sacrificium

keçdiyimiz yollar, sonsuz mezarlıqlardır aramsız basdırıldığımız. yola çekilen hasar: heyvanların, qadınların, körpelerin ölüleriyle hördüyümüz. bıçağı tutan elin qurban verildiyi görülmeyib hele . halbuki, qurbanların da başqalarını qurban etdiyi hallar olur. onlar qurban olmamaq üçün qurban eden, yaxud başqalarının qurban verilmesine bigane qalan cemiyyetin tezahürüdür.

başqasının qurban verilmesine laqeyd qalan, elinde bıçaq tutanın simasında öz eksini görür. çünki ellerini qana bulamasa bele, boşqabını qurbangaha çevirib artıq. zülmden ve ölümden qaçarken, başqalarının zülm görmesine ve ölmesine etinasızlıq göstermek ikiüzlülüyün en böyüyüdür.

lakin esl pislik bıçaq tutacaq ele bıçağı uzatmaqdır. heyvanları,körpeleri, qadınları, sevgisinde cinsiyyet tanımayanları ve başqa bir bedende qadın doğulanları hökmle, özbaşınalıqla, esaretle, cinayetle, tecavüzle “qurban” eden, qanın rengini seçe bilmeyecek qeder kordur. eline o bıçağı tutuzduransa qanın rengini ona qırmızı deyil, boz olaraq gösterir. tanrı adına qan tökmek caizdirse eger, şeytana gerek yoxdur artıq . sonsuz merhemet sahibi deyilen varlıq eger yarattığının qanına qeltan olmasını isteseydi göy qübbesi yerinden oynayardı.

odur ki, tanrı deyil insandır qurban isteyen. tanrı’nın sallaqxanaları, kürk biznesi, işgence laboratoriyaları, qefesleri ya da teleleri yoxdur. mesumların qanından ve canından menfeet elde etmez, feryadlarla beslenmez. qurbanın qanı, ancaq o bıçağı tutan ve bıçağı o ele tutuzduranın menfeetleri, inancı, kini ya da nifreti üçün tökülür. qurban kimi feda edilmek, qurban edenin özünü haqqlı ve selahiyyetli görmesinden qaynaqlanır. özünü güc ve ixtiyar sahibi gören her kes, başqasının celladıdır.

göresen dünya qurulandan beri neçe feryad yükselib erşe? ne qeder qan hopub yuxusundan oyandırılandan beri torpağa? neçe heyvan ve insan körpesinin qanadları boyanıb qana?

elimize bıçağı veren el geyindirib biz heyvanlara, insanlıq adlı bu saxta geyimi. qulaqlarımıza zulm etmeyi, öldürmeyi fısıldayan bir ecinnedir o. gülerüzü ile aldadıb bizleri. feqet qurban eden atarsa bıçağı elinden, alnına torpağa toxum ekmek kimi faydalı bir emel yazılar ve yaşarken yaşatmayı seçer.

nöqsandan, günahdan dem vuracaqsa insan, ayıb yerlerini deyil tekebbürünü örtmeli ve buraxmalıdır bıçağı elinden.

qaynaq : çınar ekiz

the young pope

her ne qeder youth filmiyle geniş kütlelere adını duyursa da, mene göre la grande bellezza filmi qat-qat üstün olan italyanın "yeni fellinisi", rejissor Paolo Sorrentinonun hbo üçün çekdiyi 10 seriyadan ibaret mini-serial...baş rolda da her rolun haqqını veren ilah jude law...oktyabr bir an önce gelsin isteyirem...önce westworld indi de bu...bu il hbo'nun ili olacaq anlaşılan...traileri izledim ve tüklerim biz-biz durdu....dini-mifolojik simvolistika, portreti andıran sekanslar, arxa planda çalan musiqi...bir sözle möhteşem!!!
p.s. sözlüye de salam çakması çox gözel tesadüf olub...traileri izleyende göreceksiz -*

