İnsan olmaq özünəməxsus anadangəlmə korluqdan əziyyət çəkməkdir: İstənilən böyük dəyişikliyin astanasında biz ayaqlarımızın altındakı itirəcəyimiz tanış və möhkəm zəmini dəhşətli bir aydınlıqla görə bilirik, lakin qarşımızdakı naməlum uçurumu, hələ yaşamadığımız üçün təsəvvür edə bilmədiyimiz sevinc və məmnuniyyətlərin potensial qazancından çox, potensial itki qorxusu ilə doldururuq. Emerson dəyişikliyə qarşı müqavimətimizi və əsl şəxsi inkişafın açarını düşünərkən bunu bilirdi: "İnsanlar rahatlıq istəyirlər; yalnız rahatlıqları pozulduğu təqdirdə onlar üçün bir ümid var." Rilke də böyük sarsıntıların bizi özümüzə necə yaxınlaşdırdığını düşünərkən bunu bilirdi: "Əslində bizdən tələb olunan yeganə cəsarət budur: qarşılaşa biləcəyimiz ən qəribə, ən fövqəladə və ən izaholunmaz şeylər üçün cəsarətli olmaq."
Ən transformativ təcrübələrlə üzləşdikdə, biz bu transformasiyanın təbiətini və miqyasını təsəvvür etməyə belə hazır deyilik — lakin hər hansı bir transformativ təcrübənin bəhrəsini görmək istəyiriksə, bu elementar təxəyyül çatışmazlığını aşmaq üçün özümüzə dəfələrlə meydan oxumalıyıq.
"Transformative Experience" (ictimai kitabxana) əsərində filosof L.A. Paul bu paradoksu təsvir edir və sadə, zərif bir düşüncə təcrübəsi ilə ondan necə qurtulacağımızı araşdırır: Əgər sizə vampir olmaq şansı təklif edilsəydi — ağrısız və başqalarına ağrı vermədən, insan mövcudluğunuzdan imtina etmək müqabilində inanılmaz fövqəladə güclər qazanaraq, bütün dostlarınızın bu addımı atdığı və bundan məmnun qaldığı bir şəraitdə — bunu edərdinizmi?
Problem ondadır ki, bu vəziyyətdə siz necə məlumatlı seçim edə bilərsiniz? Çünki axı, vampir olana qədər vampir olmağın necə bir şey olduğunu bilə bilməzsiniz. Və əgər vampir olmadan onun necə bir şey olduğunu bilə bilmirsinizsə, hazırda sadə bir insan olaraq yaşadığınız təcrübənin xarakterini vampir olmağın necə bir şey olacağı təcrübəsinin xarakteri ilə müqayisə edə bilməzsiniz. Bu o deməkdir ki, gələcəkdə yaşayacağınız təcrübənin necə olmasını nəzərə alaraq bu seçimi etmək istəyirsinizsə, bunu rasional şəkildə edə bilməzsiniz. Ən azından, bunun necə bir şey olacağı ilə bağlı rəqabət aparan variantları çəki-düz edib bu əsasda seçim edərək bunu edə bilməzsiniz. Seçiminizi etmək üçün yalnız vampir dostlarınızın ifadəsinə güvənmək də çox şübhəli görünür, çünki axı onlar artıq insan deyillər, buna görə də onların üstünlükləri insanların deyil, vampirlərin sahib olduğu üstünlüklərdir.
O qeyd edir ki, bu hipotetik vəziyyət bizim ən vacib həyat qərarlarımız üçün uyğun bir analoqdur:
Daha əvvəl yaşadığınız heç bir təcrübəyə bənzəməyən yeni bir təcrübəni əhatə edən bir qərarla üzləşdiyiniz zaman, özünüzü xüsusi bir epistemik vəziyyətdə tapa bilərsiniz. Bu cür vəziyyətdə, vampir kimi mümkün bir gələcəklə üzləşdiyiniz zaman məhdud olduğunuz kimi, mümkün gələcəyiniz haqqında çox az şey bilirsiniz. Və buna görə də, əgər bu təcrübədən keçməyə qərar versəniz, yaşayacağınız təcrübənin necə olacağını düşünərək qərar vermək istəyirsinizsə, bir probleminiz var... Siz özünüzü elə bir qərarla üz-üzə tapırsınız ki, bu qərarı təbii olaraq vermək istədiyiniz şəkildə — müxtəlif imkanların necə olacağını qiymətləndirərək və onlar arasında seçim edərək — vermək üçün lazım olan məlumatdan məhrumsunuz. Problem təxirəsalınmazdır, çünki həyatın bir çox böyük şəxsi qərarları belədir: onlar həyatınızı vacib yollarla dəyişdirəcək dramatik dərəcədə yeni bir təcrübədən keçmək seçimini əhatə edir və müzakirənizin vacib bir hissəsi dəyişiklikdən keçməyə qərar versəniz, gələcək həyatınızın necə olacağı ilə bağlıdır. Lakin məlum olur ki, vampir olmaq seçimi kimi, bu böyük qərarların bir çoxu bizə yalnız təcrübənin özündən başqa heç bir mənbədən öyrənə bilməyəcəyimiz şeyləri öyrədən təcrübələri yaşamaq seçimlərini əhatə edir.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
