadəcə katolik keşişi olan idalqo 1810-cu il dolores şəhərində tarixə grito de dolores (dolores çağırışı) kimi düşmüş məşhur çağırışı ilə xalqı ispanlara qarşı mübarizəyə qaldırmışdır. nizamlı orduya sahib olmaması səbəbi ilə üsyanı məğlubiyyətlə bitmiş başçısı idalqo əsir tutularaq məhkəməyə verilmiş və 1811-ci ilin iyulun 30-da chihuahuada güllələnmişdi. meksikada padre de la patria yəni vətən atası adlandırılan idalqonun şərəfinə hər il 16 sentyabrda meksikada müstəqillik günü onun dolores çağırışına əsasən qeyd olunur.. alman astronomu u.baadenin 1920-cu ildə kəşf etdiyi 944 hidalgo planeti məhz idalqonun şərəfinə adlandırılıb.

qəzənfər xaliqov

1898 - 1981 ci illər arası yaşamış rəssam. dövlət rəssamlıq texnikumunu bitirmişdir. yaradıcılığının erkən dövründə molla nəsrəddin jurnalı və gənc işçi qəzeti üçün karikaturalar çəkmişdir. 1930-cu illərdə boyakarlıq əsərləri qadınlar şöbəsi , firdovsinin dəfni , çoban cümşüdün portreti , plakatlar və kitablara illustrasiyalar çəkmişdir. nizami gəncəvinin 800 illiyi ilə əlaqədar rəssam bir ilkə imza ataraq n.gəncəvinin portretini çəkmişdir. bundan əlavə xosrov və şirin poemasına da illustrasiyalar çəkmişdir. istintaq davam edir , sehrli xalat kimi filmlərin geyim rəssamı olmuşdur.
firdovsinin dəfni

nizaminin portreti

karbonarlar

italyanca carbonaro kömürçü sözündən yaranmış 19-cu əsrin əvvəllərində italyanın cənubunda yaranmış eyni adlı gizli siyasi cəmiyyətin üzvləri. ölkəni fransa ,həmçinin avstriya zülmündən xilas etmək , vahid və müstəqil italyan dövləti yaratmaq məqsədi güdürdülər. hərəkatın mərkəzi siciliya idi. 1815-ci ildə neapolda burbonlar sülaləsinin hökmranlığı bərpa edildikdən sonra xüsusilə geniş vüsət almışdı. lakin təşkilatlarının məhdud sui-qəsdçi taktikası və xalq kütlələrindən ayrı düşməsi səbəbindən karbonarlar 1820-1821-ci illərin burjua inqilabları və 1831-ci ildə romanya , parma və modenadakı üsyanlar zamanı məğlubiyyətə uğradılar. inqilabi ruhlu hərəkat 1831-ci ildə gənc italya cəmiyyətinə daxil oldular. italyan karbonarizminin təsiri ilə 1820-1821 ci illərdə fransa və isveçrədə , balkan ölkələrində də karbonar cəmiyyətləri yaranmışdı. fransada bir neçə müvəffəqiyətsiz üsyanlardan sonra 30-cu illərdə karbonarlar gizli respublika cəmiyyətlərinə daxil olmuşdular. vaxtı ilə osmanlıda qurulmuş olan ittihad və tərəqqi cəmiyyəti karbonarlardan örnək götürmüşdülər

