essays

essays təkcə montaigne tərəfindən yazılmış kitab deyil. ədəbiyyatda janr növüdür.* ya da elə bir şey camus, bacon və başqa şəxslər tərəfindən də yazılıb. ilk dəfə olaraq montaigne yazıb bu üslubda.
essays-da şəxs müəyyən fikirləri, anlayışları, kəlimələri başlıq olaraq işlədir və o başlıq altına öz şəxsi düşüncə/analizlərini yazır. bir söz haqqında 3-4 səhifə fikir də yaza bilər, 1 abzas da. təbii ki, durub sözün etimoloji kökənini yazmır. bir növ fəlsəfi analiz edir

aylak adam

türklər tərəfindən türk ədəbiyyatının incilərindən sayılan roman. 1959cu ildə nəşr olunub. yusuf atılgan bu romanı * və anayurt otelini yazandan sonra insanlara küsüb, 30 il əkinçiliklə məşğul olub və heç nə yazmayıb.



--spoiler--

ceketini giyip ayakyoluna girdi. "kötü yazarın yasak bölgesi. neydi o kaldırıp attığım dünkü kitap! adam sabah kalkıyor, yüzünü yıkıyor, parkta oturuyor, yemek yiyor, sevgilisiyle dolaşıyor, gecenin bir vakti evine gelip yatıyor. hiç mi çişi gelmedi? inanılacak şey değil. parktayken sıkışmış, gövdesi kalın bir ağaca yanaşmış, kimse geliyor mu diye yanına yöresine bakındıktan sonra ağacın dibine işemiştir. "

--spoiler--

detachment

məncə hər insanın, yəni sevişib iyrənc məxluqatları yəni bizləri dünyaya salacaq olan hər insanın, onsuz da çirkli olan dünyanı bizlə daha da çirklədəcək hər insanın, sevişib bu iyrənc məqsədi - uşaq doğmağı həyata keçirmədən öncə izləməsi lazım olan filmdi. orda oturan o iyrənc məxluqatlar da bizlərik. o pis tələbələr. biz də sinifdə qalmışıq. onlar kimi. rejissor sanki üzümüzə çırpır müəllimin diliylə hamınız eyni zibillikdəki mikroblarsınız deyə. çox möhtəşəm film idi. adrien brody isə yenə inanılmaz bir şəkildə, hər zamanki "çirkinliyi" ilə bir insanın necə bu qədər cəlbedici ola biləcəyini göstərir. siqaret çəkdiyi səhnə o qədər həqiqi idi ki. demək olar ki, hər filmdə siqaret çəkilir. onu belə bu qədər içdən icra edən biridi bu insan. nəysə bunları elə adrien brody başlığına yazmalıyam deyəsən. film müəllimlər və şagirdlər haqqındadı. problemli uşaqlarla dolu bir məktəb. və köməyə ehtiyacı olan təkcə tələbələr yox, müəllimlərdir həm də. bəzi şeylər var ki, bilirsən ki, onları seçsən səni uzun müddət narahat edən o hiss yenə gələcək oturacaq köksünə. o narahatlıq verici dərəcədəki kitablar, filmlər siyahısındandı bu film də. çünki bunların doğruluğunu dərk edirsən və səni narahat edir. filmdə hər kəsin acizliyi göz önünə gətirilib. keçmişə dair səhnələr hərdənbir görünür film boyunca. müəllimin sakitləşdirici tərzi o qədər realdıki, izlərkən sakitləşdirici almış bir tərzdə oturub baxırsan filmə. film budur.
qətiyyən hərkəsin baxmalı olduğu filmlərdəndi demirəm. baxmayın. hər kəs başa düşməz demirəm. siz məndən də ağıllısınız. ama məncə hər kəs hiss etməz. bilmirəm. bəlkə də hiss edərsiniz. nə bilim.
detachment , 2011, tony kaye


--spoiler--

whatever is on my mind, i say it as i feel it, i'm truthful to myself; i'm young and i'm old, i've been bought and i've been sold, so many times. i am hard-faced, i am gone. i am just like you.

--spoiler--

(baxma: filmin insan üzərindəki təsirləri) * filmin kafası bunlar

fəlsəfə

fəlsəfənin ilk mövzusu indiki halından fərqli olaraq insan yox "dünya nədən yaranıb?" olmuşdur. fəlsəfə bu sualla başlayıb. ondan əvvəl mifologiya mövcud olmuşdur. bu suala müxtəlif filosoflar müxtəlif cavablar verib. kaybedenler kulübündəki məşhur "herşeyin başı su, felsefenin de." replikasına səbəb də bu cavablardan biridir. filosoflardan biri deyib hər şey sudan yaranıb. sonra digərləri hava, torpaq kimi cavablar verib. bəziləri hava+su, torpaq+hava kimi cavablar verib, bəziləri hər 4 elementdən deyib. daha sonra isə fəlsəfənin maraqları genişlənib ailə, dövlət, ölüm, insan, onun daxili aləmi və başqa mövzularla maraqlanmağa başlayıb. fəlsəfə ilə elm arasında kəskin bir fərq var. fəlsəfədə doğru yoxdur. ancaq müxtəlif fikirlər mövcuddur. elmin isə müəyyən doğruları var. elm həqiqəti axtarır, tapır və qəbul edir. fəlsəfə isə qəbul etmir, şübhə duyur və daima sorğulayır, sorğulamağa dəvət edir. lakin buna baxmayaraq keçmişdəki filosoflar haqqında oxuduqda görürük ki, bir çoxu riyaziyyat, fizika, astronomiya, tibb kimi dəqiq elmlərlə maraqlanıb və bu sahələrə böyük töhvələr veriblər. ümumiyyətlə mövzudan kənar o vaxt insanlar bir əldə 5 qarpız tuta biliblər. indi insan özünə belə vaxt ayıra bilməzkən o dövrdə filosoflar fəlsəfədən başqa 2-3 ayrı sahə ilə də yaxşıca maraqlanıblar. xronoloji olaraq filosofların həyatını oxuduqda illər keçdikcə bu sahələrin azaldığı görürük. nəysə, hərşeyin başı su -*