(youtube: )

downton abbey

adını duysam da heç vaxt marağımı cezb etmemişdi bu serial… sebebini axtarsam da tapa bilmirem hele de…klassik tragediya qehremanlarına mexsus hubris deyin, ya da neticesi hüzün, peşmançılıq, nedamet olacaq hamartia deyin ne deyirsizse ama sebebini heqiqeten bilmirem…bir onu bilirem ki, izlemeye qerar verdiyim gün, ilk seriyanı izleyib bitirdikden sonra derin heyranlıq ve valeh olma hissi ve gecikmişlik hissi birbirine qarışmışdı...gecikmişlik hissinin getirdiyi o derin nedamet duygusu ile tanışdığım anlar çox olmayıb heyatımda…bu duygunu def elemek üçün lazımi soyuqqanlığı ve olguları olduğu kimi qebul elemek bacarığını inkişaf etdirmişem yeqin iller boyu…ama bu serial mene efsuslandığım o nadir nedamet duygusunu yaşadan obyektlerden biridir…belke de gederek yaşlandığımın göstericisidir...gecikmişlik duygusu yaş öttükçe daha bir travmatik hala gelir yeqin...zamana qarşı yarış ve her yere yete bilmemenin verdiyi hüzünle üzleşmekdir belke...bilmirem…

zövq kategoriyasını teyin eden diger ünsürler kimi, ki sayıları olduqca çoxdur – geydiyimiz geyimden, seveceyimiz adama qeder- serial, film ve kitab zövqü de bizim digerlerine teqdim etdiyimiz şexsiyyet kataloqumuzun bir parçası olmağa xidmet edir…seriallarla bağlı illerdir gelişdirdiyim deyişmeyen bir qızıl qaydam var…pilot bölümüne baxıram loru dille desek sardıysa o zaman izleyirem…maksimum 2 seriyanı izleyerem o da çox nadir…o serial danışmalıdı menimle, mene deyecek neyise olmalıdı, mene xitab elemelidi, reception estetik nezeriyyesinin dediyi ki eyni “qavrayış üfüqü”nü paylaşmalıyıq vs, vs...bu çoxları üçün beledir…sadece 1.ci şexs adına danışmıram, “royal we” kullansaydım kaş ki…neyse bu qeder girizgah yeter...
tanım olaraq britaniyanın itv kanalında 2010-2015 illeri arasında yayımlanan 1912-1925-ci iller arasında ingiltere’nin yorkshire eyaletinde keçen ve crowley ailesinin başından keçenlerden behs eden serial…başlıq açılmamasından ele qenaete gelmek olar ki, sözlükde izleyicisi yoxdur...varsa onlarla serialı müzakire etmek maraqlı olardı...

ssenarist ve prodüser julian fellowes’in çox güçlü qelemi var...adamın yazıcı keçmişi imkan verir ki, bele gözel şaheser seriallar yaratsın...entrynin davamında serialın edebiyyatda roman janrının bir növü olan nehir roman- novel sequence arasındaki benzerlikden behs edecem…nehir roman terminin azerbaycan dili üçün alternativleri müzakire ede bilerik…mene göre downtown abbey serialı ekran üçün yazılmış vizual bir nehir roman numunesidir…daha önceleri nehir roman nümunelerinin televiziya adaptasiyaları olub, hele de var...en meşhurlarından biri john galsworthynin yazdığı forsaytlar haqqında saqa the forsyte saga romanın ekranizasiyasıdır...

nehir roman, ya da fransada yarandığı üçün roman fleuve bir yazıcının qeleminden çıxan geniş bir zaman dilimini, ya da bir çağı ehate eden hadiseleri bir grup insanın ya da bir topluluğun gözünden veren çox cildli romanlarla deyilir…bu kimi özelliyi ile bildungsromanla benzerlik daşısa da, bildungsromanın tek bir obrazın iller erzinde deyişmesini, böyümesi ve inkişafından behs etmesi aralarındaki esas ferqli xüsusiyyet olaraq qarşımıza çıxır…ayrıca bildungsromanın tehkiye qurğusundaki bir-birini izleyen xronolojik bir bütünlük onu nehir romanından ayırır…lakin nehir romanın terifi haqqında da fikir birliyi yoxdur...bezi nehir romanların xronolojik ardıcıllığa malik olduğu qeder, uzun zaman dilimini ehate etmediyi örnekleri de var...bu növün en meşhur numunelerinden balzak’ın “beşeriyyet komediyası” romanlar silsilesi, proust’un keçmiş zamanın izinde romanı ve oxuma listeme aldığım roje martin dü qar’ın tibo ailesi romanıdır…

