two concepts of liberty

isaiah berlinin yazdığı 1959 tarixli məqalə. məqalədə iki anlayış, neqativ azadlıq və pozitiv azadlıq verilmişdir. neqativ azadlıq deyərkən berlin hər hansı bir məcburiyyətin, senzuranın olmadığı halda insanların etdiyi hərəkətlər, davranışlardır. pozitiv azadlıq dedikdə isə, insanın özü özünün sahibi olması göstərilir. berlinə görə bu haqqlar totalitarizmin əlamətlərini özündə saxlayır və bu anlayışın heç də azadlığı öz mənasında təsvir etmədiyini qeyd edirdi. berlin düşünürdü ki, bu azadlıq nəticəsində insanların beynində yaranan utopik fikirlər, ideyalar sözün əsl mənasında ölümcül ola bilərdi. çünki, bu şəkildə düşünənlər ideyalarını reallaşdırmaq üçün hər şeyi etmək haqqlarının olduğunu düşünə bilərlər.

isaiah berlin

rus əsilli yazıçı, filosof və diplomat. ikinci dünya müharibəsi illərində amerikada ingiltərənin səfiri olan berlin winston leonard spencer churchill üçün hadisələrin xülasəsini əhatə edən hesabatlar yazırdı. berlinin əsas yazılarından, işlərindən biri də kommunizmə qarşı çıxması idi. müxtəlif mövzularda müxtəlif yazılar yazan filosof öz siyasət fəlsəfəsini two concepts of liberty adlı məqaləsində meydana çıxardı. o, bu məqaləsində məqalənin adından da göründüyü kimi iki anlayış ortaya qoymuşdur. bu anlayışlar neqativ azadlıq və pozitiv azadlıq idi.

ludwig wittgenstein

1889-cu ilin aprel ayında avstriyada doğulan məşhur iki uşaqdan biridir. uşaqlardan biri adolf hitler, digəri isə ludwig wittgenstein idi. eyni məktəbdə, eyni sinifdə oxumuş bu iki uşaq hər ikisi birinci dünya müharibəsində vəzifə almışdırlar. ludwig də hitler kimi öz təcrübələrinə istinad edərək ilk kitabını, tractatus logico-philosophicusu yazdı. ömrünün sonlarında yazdığı philosophical investigations adlı əsəri isə ölümündən sonra nəşr edilmişdir. ölərkən isə son sözləri "söylə onlara, mən gözəl bir həyat yaşadım" olmuşdur.

bruno hauptmann

amerikanın milli qəhrəmanlarından biri olan pilot charles lindberghın uşağını qaçırıb, onu öldürən almaniyadan gəlmiş köçəri şəxsdir. bu hadisə amerika ictimaiyyətinə ciddi təsir etmişdir. hauptmann bir gecə bu məşhur şəxsin uşağını qaçırıb, yerinə 50.000 dollarlıq fidyə istədiyini bildirən bir not qoymuşdur. charles bunu ödədi, ancaq hauptmann artıq uşağı öldürmüşdü. meyid charlesin evinin yaxınlığında tapılmışdır. hauptmannın həbs olunması düz 2 ildən sonra baş verdi. belə ki, bir gün hauptmann benzin stansiyasında fidyədən olan pullarından istifadə etdi, bunu amerika polisi həmin pulların seriya nömrəsindən tanıya bilmişdirlər. sonra hauptmannın evini axtarmağa başlayan polis fidyədən qalan 13.000 dollar pul tapdı. ancaq hauptmann elektrikli stula gedərkən belə günahkar olmadığını iddia etmişdir. sonralar çəkilən bu hadisə ilə bağlı the lindbergh kidnapping case adlı filmdə isə hauptmannı anthony hopkins canlandırmışdır.

qismət rüstəmov

qrim otağında “hamlet” düşünür..

hər gün nəm salfetlərin canına hopur
üzümdəki məşq edilmiş iztirab, gözlərimdəki dəlilik.
mən hansıyam görən: səhnədə oynadığım,
yoxsa güzgüdə sildiyim?

