sykes picot müqaviləsi

1. osmanlı dövlətinin bölüşdürülməsi ilə əlaqədar bir müqavilədir. rəsmi adı the asia minor agreementdir. birləşmiş krallıq və fransa hökumətləri araında 16 may 1916 da imzalanmışdır.

--spoiler--

bu sazişə görə fransa suriya,livan, kilikiya və mosul bölgələrini, birləşmiş krallıqsa iordaniyanı,iraqı, şimali fələstini aldı. fələstinin qalan hissəsində beynəlxalq nəzarət rejimi müəyyən edildi və orada gələcəkdə müəyyən bir ərəb dövlətinin yaradılacağı nəzərdə tutulurdu.

ingiltərə bağdadla birlikdə mosul istisna olmaqla,mesopotamiyanı aldı. ərəbistan yarımadasının böyük hissəsi ingilis təsir dairəsi hesab olundu.fələstində beyn nəzarət yaradıldı.xayfa və akka limanları ingiltərəyə verildi.

fransa suriyanı,livanı,kiçik ermənistanı,kilikiyanı,kürdüstanın böyük hissəsini,hətta şərqi anadolunun bir hissəsini aldı.ərəbistanın nadejda sərhədindən şimala yerləşmiş hissəsi və mosul vilayəti fransanın təsir dairəsinə verildi.

--spoiler--

2. dünən, 16 may, orta doğu'da sərhədləri cızmış sykes-picot-sazonov ("sayks-piko-sazonov" kimi oxunur) anlaşmasının 100 ili tamam oldu. britaniya, fransa və rusiya birinci dünya savaşının sonunda bölgədə sərhədlərin necə olacağı haqqında anlaşmışdılar. anlaşmaya görə, rusiya istanbul'u, boğazları və doğu anadolu'nu almalıydı, britaniya və fransa ərəbistan yarımadasında yerləşən torpaqları bölüşdürməliydilər.
rusiya həmin anlaşmaya görə heç nə ala bilmədi (türkiyə'nin müqaviməti nəticəsində). amma orta doğu'da bugün olan suriya, iraq, iordaniya, livan, fələstin, səudiyyə ərəbistanı və s. ərazilər həmin anlaşmaya görə müəyyənləşdi. anlaşmada bu ərazilərdə olan əhalinin nə etnik tərkibi, nə dini mənsubiyyəti, nə torpaqların münbitliyi, coğrafi özəlliyi, nə su ehtiyatları, nə başqa önəmli göstəriciləri nəzərə alınmadı. britaniya'ya və fransa'ya necə rahat oldusa, elə də böldülər. həmin vaxtdan bəri orta doğu'da barış yoxdur.
düzdür, hər şeyi bu anlaşmanın üstünə yıxmaq doğru olmazdı, çünki, belə baxanda, orta doğu heç zaman özünü barış içində idarə edə bilməyib. orta doğu'ya barış həmişə kənar qüvvələr tərəfindən gətirilib - misir, iran, roma, bizans, xilafət, türk imperiyaları dönəmində orta doğu'da barış mümkün ola bilmişdir. bölgə dövlətləri, müstəqillik əldə edəndən bəri, bir-birilə və öz içlərində açıq, ya da qapalı savaşdadırlar. sykes-picot-sazonov (britaniya, fransa və rusiya diplomatlarının adıyla tanınan) anlaşmasının burada mənfi rolu az deyil.(c) erkin qədirli

sykes picot müqaviləsi

Yalnız deyilsən!