marie-henri beyle

1783-cü il yanvar ayının 23-ü fransanın qrönobl şəhərində vəkil ailəsində dünyaya gəlmiş yazıçı. dünya ədəbiyyatında stendal olaraq bilinir. 7 yaşında olarkən anasını itirən stendal humanist və respublikaçı olan babasının himayəsində böyümüşdür. 1799-cu ildə hərbi nazirlikdə qulluğa girmiş birinci napoleonun italiya səfərində (1800) iştirak etmişdir. 1806-1814 cü illərdə intendant kimi napoleonun bir sıra hərbi səfərlərində o cümlədən rusiyaya yürüşdə iştirak etmiş ,moskvanın yandırılmasının , borodino döyüşünün , fransız ordusunun rusiyadan qaçmasının şahidi olmuşdur. napoleonun süqutundan sonra italiyaya getmiş karbonarlar hərəkatının rəhbərləri ilə əlaqə saxlamış, italyan romantikləri ilə yaxınlaşmış ,bayronla dostluq etmişdir . 1821-ci ildə fransaya qayıtmış ,ədəbi həyatda fəal iştirak etmişdir. 1830-cu ildə əvvəl triyestdə sonralar civitavekkiya (italiya) şəhərində fransanın konsulu işləmişdi. 1842-ci ilin martında bir neçə günlüyə fransaya gələn yazıçı paris küçələrində gəzərkən iflic vurması səbəbilə ölmüşdür.
stendalın iki yüzdən çox ədəbi təxəllüsü olmağına baxmayaraq stendal (alman sənətşünası vingelmanın doğulduğu kiçik şəhərin adından gəlir) təxəllüsü ilə məşhurlaşmışdı. ilk əsərləri musiqiyə aiddir ( haydn, motsart və metastazionun həyatı (1817), rossinin həyatı (1824) və sairə. stendalın ədəbi yaradıcılığı fransız tənqidi realizminin ilkin mərhələsidir. italiya rəssamlığının tarixi , roma ,napoleon, florensiya (1817) , məhəbbət haqqında (1822) , rasin və şekspir (1823-1825), roma gəzintiləri ( 1829) və.s. kitablarında idealist estetikaya ,ədəbi ehkamlara , epiqonçu klassizmə qarşı çıxmış , incəsənətin ictimai vəzifəsini , realizmi , təbiiliyi və həyatiliyi müdafiə etmişdir. dörd romanın müəllifidir. armans , qırmızı və qara , parma monastrı , Vanina Vanini , lüsyen leven (1834-1836 ilk nəşrində qırmızı və ağ. tam nəşri 1929) . həmin əsərlərdə xüsusilə qırmızı və qara romanında burjua cəmiyyətinin ictimai və əxlaqi çürüklüyü , fransa burjua inqilabından sonrakı ictimai həyat , mütərəqqi ,inqilabi qüvvələrlə irtica arasındakı mübarizə əksini tapmışdır. həm köhnə , mürtəce qüvvələrin nifrəti , həm də yeni burjua qaydalarının amansızlığı ilə qarşılaşan yüksək təbiətli , bacarıqlı , ehtiraslı gənc nəsil bu mübarizədə çox vaxt məğlub olur. hadisələrə yanaşmada tarixilik , vəziyyət və xarakterlərin inandırıcı təsviri , qəhrəmanların psixoloji aləminə dərindən nüfuz etmək , dinamik ehtirasları , ağıl və hisslərin bağlandığı düyünləri açıb göstərə bilmək məharəti stendal yaradıcılığının səciyyəvi cəhətləridir. psixoloji romanın da ustalarındandır. qəhrəmanlarının (jülyen , fabritsio ) daxili aləmini ictimai mühitdən , sosial şəraitdən təcrid etmir. anri bryuların həyatı (1835) , xudbinin xatirələri (1832) avtobioqrafik əsərləri , lamyel (1839-1842 bitirə bilməmişdir) kimi əsərlərin yazarıdır. stendalın müəllifi olduğu demək olarki əksər romanlarına filmlər çəkilib. yazıçının adı ilə stendal sindromu (florensiya) psixosomatik pozğunluğu məlumdur

kromlex

breton dilində crom - dairə , lech - daş deməkdir. neolit əsasən isə tunc dövrlərinə aid meqalit tikililərin bir növü. kromlex adətən bir və ya bir neçə konsentrik dairə yaradan dik qoyulan dik daşlardan (6-7 metr hündürlükdə) düzəldilirdi. tikilinin mərkəzində bəzən dolmen (düz bucaqlı qəbir üstü abidə . dəfn kamerası kimi xidmət edirdi. ) , yaxud menhir ( şaquli vəziyyətdə yerə basdırılan daş. ancaq qəbirstanlıqlarda təsadüf edilirdi) yerləşir. qazıntılar zamanı kromlexdən daş baltalar, dən daşları və sairə aşkar edilmişdi. tikilinin təsadüf edildiyi ərazilər kiçik asiya, avropa , zaqafqaziya o cümlədən azərbaycan hesab edilir. avropada ən tanınmış kromlex stonehenge sayılır. azərbaycanda yanardağ kromlex daş sərgisi də mövcuddur ki 2019-cu ilin iyun ayında açılıb