zamanın tısbağa sürətinə çatmaq olur,
axilleskimilərdənik.
fərqindəyəm, fərqindəyəm ki, keçmişlə əlləşmək
zərərli vərdişdi, gələcəyi qayğısız qoymaq olmaz,
bilirəm,
çünki biz hər gün keçmişin bir parçası oluruq,
amma gələcək ola bilmirik.
mənim üzümdən silib atdığım
hər şey təkrardı, dünəndən qalmadı, fəqət
qarşıdakına - gələcəyə çatmağın bir yolu da
dünənləri üst-üstə yığmaqdı, üstünə çıxmaqdı
keçmişin.
yuxumda atlası gördüm, arximeddən soruşurdu:
“tapdınmı istinad nöqtəsini?!”

yaşamaq – yox bir nisyə dəftəri!

insan bilmədiyinin düşmənidi deyirlər,
noldu mənə, bilmirəm..
saat ya təkliyə on dəqiqə qalırdı,
ya da darıxmağa beş dəqiqə işləyirdi,
həftənin vodka günüydü,
fikrim özümdən qabaq çıxmışdı işdən.
altın kimi xoş günləri alt-üst elədim mən,
dönməz daha xoş günlərimin üstü altına..

bahaullah

bəhai dininin ortaya çıxmasına təkan verən iranlı. bir gün "doğru din hansıdır?" sualına "hər biri" olaraq cavab verən bahaullah bəhai dinini aşkara çıxardı. əsl adı mirzə hüseyn əli nuri olan bahaullah babilik təriqətinə daxil olanda adını dəyişdirdi. babilik təriqətinin lideri edam olunandan sonra bahaullah bu məzhəbin lideri olmuşdur. özünü digər peyğəmbərlər kimi allahın cismini özündə gəzdirdiyini söylədiyinə görə bir neçə dəfə sürgünə göndərilib, həbs edilmişdir. o, özünü bütün dinləri birləşdirib ayrılıqlara son qoyacaq mehdi hesab edirdi.

jacques derrida

iki məqaləsi ilə özünü önəmli və tanınmış bir filosofa çevirən fransız. dekonstruktiv tənqid üsülu ilə tanınmış və bu tənqid üsulunun təməlini qoymuş, atlantik okeanın hər iki sahilində akademik ulduza çevrilən şəxsdir. writing and difference, speech and phenomena, of grammatology kimi əsərlərin yazarı olan derridaya görə sözlər istisna hallarda ilk saniyədə ifadə etdikləri mənanı nəzərdə tuturlar. əslində isə sözlərin gizli mənaları vardır və bu sözlərin arxasında qərəzlər və dilemmalar mövcuddur. o, əsərləri, məqalələri dekonstruktiv analizlərin sayəsində ayrı-ayrı hissələrə parçalayıb, orda olan gizli məqamları aşkar edirdi. karyerasının ilk vaxtlarında qəribə xarakteri, hərəkətləri ilə seçilirdi. məsələn, o şəkil çəkdirməyə qarşı çıxırdı və kiminsə onun şəklini çəkməsinə icazə vermirdi. ancaq, ömrünün son vaxtlarında artıq bu cür kaprizlər etmirdi. o, yaşadığı dövrdə başqa intellektuallardan fərqli olaraq müharibədən sonra siyasətə daxil olmamışdı.

