Süni intellekt şizofreniyanın erkən diaqnozuna kömək edə bilərmi?

Şizofreniyanın diaqnozunu qoymaq çətindir. Xəstələrdə hallüsinasiyalar (bəzən), sosial qapanma (ola bilsin) və ya sayıqlamalar (həmişə deyil) müşahidə oluna bilər. Daha geniş mənada desək, onlar sadəcə özlərinə bənzəmirlər. Klinisistlər şizofreniyaya digər psixi xəstəliklərdən daha çox meyl etməyi əsaslandırmaq üçün xəstələrin nitqinin nə dərəcədə fərqli olduğunu və zaman keçdikcə hansı simptomların ortaya çıxdığını müəyyən etmək üçün öz təcrübələrinə və incə məqamlara güvənirlər. Bu, diaqnozun qoyulmasında gecikmələrə səbəb olur. Psixotik pozğunluqları olan amerikalılar — onlardan üç milyondan çoxu şizofreniyadan əziyyət çəkir — ilk simptomları göründükdən sonra orta hesabla bir il yarım ərzində diaqnoz alırlar.

Tədqiqatçılar indi süni intellektin klinisistlərin eşidə və ya kəmiyyətcə qiymətləndirə bilmədiklərini dinləyib təhlil etməklə, hətta proqram təminatı cəmi bir neçə dəqiqəlik söhbət əsasında işləsə belə, diaqnoz və müalicəni yaxşılaşdıra biləcəyini araşdırırlar. Süni intellekt sabah klinikaya möhtəşəm giriş etməyəcək. Lakin o, psixiatrik yardımdakı yeni sərhəd kimi qiymətləndirilir; bu, qeyri-müəyyən simptomlara əsaslanan xəstəliklərin erkən, dəqiq aşkarlanmasına və fərdiləşdirilmiş monitorinqinə imkan verə bilər.

ABŞ Milli Psixi Sağlamlıq İnstitutuna 13 il rəhbərlik etmiş, bir neçə psixi sağlamlıq startapının əsasını qoymuş və onlara məsləhətlər vermiş psixiatr və neyroalim Tomas İnsel deyir: "Biz bunu əvvəllər heç vaxt sahib olmadığımız dəqiqliklə etmək üçün lazım olan alətlərə sahibik".

Şizofreniya insanların reallığı qavramasına, düşüncəsinə və emosional tənzimlənməsinə mane olan bir pozğunluqdur. Bu, dünyada təxminən 23 milyon insana təsir edir və adətən yeniyetməlik dövrünün sonu ilə 30 yaşların əvvəli arasında diaqnoz qoyulur. Heç kim buna nəyin səbəb olduğunu bilmir, lakin tədqiqatlar bunun genetika, ətraf mühit, beyin kimyası və maddə istifadəsinin birləşməsi ola biləcəyini göstərir.

Klinisistlər pozğunluğu mümkün qədər erkən aşkar etməyin vacibliyini vurğulayırlar, çünki o, nə qədər uzun müddət müalicə olunmazsa, müalicəyə cavab bir o qədər zəif olur və beyin toxumasının itirilməsi, simptomların pisləşməsi və intihar riski bir o qədər artır. Lakin psixiatrlar tez-tez səhvlərə yol verirlər.

Problemin bir hissəsi ondadır ki, diaqnoz hazırda subyektiv qiymətləndirmələrdən asılıdır. Xəstənin dediklərinə və bunu necə dediyinə əsaslanaraq, klinisistlər simptomların şiddətini dərəcələndirmək və diaqnoza çatmaq üçün bir neçə fərqli qiymətləndirmə şkalasından birini doldururlar. Lakin bu prosesi standartlaşdırmaq çətindir və klinisistlərin müəyyən bir xəstə üçün verdikləri ballar 30-50 faiz fərqlənə bilər.