wrong turn

2003cü ildə çəkilmiş film. rejissoru rob schmidtdir. film meşəyə yolu düşən bir adam və onunla qarşılaşan bir qrup gəncin maşınlarının xarab olması nəticəsində yol axtarışından bəhs edir(klasik amerikan filmi). lakin bilmədikləri bir şey var ki, onlar meşədə tək deyillər. 3 nəfər cannibal deyə biləcəyimiz varlıqlar onların dalıyca düşür və qəhrəmanlarımız həyatda qalmağa çalışırlar.
ümumi olaraq tam bir amerikan filmi, hər cəhətdən. əgər vaxtınız boşdursa və biraz gərginlik istəyirsizsə, baxa bilərsiz.
qeyd: tək film bu deyil, seriya şəklindədir. 7 film və 2021də çəkilən eyniadlı başqa film də var.

axşamlar evin qarşısına düşüb siqaret çəkən ata

yarım qalan şeyləri düşünəndir. geridə qoyduğu illəri, o illərdə qazanmaq uğruna vaz keçdiklərini düşünəndir. övlad sahibi olmağın məsuliyyəti tərəfindən, hətta özü xəbərində olmasa belə, içdən içdən çürüdüləndir. hər şeydə özündən qabaq düşünməli olduğu biriləri vardır , evdəkilərin tox olduğundan əmin olmadan yemək yeməz məsələn. evdə birinin kefi yox ikən gülməz . bəzən güldürməyə çalışar, bəzən səssizcə durar, amma heç vaxt birinci o gülməz. instinktivdir onun işi; hər şeydə özünü ikinci plana atmaq. qorxsa da, bildirməyəndir, çünki sığınılacaq son limandır.

mübahisə edərkən verdiyim"sən mənim yaşımda olmamısan?" sualının qarşısında həmişə səssiz dayanardı atam. "cavabı yoxdu da, çünki düz deyirəm. " deyə düşünərdim.
amma indi anlayıram o sükutun içindəki cavabı: o mənim yaşımda olub, amma onun atası mənim atam kimi olmayıb.
pəncərənin qabağında dayanıb götür qoy edirdi, mən uşaq olarkən. ondan keçib deyəsən, artıq mən də həmin pəncərənin qabağında düşünürəm həmişə. amma fərq odu ki, mənim düşüncələrim mənə ən pis variantı göstərəndə belə, qarşısında dayandığım pəncərədən çölə baxanda siqaret çəkən o adamı görüb rahatlaya bilirəm. onunsa, belə bir şansı heç vaxt olmayıb.


övladın olmaq çətindi ata, çox şey istəyirsən. mən sənin dostun olmaq istərdim. sənlə birgə bir siqaret də mən yandırmaq istərdim, amma bu deyəsən heç vaxt olmayacaq.

kiçik xoşbəxtliklər

hal hazırda sözlüyün yaşatmış olduğu xoşbəxtlikdir. normalda telefonumda həmişə cambridge dictionary açıq olur, qarşıma çıxan bilmədiyim sözlərin mənalarına baxmaq üçün. insanın düşdüyü qəribə situasiyanı bildirən sonder sözünü də instagramda görüb ora yazmağa gedirdim, nəysə yazdım, oxudum sonra çıxdım. birdən bir aydınlanma yaşadım ki , mən bayaq bunu ingiliscə yox azərbaycanca oxumuşam.. təkrar brauzeri açanda baxdığım saytın cambridge yox sözlük olduğunu gördüm, elə girib sözlükdə axtarmışammış. yaxşı ki varsan sözlük * glş