jan ogüst dominik enqr

1780 - 1867 -ci illər axarında yaşamış fransız akademist , rəssam. 1797-ci ildə parisdə jak lui davidin yanında oxumuşdur. fasilələrlə 1806-cı ildən italiyada yaşayıb yaradıb. 1835- 1841 ci illər arasında romadakı fransız akademiyasında direktor kimi işləmişdir . restavrasiya dövründə çəkdiyi real həyatdan və həqiqətdən uzaq tarixi və mifoloji kompozisiyalarında klassizmin mühafizəkar ehkamlarına riayət etmişdir.
həmin əsərlərdən olan xııı lüdovikin vədi

homerin apofeozu (ilahiləşdirilməsi)

onun bu illərdəki əsərlərində romantizm meylləri də özünü göstərir. bir çox portretlərində özünün prinsiplərindən uzaqlaşaraq realist portret tipləri yaratmışdır.
Portrait of Monsieur Rivière:

Portrait of Mademoiselle Rivière

Portrait of Madame Rivière

gözəlliyi əbədi ideal sayan rəssam əsərlərində gənc qadın bədənini bütün incəliyi ilə təsvir edib.
La Baigneuse Valpinçon (valpinçonlu çimən qadın) :

böyük odalisk ( la grande odalisque). uzanmış cariyə olaraq da deyilir

la source (çeşmə ,mənbə . fransızca la source bahar mənasına gəlir)

bu rəsm əsərlərinin üçü də luvrdadır.
karandaşla da rəsmlər ərsəyə gətirib
La famille Stamaty (stamati ailəsi)

ən sonda rəssamın tanınmış işlərindən sayılan türk hamamı (Le Bain turc)

aum si̇nri̇kö

yaponca aum həqiqət təlimi mənasını verən 1984-cü ildə Shoko Asahara tərəfindən qurulmuş terrorçu totalitar təriqət. təlim və praktika əsas müddəalarını tantrik buddizmdən və bəzi başqa dinlərdən götürmüşdü. 20 mart 1995-ci ildə tokyo metrosunun bir neçə stansiyasında zarin qazı ilə təşkil etdikləri terror nəticəsində 12 insanın ölümünə təxminən 6000 insanın yaralanması səbəb olmuşdu. qruplaşmanın rəhbəri Shoko Asahara 1995-ci ildə tutulub edam cəzasına məhkum edilmişdi. qruplaşma 2007-ci ildə Aleph ve Hikari no Wa adlı iki qrupa bölünmüşdür. terror təşkilatının hələ də müəyyən sayıda qrup üzvləri mövcuddur.
simvolları isə

antoine watteau

1684-1721-ci illər arası yaşamış fransız qrafik və boyakar. 18-ci əsr fransa realist sənətinin yaradıcılarından hesab olunur. çəkdiyi rəsmlərdə intibah dövrü sənətkarlarının təsiri olmuşdur. realist tablolarında (savoyar) səmimilik , lirika və müşahidəçilik güclüdür. kifer adasına ziyarət

məhz bu əsərdən sonra rəssam akademik adını alıb
yaradıcılığında bayram şənliyi səhnələrini əks etdirən əsərlər mühüm yer tutur.
venesiyalı bayramlar:

məhəbbət bayramı

jersenin əntiq şeylər dükanının lövhəsi (realizm nümunəsi)

luvrda saxlanılan jil (pierrot) tablosu

yakob yordans

16-cı əsrin sonu 17-ci əsrin 80ci illərində yaşamış flamand rəssam. məişət səhnələri təsvir olunan əsərləri ilə şöhrət qazanmışdır. yaradıcılığında xalq sənətinə meyli güclü olmuşdur. bəzi əsərlərində dini motivlərin yer alması onun incil ilə dərindən maraqlandığını göstərir.
paxla kral bayramı

çobanların sitayişi.

meyvə səbəti olan qulluqçu qız və iki sevgili

oranlı şahzadə fridrix henrixin təntənəsi pannosu