bütün yazılanları oxuyub bir çoxuna "ala bunların nəyi az bilinəndir?" reaksiyasını verdiyim başlıq. bəlkə də az bilinən və az istifadə olunan ola bilər
navalça - evin, binanın damına yağan yağışın süzülüb yerə töküldüyü boru
qənşər - qabaq. məsələn filankəs qapının qənşərində oturmuşdu, yəni qabağında (u: bunu dəqiq bilən varsa mesaj qutusun qıdıqlasın editləyim)
təəssüb çəkmək və ya təəssübünü çəkmək - qaydına qalmaq, mühafizə etmək. məsələn, azərbaycan dilinin təəssübünü çəkmək. qeyd: təəssüf sözüylə qarışdırmayın
qaydına qalmaq - qayğısına qalmaq. yəqin ki, qayda sözündən formalaşıb. yazıda yazıldığını görməmişəm, ancaq dildə istifadəsini eşitmişəm, xüsusən aran zonasında
hayıl-mayıl olmaq - məcazi mənada ürəyi getmək. məsələn, xanım bir sözlükçümüz zarada bir köynək görür, alım-almayım fikirləşəndə başın qaldırıb satış konsultantı olan uzunboy, enlikürək, göygöz oğlanı görür, vobşim əriyir də oğlanın qabağında, onda deyirik ki, hayıl-mayıl oldu (u: glş^2)
əlahiddə - xüsusi, yüksək prioritetli. məsələn, (gbax: hərbi hissə)lərdə əlahiddə bölmələr olur, onlar hansısa tabor komandirinə yox, birbaşa (gbax: kambrik) dediyimiz (gbax: briqada komandiri) yaxud (gbax: hərbi hissə komandiri)nə tabe olurlar.
müştük - içinə tütün doldurub çəkilən, çoxunun (gbax: trubka) deyə bildiyi əşya
ahənrüba - maqnit
kətil - üstünə oturduğumuz söykənəcəksiz oturacaq, rusca (gbax: taburet) kimi bilinir, bizdə tabretka və təəssüf ki, həb/dərman mənasını verən (gbax: tabletka) kimi də işlənir
qələbəlik - izdiham, adam çox olan yer. türkiyə türkcəsindəki (gbax: kalabalık) sözüylə eyni mənaya gəlir (u: yadıma düşdükcə qalanların da yazacam) [1]
Other perspectives
ülgüsüz
(gbax: ülgü) - 1) Ölçü, ölçü vahidi, meyar, standart, qəlib, şablon
Mən qadın xarakteri üçün bir ülgü qəbul etməkdə yanıldığımı gördüm. M.S.Ordubadi.
2) Paltar və ya ayaqqabı hissələrini biçmək üçün nümunə; ölçü-biçi, əndazə. Paltar ülgüsü. Nümunə model.
Pəncərə qabağında bir buruq ülgüsü var. R.Rza.
(gbax: ayama) və (gbax: ayalqa) - ləqəb
(gbax: ölət) - öldürücü xəstəlik epidemiyası
(gbax: ikindi)- Günün günorta ilə axşam arasındakı ikinci yarısı, günbatana yaxın hissəsi.
(gbax: saxlanc) - ehtiyat üçün saxlanılan saxlanılan şey; içində nəsə saxlanılan qab. Son vaxtlar anbar, depo mənasında da işlədilir.
(gbax: ilğım) - Quru (susuz) çöllərdə buxarın yerə yayılıb uzaqdan su kimi görünməsi hadisəsi; sərab.
(gbax: qaxınc) - Edilən yaxşılığı adamın üzünə vurma, minnət qoyma, tənə etmə.
(gbax: yey) - yaxşı, eyi (iyi).
Ayrılıqdan ölüm yeydi
Yar həsrəti qəddim əydi. Aşıq Ələsgər.
(gbax: qaca) - Çox işlənmək nəticəsində çalaçuxur bir hala düşmüş. Qaca yol.
(gbax: çuğul) - xəbərçi, сука (gbax: çuğullamaq) - "сука"lamaq
(gbax: umsuq) - Öz ümidində aldanmış; intizarı, gözləməsi, arzusu boşa çıxmış. (gbax: umsuq etmək) - ümidini boşa çıxarmaq, aldatmaq, umsundurmaq. (gbax: umsuq olmaq) ümidi boşa çıxmaq, aldanmaq, gözü qalmaq, umsunmaq.
Umsuq etdin, məni qoydun avara
Dedim, yəqin bir şir, aslandı indi. Qurbani.
(gbax: vayqanlı) - Əsassız olaraq adı pisliyə çıxmış
Heç kəsin adı vayqanlı olmasın. Atalar sözü
(gbax: səyrimək) - Hirsdən, acıqdan və s. hisslərdən üz əzələlərinin əsməsi, titrəməsi. Ağzı səyrimək. Burun pərəkləri səyrimək. göz səyriməsi
(gbax: soraq) - xəbər bax
yayaq - piyada
danla - sabah, ertəsi gün
(gbax: dalay) - böyük dəniz, okean bax
bay - varlı, zəngin
Bay ilə yoxsul mənəm, yolçu ilə yol mənəm. Nəsimi
köntöy - 1) Kobud, münasibətsiz, ədəbsiz, nəzakətsiz. Köntöy söz, köntöy hərəkət, köntöy danışmaq 2) Qaba, kobud, yöndəmsiz, biçimsiz. Köntöy yaba. Köntöy balta.
bayılmaq və bayılma - Özündən getmək, qəşş etmək, ürəyi keçmək. Bu söz dilimizin izahlı lüğətində göstərilib.