george frideric handel

alman barokko dövrünün bәstәkarlarından biri olan şәxs. johann sebastian bachla eyni şәhәrdә, eyni ildә anadan olan handel bach-ın ona qarşı olan sevgisini, rәğbәtini qazanmış idi. handel çox güclü müәllimlәrdәn musiqi dәrslәri almışdı, bu şәxslәrdәn biri dә friedrich wilhelm zachau olmuşdur. ilk operası almira olmuşdur. yazdığı ilk operalardan biri dә agrippina idi. ömrünün çoxunu ingiltәrәdә keçirәn, hәtta böyük britaniya vәtәndaşlığı alan handelin ingilis dilindә ilk operaları est-her vә acis and galatea olmuşdur. әsas әsәrlәrindәn olan messiahın sәhnәlәşdirilmәsi zamanı әsәrin hallelujah bölümündә kral heyranlığını bildirmәk üçün xoru ayaq üstә dinlәdiyinә görә bu xor bundan sonra hәmişә ayaq üstә dinlәnmәyә başlanmışdır. ömrünün sonlarına yaxın gözlәri zәiflәyәn bәstәkar әmәliyyat olunsa da bu әmәliyyat gözlәrini daha zәiflәdib kor etmişdi. bach dinlәyәnlәrin dinlәmәsi lazım vә vacib olan bәstәkarlardan olmuş handel hәm yaşadığı dövrdә, hәm dә öldükdәn sonra şöhrәtini saxlaya bilmişdir.

agrippina

antik romanın әn güclü qadınlarından biri. neronun öldürdüyü anası. vә öz әrini öldürәn qadın. agrippina әri claudiusla evlәndiyi vaxt birinci evliliyindәn lucius domitius ahenobarbus adlı uşağı, yәni neron var idi. imperator claudius onun әmisi idi, agrippina onunla siyasi sәbәblәrә görә evlәnmişdir. mәqsәdi, neronu imperator etdirmәk idi. sonralar, claudius öz doğma oğlu britannicusu taxtın vәliәhdi etmәk istәyirdi. bunu eşidәn agrippina çarәni әrini öldürmәkdә gördü. o, әrini bir boşqab zәhәrli göbәlәklә öldürә bilmişdir. neron hakimiyyətə keçәndәn sonra öz qәddarlığı, qabiliyyətsizliyi ilә әfsanә oldu. ögәy qardaşı da aralarında olmaqla minlәrlә müxaliflərini edam etdirmişdi. agrippinanın onu hakimiyyətə gәtirmәk üçün verdiyi sәylәrә baxmayaraq neron anasını da öz qurbanlarının arasına salmışdı. anasını öldürmәyә әsas sәbәbi anasının onu poppaea sabina ilә evlәnmәsinә qarşı çıxması olmuşdur. vә bunun üçün qarşısında duran әngәli, yәni anasını edam etdirmişdi.


agrippina hәm dә george frideric handelin yazdığı operalarından birinin adıdır.

lucius annaeus seneca

neronu tərbiyə etmiş və onun məsləhətçisi olmuş fəlsəfə tarixinin faciəli obrazlarından olan şəxsdir. seneca gənc vaxtlarından stoisizmə maraq göstərməyə başladı. stoisizim nümayəndələri xoşbəxtliyə gedən yolun həyatı olduğu kimi qəbul etməkdə görürlər. seneca da bu fikirdə olanlardan idi. sonralar siyasәtlә mәşğul olmağa başlayır. bu dövrdә o şorgözlüyü ilә dә ad çıxarmışdı. yaşadığı dövrdә imperator olan kaligulanın qardaşı qızı ilә sevgili olduğuna görә sürgünә getmişliyi dә vardır. onun әsәrlәrinin әksәri elә hәmin sürgündә olarkәn yazılmışdır. sürgündәn sonra neronun müәllimi oldu. neron imperator olandan
sonra onun әn yaxın mәslәhәtçisi oldu. amma, sonralar neron senecaya xәyanәt etdi. neron özünә qarşı hazırlanan sui-qəsddә günahkar kimi senecanı günahlandırdı vә senecaya özünü intihar etmәsini әmr etdi. seneca da bunu stoisizmdәki kimi hәyatının bir müqәddimәsi olaraq qәbul edib, әmrә itaәt ederәk bilәklәrini kәsdi. ancaq, bu onun ölmәsi üçün yetәrli olmadığına görә özünü suya atdı vә öldü.