vizual nehir roman olaraq adlandırdığım downtown abbey en çox sevdiyim dönem olan belle epoque’un qürüb illerinden başlayaraq böyük müharibe adı verilen 1.ci dünya savaşı, savaşdan sonraki estetik modernizm ( high modernizm) ve ya, “the roaring 20s” ya da caz epoxası -“jazz age” diye adlandırılan dönemi tarixi faktlar ve bedii quruluşun mükemmel sintezi şeklinde tamaşaçıya teqdim edir...behs edilen dönemin sosyal ve medeni atmosferini, siyasi hadiselerini, xüsusile sosializmin ve liberal herekatın yükselişi, süfrajet herekatı, tezimle de elaqedar olan irlandiya homerule herekatını ve bunun kimi ictimai ve özel heyatda baş veren çoxlu maraqlı hadiseleri ve deyişiklikleri meharetle eks etdirir...
aktyor seçimine geldikde iste ise tek kelimeyle möhteşem seçimlerden ibaret olduğunu söylemeliyem…dame maggie smith var daha ne olsun…oynadığı zengin dul ( dowager) qrafinya grantham obrazı ile ayaqda alqışlanası performans sergileyir…ve en nehayet kral edvard döneminin poetik ve elitist ingilizcesi ve onun “received pronounciation”u…tarixi ve dönem seriallarına marağı olan her kesin izlemesini tövsiyye edirem...

still a rose

shakespeare 'in romeo ve cülyetta faciesini bu defe queer ve hibridlik perspektivinden yeniden konseptuallaşdıran qısa film...filmin adı da pyesde cüliyetta'nın meşhur "What's in a name? That which we call a rose
By any other name would smell as sweet." misralarına neziredir...amerikada ve dünyadaki nüfuzlu film festivallarında premyerasından sonra internet mekanında yayımlanması gözlenilir...

(youtube: )

mən səni araram

musiqisi fikrət əmirov 'a, sözləri tələt eyyubov 'a məxsus olan azerbaycan musiqisinin şedevrlərindən sayılan şərqi...nə qədər axtardımsa, tələt bəy haqqında internetdə kontent tapa bilmədim...doğum yeri, kimliyi, doğum tarixi...sadəcə mövcud olan məlumat, tələt bəyin shakespeare'in sonetlərinin dilimizə qazandırdığı ilə bağlıdır...taa 1955-ci ildə...bundan başqa tələt bəyin, hamlet , Qış nağılı, antoni və kleopatra pyeslərini də dilimizə tərcümə etməsilə bağlı məlumata da rastladım...amma təəssüfki, bu məlumat çox məhduddur...tələt bəy haqqında bilgisi olanlardan xahiş olunur entry yazsın, ya da bilgiləndirsin...

mahnıya gəldikdə isə; fikrət əmirovun dühası, tələt bəyin sadə və bir o qədər də vurucu sözlərini estrada- orkestral altyapı və milli ladlarla bir qəlibdə əridərək möhtəşəm bir musiqi yaratmışdır...təsadüfi deyil ki, mahnı həm qərb musiqi alətləri ilə (skripka,pianoda instrumental ifaları internetdə tapa bilərsiniz) həm də şərq musiqi alətləri ilə (xüsusən tarzən ədalət vəzirovun ifası nəfisdir) səslənişi və ifasında öz mükəmməlliyindən heç nə itirmir...mahnının ilk ifaçısının kim olduğu bir qədər mübahisəlidir... bəziləri ilk ifaçısının flora kərimova olduğunu iddia edir, digərləri isə ilhamə quliyeva...mənim şəxsən ən sevdiyim ifa aynur isgəndərli'nin ifasıdır ki, entry'nin sonunda da məhz onu paylaşıram...ötən əsrin nəğmələrinə könül verənlərə gəlsin..

(youtube: )

scylla və charybdis

ulysses'in en yaddaqalan ve maraqlı bölümlerinden birinin adı...milli kitabxanada keçen bu bölümde stephen dedalus ve leopold bloom ilk defe dolayı yolla qarşılaşır, stephen öz meşhur ''hamlet'' nezeriyyesini seslendirir...bu nezeriyye de tamamen joyce'un triest'de hamlet haqqında verdiyi seminardan izler daşıyır...stephen (yeni dolayı yolla joyce) iddia edir ki, shakespeare hamlet faciesini oğlu ''hamnet''in ölümünden 4 il sonra, atasının ölümünden ise 1 neçe ay sonra yazmışdır...joyce'a göre pyesde hem atanın, hem de oğulun adının hamlet olması shakespeare'in bu pyese şexsen daxil olduğunun ifadesidir...joyce'a göre bu da shakespeare'in her iki itkinin ve matemin sublimasiya edilmesi seylerine esaslanır...nece ki, hamlet shakespeare'in oğul statusundan ata statusuna keçişini temsil eden (eyni qaydada edebiyyatşünaslar bu keçişi shakespeare'in ilk oyunları ve sonrakı dönem oyunları arasında yetkinliye keçiş olaraq da izah edirler) bir eser olaraq görülür, eyni şekilde ulysses'in başında genc stephen olan joyce (a portrait of an artist as a young man) romanın sonunda kamil bloom'a doğrü tekamül keçirir...netice etibarile hem hamlet, hem de ulysses ''atalıq travma''sın qebulu üçün verilen seylerin edebi-poetik inikası olaraq görüle biler.