risin

breaking bad və ya house kimi seriallarda qarşımıza çıxan bu zəhərli maddə hind yağı bitkisinin toxumlarından əldə edilir. risin bir lektin'dir, yəni karbohidratlara bağlanır. isanlar üçün ölümcül dozası kiloqram başına 1 mq hesab olunur.
risinin zəhərləməsindən danışmadan öncə gəlin onun strukturuna bir baxış ataq. deməli, risinin lektin olduğunu dedik, yəni ki əslində bir proteindir. risin 2 aminturşu zənciri və bunlar arasındaki disulfid rabitədən ibarətdir. zəncirlərdən biri A, digəri isə B zəncir adlanır və zəncir A B'dən 5 dənə daha çox aminturşuya malikdir.
risinin öz işini görməsi üçün ona ribozom lazımdır, zira risin bir tip 2 RIP( ribosome-inactivating protein)dir (digər tip olan tip 1 proteinlər isə 1 zəncirdən təşkil olunur).
deməli, risin hüceyrə içinə girmək üçün, B zəncirindən istifadə edir: zəncir B eukaryotların hüceyrə membranındakı N-asetilqalaktozamin ya da beta -1-4-linked qalaktoza yollarından birini seçə bilər. risindəki mannoza bağlana bilən hissələr hüceyrələrdəki mannoz reseptorlarına bağlanaraq da molekulu içəri sala bilər.
artıq içərdəyik, bu da o deməkdir ki, ribozom tapıb bağlana bilərik. mi? yox, o qədər asan deyil. çünki biz içəriyə endositozla girmişik( bəzən də pinositozla), yəni növbəti dayanacağımız endozomlarla golgi aparatıdır. endozomun yüksək pH dərəcəsi də bizə təsir etmir. golgiyə gəlib çatırıq, ordan da birbaşa endoplazmatik şəbəkənin lumeninə. risinin hüceyrə içində aktivləşməsi üçün zəncir A ilə zəncir B ayrılmalıdır, buna görə də burda artıq ayrılıq baş verir və biz yolumuza A ilə davam edirik. zəncir A özünün (baxma: unfold) edir və bir növ endoplamatik şəbəkəyə özünü basdırır. EŞ'dəki şaperonlar bu unfold olunmuş zənciri aparır sitozola ki, bu funksiyası pozulmuş proteinləri məhv etsin. bu proses ERAD yoluyla baş verir: ERAD sitozola apardığı bu proteinlərin lizin aminturşularına ubikitin(ubiquitin) bağlayır. fəqət, risin buna da hazırlıqlıdı, zira risində demək olar ki lizin yoxdur. lizin olmadığı üçün də ubikitinləşmə(ubiquitination) baş vermir. hüceyrədəki Hsc70 və Hsc90 şaperonları bu risin zəncirlərini təkrar iş görə biləcəyi formaya qaytarır və bundan sonra artıq sitozolda ribozomlarla baş başa qalan risinlərin bayramı başlayır.
risin ənənəvi olaraq bütün eukaryotik ribozomlarda ortaq olan 12 nukleotidlik bir seriyaya( 5'-AGUACGAGAGGA-3') bağlanıb onu inhibə edir. bu proses çox tez baş verir, müqayisə açısından onu deyə bilərəm ki, tək bir risin risin A zənciri 1 dəqiqəyə aşağı yuxarı 1500 ribozomu inhibə edir.
risin oral yolla, hava yoluyla. injeksiya və ya dəri yoluyla bədənə keçə bilir. risinin insanı öldürməzdən əvvəl göstərdiyi bəzi simptomlar var, hansı ki proteinlərin sintezinin qarşısını aldığı üçün bu simptomlara təxmin edilməsi asan simptomlar deyə bilərik.
həzm olunduqda həzm sisteminə 6 saat ərzində ziyan vurmağa başlayır və bu simptomlar həmişə aydın olmur. 2-5 gün ərzində isə böyrəklər, böyrəküstü vəzilər, qaraciyər və sinir sisteminin simptomları belirgin olmağa başlayır.
risinə məruz qalmaq həzm sistemindəki mukusda qanama, ağrı, inflammasiyaya səbəb olur. simptomlar tezliklə baş gicəllənməsi, qusma , udqunmaqda zorlanma və diarreaya çevrilir. həzm sistemindəki qanama qaraciyər böyrəklər və pankreasın iflas etməsinə səbəb olur. bunlar isə öz növbəsində istiqamətin tapılmasında çətinliyə(disorientation), uyuşuqluq, zəiflik, baş dönməsi, həddən artıq susuzluq(polydipsia), az sidik istehsalı(oliguria) və sidikdə qana(hematuria) səbəb olur. zəhərlənənlər orqan çatışmazlığı ya da şokdan ölə bilir. ölüm əsasən oral olaraq yetəri qədər risinə məruz qaldıqdan 3-5 gün sonra baş verir.
risini hava yoluyla aldıqda isə ilkin olaraq öskürək və qızdırma müşahidə olunur. ölüm əsasən tənəffüs yollarının iflası(respiratory failure) ya da maye dolmasından (pulmonary edema) baş verir.
dəridən məruz qaldıqda isə allergiya görülür.
Britanya və Amerika bəzi dərmanlar istehsal etməyə çalışsa da, çox üstünə gedilmədiyi üçün nihai bir dərman tapılıb demək doğru olmaz.

sözaltı günlük

sevgili günlük, deyəsən yavaş-yavaş anlayıram ki, baş daşa dəymədən öyrənmək olmur. həmişə təlqin edilən o məsləhətlər, cəmiyyət və ailənin görüşləri, fərdi inkişafda və həyata baxışda mühim yer tutur , sözsüz. amma o ki, yaşamadığın bir hadisəni yaşayırsan, bir şeyi ilk dəfə görüb təcrübə edirsən, oyunlardakı yeni missiyaları açmaq kimi, onda bütün o məsləhətlər və sözlər yox olub gedir. ən yaxşı hissəsi də deyəsən elə budur ki, artıq özün fikir sahibi olursan, şəxsi fikrin. çox dəyərlidir məncə bu, həmişə bir dostunun , atanın və ya bir başqasının dediyi-danışdığı bir söhbəti başqa yerdə eşidəndə onların sözlərini təkrarlama ehtiyacı duymursan məsələn. səhvlər gözəldi, yəni. təcrübələr, yaşamaq. ölmədən əvvəl ediləsi çox şey var, birini etdikcə digərlərini daha da çox edəsim gəlir
(bax: positive feedback)

sözlüyün yazarlara qazandırdıqları

oralarda bir yerlərdə biriləri var fikri , hər halda. 2012də qurulan bu möcüzəvi platformada o dövrdən üzü indiyə yazılan kimi zaman yumoristik, əsasənsə ciddi entrylərə baxanda tam da bunu hiss edirəm - bu adamlar oralarda bir yerdədilər, və mənə konkret ləzzət eləyirlər. öyrədirlər, görmədən, tanımadan, varlığımdan xəbərdar belə olmadan. hər yaşdan insan, dünyanın hər yerində, hərəsi bir həyat bir hekayə. tökürlər beyinlərinin bütün ifrazını sözlüyə. konkret olaraq qazandırdığı? yox, nə konkretdi ki? amma ən azından bir gün amerikaya getsəm orda timidusu axtarıb tapmaq hissi, türkiyəyə getsəm ordaki yazarları məsləhətxanada axtarmaq hissi, 3 5 nəfər bir gün yığılıb amazona səyahət planları.. təzəyəm buralarda, ən azından nisbətən. yavaş yavaş öyrəşəcəm çox yazmağa , düşünürəm ki fikirləri ilə məni məst edən adamlarla dostluqlar da quracam. qurmasam belə, bilin ki, hamınız, ən azından mənim üçün, dəyərlisiniz. yaxşı ki, varsan sözlük. sözlük yazarları mı deməliydim yoxsa?