Sağdır, sağdır, ürəyi döyünür, ancaq bayılmışdır. Cəfər Cabbarlı.
“Anamız öldü, aman!” – deyib, birdən bayıldım. Süleyman Rüstəm.
Beyrək zarıdı, Banıçiçək səsə gəldi, Beyrəyi qanına qəltan görüb bayıldı. Anar
Azərbaycanca Vikipediyada "bayılma" haqqında yazılmış məqalə
umbaylıq haqqımı işlədərək sözlükdən olduğu kimi köçürüb, bura atdım.:) [2]
ülgüsüz
dilimizin sözlüyüdə "y" hərfi ilə başlayan sözləri gözdən keçirəndə qarşılaşdığım az bilinən türkmənşəli azərbaycan sözləri:
(gbax: yaldız) - Bir şeyə qızıl və ya gümüş rəng və parlaqlığını vermək üçün onun üzərinə çəkilən qızıl və ya gümüş suyu. 2) parlaq: yaldız günəş 3) Məcazi mənada: Zahirən bəzəkli, parlaq, gözəl, gözəllik.
(gbax: yapıxmaq) - Elastikliyini, yumşaqlığını, diriliyini itirərək yapışan kimi olmaq, basılıbsıxılmış kimi olmaq; yatmaq. Keçə kimi yapıxmaq. Döşəyin yunu yapıxıb.
(gbax: yarınmaq) - 1) Yaltaqlıq etmək. 2) Özünü bəyəndirməyə çalışmaq
(gbax: yasamal) - Dağın, təpənin üstündə düz yer. Qoyunları yasamalda otarmaq.
(gbax: yavınc) - Tabeçilik, tabe olan.
(gbax: yaxmac) - Üzərinə yağ, bal və s. sürtülmüş çörək parçası; yaxma.
(gbax: yağır) - Bel sümüyünün üstündə əmələ gələn, gec sağalan dərin yara. (gbax: yağırlanmaq) - Sürtülməkdən yara olmaq.
(gbax: yelbiz) - qadın saçı (gbax: yelbizləmək) - yelbizindən yapışmaq
(gbax: yeng) - Paltarda: qolun ağız tərəfi, aşağı tərəfi; paltarın qolu. Yengi ilə üzünün tərini sildi.
(gbax: yenmək) - məğlub etmək, qalib gəlmək
Onu yenməkdə əlbir olsaq biz,
Çox gözəl bar verər diləklərimiz. Abdulla Şaiq.
(gbax: yetik) - Bələd, tanış, xəbərdar, vaqif, yaxın.
Ələsgərəm, mən yetiyəm hər işə,
İki könül bir-biriynən barışa. Aşıq Ələsgər.
Görmüşəm, sifətdən gözəldir, ancaq təbiətini bilmirəm, anam onlara çox yetikdir. Abdulla Şaiq.
(gbax: yolaq) və (gbax: yolağa) - Çəpərdə, hörgüdə basıq və ya uçuq yer; çəpəri, hörgünü basmaqla açılan yol.
(gbax: yolpa) - Pırtlaşıq saçlı, əzilmiş paltarlı, tör-töküntülü.
(gbax: yonqar) - Rəndə və s. yonucu alətlərin ağzından çıxan nazik, ensiz taxta parçaları.
(gbax: yosma) - Zərif, incə, işvəli, işvəkar, nazənin.
İpəklər içində xumarlandıqca
Yosma gözəllərə dastanlar deyin. S.Vurğun.
(gbax: yıpranmaq) - tamamilı köhnəlib xarab olmaq, əldən düşmək, düşkün hala gəlmək. Üst-başı yıpranmaq. Kitabın cildi tamamilə yıpranmışdır. 2) qocalıb əldən düşmək
(gbax: yelən) - Haşiyə, qıraq, kənar. Xalça yeləni. Yeləni göy kəlağayı.
2) Bütöv bir parçanın qırağına çəkilən başqa bir parça; calaq. Yorğan yeləni
(gbax: Yelən vermək) – qırağına calaq salmaq (gbax: Yelən qoymaq) - kağızı yazanda dörd kənarını yazmayıb ağ qoymaq. (gbax: Yelən çıxmaq) – haşiyə çıxmaq. [3]
References
- oberşturmbanfürer. «az bilinən azərbaycan sözləri». Sözaltı sözlük, 23.05.2016. soz6.com
- ülgüsüz. «az bilinən azərbaycan sözləri». Sözaltı sözlük, 13.05.2023. soz6.com
- ülgüsüz. «az bilinən azərbaycan sözləri». Sözaltı sözlük, 17.05.2023. soz6.com