dünya ədəbiyyatı və tərcümə

qeyd: ‘’dünya edebiyyatı’’ ve ‘’tercüme’’ mefhumları arasında olan qarşılıqlı münasibetleri ve elaqeleri işıqlandıracaq entrym tez çalışmamın tamamlanan fesillerinden yararlanılaraq yazılmışdır.

ilk növbede her iki mefhumun daşıdığı semantik deyer ve assosiasiya barede onu qeyd etmek lazımdır ki, ‘’dünya edebiyyatı’’ mefhumuna edebiyyatşünaslar terefinden verilen terif bu anlayışın ‘’utopik, zaman ve mekan üstü ve elçatmaz’’ olmasıyla xarakterize olunur...ziddiyyetli bir şekilde ise tercüme anlayışı heyatımızın müeyyen bir meqamında qarşımıza çıxan ( qloballaşma ile hardasa her addımda qarşılaşırıq) ve çox vaxt onun varlığını tamamen göz ardı etdiyimiz (tercümeçilerin en yaralı yeridir- tercümeçinin adı yoxdur problematikası ) bir fenomen olaraq bilinir...belelikle utopik ve gündelik olan arasında düşündüyümüzden daha derin ve hardasa tabeli olan münasibet bu entry’nin temelini formalaşdıracaqdır...

ilk olaraq entry’nin dialektikasını teşkil eden ‘’tercüme’’ mefhumu haqqında: tercümeden behs ederken onun problemli, çetin ve müşkül bir iş, bir fealiyyet olmasından behs edilir çox vaxt...bu da bizi tercüme haqqında iki tezadlı mövqeye aparır: 1) tekstual (metne aid); 2) humanist mövqe.

tekstual mövqeye göre tercüme özlüyünde defekt, eksik ve orijinal metne ‘’xeyanet’’den izler daşıyan (tradutore tradittore- tercümeçi xaindir) bir fealiyyetdir... bu fikir temellerini antik dünya görüşünden, roger bacon’a qeder geden felsefi düşünce tarixinden izler daşımaqdadır....bibliyanın tercümesine qarşı çıxan, hatta willam tyndale’i yandıran bu anlayışın neticesidir...ironik olaraq onu qeyd etmek lazımdır ki, onların tercüme olunmasına qarşı çıxdıqları vulqata bibliyasının özü de yunan ve ivrit dillerinden tercümeçilerin hamisi ( her il 30 sentyabrda tercüme günü kimi qeyd olunur) müqeddes iyeronim terefinden tercüme olunmuşdur. yeni bir növü tercümesine qarşı çıxdıqları eserin özünün de tercüme olması argumentum ad ignorantiam veziyyetine örnek teşkil edir...

diger terefden humanist mövqe ise jose ortega y gasset’in meşhur essesinde de dediyi kimi tercümenin ehtişamını terennüm edir...bu anlayışa göre tercüme diller, medeniyyetler arasında körpü rolunu oynayaraq qarşılıqlı münasibetleri tenzimleyir, tolerant ve bugünlerde olduqca populyar olan ‘’multikulturalizm’’e xidmet edir... tercüme sayesinde orijinal metin yeni heyat, yeni oxuyucu kütlesi qazanır... yazarın dünya edebiyyatına girişini ve oradaki mövqeyini teyin edir... bu fikir temellerini yunan-roma medeniyyeti, ereb intibahi, renessansdan alaraq maariflenme ve alman romantizminin tercüme anlayışına ilham vermişdir....lakin tercüme haqqında seslendirilen her iki mövqe mehdud perspektivden baxdığına göre tercüme fenomenini açıqlamağa ve izah etmeye yeterli deyildir... beleki, tekstual mövqenin dini ve idealist yanaşması orijinal metni ucaldır, tercümeni minor edebiyyat olaraq deyerini azaldır...humanist mövqenin funksional ve romantik yanaşması ise yerli ve xarici medeniyyetler arasında sintezi terennüm edir...lakin bu fealiyyetin kesişme nöqtesinde nelerin baş verdiyini, bu qovşaqlarda baş veren medeniyyetler arasında hegemoniya ve assimilasiya meselerini göz ardı etdiyinden mehdud ve terefli mövqe seslendirir...

