Altmış milyon il əvvəl, Arktikanı tropik iqlimin bürüdüyü dövrdə, kiçik bir sekvoya növü öz taleyini müəyyən edən qeyri-adi bir uyğunlaşma inkişaf etdirdi: İynəyarpaqlı — adətən həmişəyaşıl olan ağaclar — olmasına baxmayaraq, o, yarpağını tökən ağaca çevrildi. Enerjiyə qənaət etmək üçün aylarla davam edən işıqsız qış aylarında bütün iynəyarpaqlarını tökür, parlaq yay aylarında isə sürətlə böyüyürdü — sekvoyalar arasında ən sürətlə böyüyəni məhz bu idi. Bu nadir rəqabət üstünlüyü ilə o, Şimali Amerika və Avrasiya boyunca öz gözəl qozalarının toxumlarını yayaraq dünyanın böyük bir hissəsini fəth etdi. Lakin qlobal iqlim Buz dövrünə qədəm qoyduqda, onun zəfər yürüşü qəfil dayandı.
Biz bunu ona görə bilirik ki, İkinci Dünya müharibəsinin ən qızğın vaxtında yapon paleobotaniki Şiqeru Miki bu kiçik, qüdrətli sekvoya növünün qalıqlarını kəşf etdi. Botanika ədəbiyyatında buna bənzər heç nə təsvir edilməmişdi, buna görə də o, Yer kürəsinin ən əzəmətli ağacı ilə qohumluğuna görə ona Metasequoia adını verərək, onun nəslinin kəsildiyini bildirdi.
1941-ci ilin qışında Mərkəzi Çində səyahət edən çinli meşəbəyi indiyədək görmədiyi əzəmətli, qoca bir ağaca rast gələndə Dünya müharibəsi hələ də davam edirdi. Ağacın dibində kiçik bir ziyarətgah var idi, yerli sakinlər onilliklər boyu orada şam yandırır və nəzir qoyurdular. O öyrəndi ki, yerli əhali rütubətli torpağı sevdiyi üçün onu "şui-sa" və ya "su şamı" adlandırır — bu, onun əvvəllər heç eşitmədiyi bir ad idi. Ağac mövsümi yuxu üçün iynəyarpaqlarını artıq tökdüyündən, o, identifikasiya üçün lazımi nümunə toplaya bilmədi, lakin bu barədə digər meşəbəyilərə və botaniklərə məlumat verdi və xəbər Çinin Mərkəzi Meşə Təsərrüfatı Tədqiqatları Bürosunun direktoru Zhan Vanqa çatdı.
Bu eşidilməmiş növdən maraqlanan Vanq onu öz gözləri ilə görmək və həmkarları ilə bölüşəcəyi nümunələri toplamaq üçün yola düşdü. Onlardan biri Hsen Hsu Hu idi. Səliqəli bir paleobotanik olaraq, o, beş il əvvəl Mikinin qalıq kəşfi haqqında oxumuşdu. Qəribə iynəyarpaq naxışını görən kimi Hu "su şamı"nın Metasequoia olduğunu tanıdı.
Bu, canlı bir qalıq idi — təkamülün bir şəkildə sağ qalması mümkün olmayanı bacarmış gözəl bir ruhu.
Çin və Yaponiyanı Dünya müharibəsinin qarşı tərəflərinə qoyan alovlu uçurumun hər iki tərəfində, kiçik bir qrup alim sərhədlərin ölümcül hiyləsini və silahların çirkinliyini aşaraq dünyaya insanlığın həqiqət və gözəllik həsrətinin bizim zəifliklərimizdən daha böyük olduğunu xatırlatdı.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
