(gbax: Klimaks) olaraq da bilinir. Menopauza sözü ilk dəfə fransız dilində işlənmiş Yunan mənşəli sözdür. Men - ay, pausein - dayanmaq deməkdir. Yəni qadınlarda menstruasiya prosesinin başa çatması. Adətən 45-55 yaşlara təsadüf edir, ortalama menopauza yaşı 50-dir. Amma erkən yaşlarda (40 yaşdan öncə) və daha gec baş verə bilər. Həmçinin (gbax: yumurtalıq)lar və uşaqlığın cərrahi və ya rentgen şüalarla çıxarılma əməliyyatlarından sonra süni menopauza yaranır.
Etiologiyası:
prosesə yumurtalıqların ömrünün bitməsi kimi yanaşmaq olar. Yəni menopauza tamamilə fizioloji bir prosesdir. Yumurtalıqlarda normalda - reproduktivlik zamanı gedən follikulların yetişmə və partlama prosesinin dayanması menopauzaya gətirib çıxarır. Bu dövrdə qadın belə deyək, doğurqanlıq qabiliyyətini itirir.
Erkən menopauzanın səbəbi və risk faktorları:
Ümumiyyətlə, menopauza dövrünün hansı yaşda baş verməsinin genetik olduğu düşünülür. Amma 40 yaşdan erkən baş verənlərdə əsas səbəblər (gbax: ooforektomiya), kimyəvi terapiya, radioterapiya, (gbax: leuprorelin) istifadəsi və s. Hallardır. Həddindən artıq kofein qəbulu, alkohol, siqaret, piylənmə, hipodinamiya risk faktorları hesab olunur. Yəni menopauzanı daha da tezləşdirir.
Diaqnozu: menstruasiyanın 1 ildən çox gecikməsi rahatlıqla menopauza diaqnozu qoymağa kömək edir. Menopauzaönü mərhələdə də aybaşı tsiklinin davametmə müddətinin uzanması əsas xəbərdaredici əlamətlərdəndir.
Əlamətləri:
Menopauza patoloji vəziyyət deyil, amma özünü bəzi simptomlarla büruzə verə bilər.
Ümumi əlamətlər: baş ağrısı, baş gicəllənmə, yüngül demensiya, libidonun azalması, əhvalın dəyişkənliyi, ən xarakterik əlaməti-atəş basmaları (hipotalamusun neyrovaskulyar mexanizmi pozulur) və hətta bəzi qadınlarda dəridə "gül xəstəliyi" adlanan (gbax: rozasea) da görülə bilər.
Cinsiyyət üzvlərində: estrogen azlığından vaginada quruluq, atrofik (gbax: vaginit), cinsi əlaqə zamanı ağrılar və s. Mühaşidə olunur.
Fiziki dəyişikliklər: əsasən çəki artımı ilə (xüsusilə, üst bədəndə) müşahidə olunur. Hormonal dəyişikliklər irəli yaşlarda qadınlarda sümük və oynaqlarda problemlərə səbəb olur. Onurğada deformasiyalara rast gəlinir. Çəki artımın əsas səbəbi (gbax: hipotiroidizm)dir. Hipofizdə gedən dəşikliklərlə əlaqədar Qanda və sidikdə (gbax: Fsh) miqdarı yüksəlir.
Erkən menopauzanın qarşısını almaq və ya menopauzanı gecikdirmək üçün hormonal terapiyadan, (gbax: gebapentin), (gbax: klonidin) kimi preparatlardan istifadə olunur. Prosesin gecikməsi (gbax: ateroskleroz), miokard infarktı və digər kardiovaskulyar xəstəliklərinin baş vermə riskini azaltsa da, estrogen səviyyəsinin artması (gbax: mastopatiya)ya, süd vəzisi xərçənginə də səbəb ola bilər.
Qeyd: burdakı simptomlar hər qadında eyni formada baş verməyə bilər. sağlam həyat tərzi hər zaman vəziyyəti yüngülləşdirir. [1]