temelleri goethe terefinden alman romantizminde atılan dünya edebiyyatı – weltliteratür mefhumu 2000-ci illerden sonra yeniden edebiyyat akademiyasında gündeme gelmeye başlamışdır...heç bir zaman ideologiyadan ayrı düşünülemeyen edebiyyatın özü de 2—ci dünya müharibesinden sonra süretle qütblere ayrılan dünyada elmi disiplin olaraq müxtelif adlar altında qarşımıza çıxmışdır... amerika ve avropada qarşılaşdırmalı edebiyyat adı altında elm sahesi kimi öyrenilen ‘’dünya edebiyyatı’’, sovet ölkelerinde ise ferqli dönemlerde ‘’burjua edebiyyatı’’, ‘’xarici ölke edebiyyatı’’ olaraq adlandırılsa da ümumi çerçeve her zaman ‘’dünya edebiyyatı’’ başlığı altında öyrenilmeye davam etmişdir... lakin goethe‘’dünya edebiyyatı’’ fikri problemli bir mefhum olaraq qalmaqdadır...goethe'nin tam ve tekmil bir mefhum olaraq inkişaf etdirmemesi, akademiyada bu fikrin ilk teyinatı ile sonraki yozum ve yorumları arasında ayrılıqların yaranmasına sebeb olmuşdur...belelikle goethe’nin dünya edebiyyatı proyekti de tehrife uğramış ve diger bütün deyerler kimi uzun müddet sadece avropamerkezli ve sadece klassik eserler ve kanonik eserleri ehtiva eden bir edebi miras olaraq görülmüşdür....

halbuki, goethe’nin dünya edebiyyatı deyerken müxtelif medeniyyetlere mexsus insanlar arasında fikir mübadilesini, milletlerin intellektual xezinelerini mübadile üçün meydana getirdikleri edebi alış veriş mühitini nezerde tuturdu...goethe’nin xeyalını qurduğu dünya edebiyyatı mefhumu güc ve hegemoniya münasibetlerinden tamamen izole olunmuş, siyasi şovinizmden uzaq, milletleri ve xalqları birleşdiren, minor edebiyyatların major edebiyyatlar ayrımının olmadığı ve temelinde tercümeni alan utopik ve ideal bir strukturdur... (marks ve engels’in kapital’daki ticari metaforlarını goethe’nin dünya edebiyyatı mefhumu zemininde ifade etmeleri ve ideal cemiyyet tefekkürünü bu mefhum etrafında formalaşdırmaları heç de tesadüfi görülmemelidir).

millenium sonrasında ise bu mefhumun tekrar gündeme gelmesi dominant amerika ve qerb merkezli mövqeyinden gederek uzaqlaşaraq, post-kolonial ve qloballaşma nezeriyyeleri çerçivesinde yeni gözle oxunaraq anlamlandırılmağa başlamışdır... günümüzde dünya edebiyatının tedqiqat obyekti ve mövzusu müxtelif xalqların edebiyyatlarının birbirleriyle qarşılaşdıraraq, onların bir birinden ayıran yerli, unikal ve mehelli cehetlerini, eyni zamanda onları bir birine bağlayan ümumi, cahanşümül ve humanist xüsusiyyetlerini ortaya çıxarmaqdan ibaretdir...bu da goethe’nin dünya edebiyyatının xalqların edebiyyatlarının xelitesinden emele gelen, her xalqın her milletin öz partiyasını çaldığı ezemetli bir simfonik konsert fikri ile tamamile üst-üste düşmekdedir...

jon snow

--spoiler--



--spoiler--

--spoiler--



--spoiler--

--spoiler--



--spoiler--

--spoiler--



--spoiler--

--spoiler--



--spoiler--

--spoiler--



--spoiler--

--spoiler--

jaehaerys targaryen

--spoiler--