insanın mütləq əxlaqi cəhətdən düzgün olması vs bunun bir seçim olması

| fəlsəfə

əjdaha lazımdı   googllalink

    2. insanın universal qəbul edilmiş əxlaq normalarına tabe olmaq kimi irsi bir məcburiyyəti yoxdur. Ən sonda, insan etik bir davranış göstərirsə, bunu seçdiyi üçün edir (azad iradə varsa). Sadəcə müəyyən davranışlar daha çox seçilmiş olmağa meyillidir, çünki təkamül. Seçim varsa, məsuliyyət də var.

    Azad iradə yoxdursa da, bu mövzuda deyiləcək çox bir şey qalmır.
    4. Əxlaqın formalaşması mədəniyyətlə birbaşa bağlıdır. Bir insan əxlaqının formalaşması ailədən,içində olduğu sosial qruplardan aslıdır. ilk olaraq, ailədən bəlirli miqdarda əxlaq alaraq özünü formalaşdırır. Bir fərd ailədən əxlaqının sadəcə bir qismini alır, bu da deməkdir ki, sadəcə ailədən əxlaq və davranış mənimsəyərək tam formalaşmır. ikinci olaraq, məktəbdən əxlaqın bir hissəsini alır və formalaşmağa doğru irəliləyir (təbii ki, burada aldığı əxlaqı, əxlaq saymaq üçün düzgün əxlaq və davranışı mənimsəməlidir). Üçüncü olaraq, bir fərd dost qrupundakı əxlaq və davranışları mənimsəyərək özünü bir yerə aid edir və əxlaqını, davranış şəklini tamamlamış olur. Geniş olaraq ələ alsaq, insanın əxlaqına başda da vurğuladığım kimi ən böyük təsir edən şey mədəniyyətdir. Fərdin formalaşması üçün ilk öncə cəmiyyətin dəyişməsi lazımdır. Çünki cəmiyyət mənimsədiyi davranışı və əxlaqı öz ailə fərdlərinə də ötürəcək.
    Bunları tam da aydınlatmaq üçün alışqanlıqlardan danışacam. Kollektiv alışqanlıqlar, əxlaqi davranışların formalaşmasında böyük rol oynayır. Burada önəmli bir şeyi söyləmək istəyirəm ki, bütün əxlaqi davranışlar kollektiv alışqanlıq sayılar bilər, amma bütün kollektiv alışqlanlıqlar əxlaqi davranış sayıla bilməz. Bizim cəmiyyətin ən böyük problemlərindən biri də, mənimsədikləri bu kollektiv alışqanlıqlarının "ümumilikdə bütününü" əxlaqi davranış olaraq mənimsəyib digər ailə fərdlərinə və sosial çevrələrinə ötürməsidir. Örnək olaraq, bir qadının boşandıqdan sonra yenidən evlənməsinə düzgün baxılmır. Bunu analiz edək. ilk öncə bir insan əgər qarşısındaki insana zərər və ya ziyan vurmursa, doğrudan və dolaylı olaraq hər hansı bir hərəkətində başqasına xəta yetirmirsə, bu insan bir fərd olaraq öz həyatında istədiyi dəyişikliyi eləməyə haqqı var. "Çünki bu öz həyatıdır və bu onun özəlidir". ikinci olaraq, bu davranış olaraq əxlaqsızlıq sayılmır. Ona görə, əxlaqsızlıq olaraq götürülən bu davranış əslində kollektiv alışqanlıqdan başqa bir şey deyil. Bu örnəkləri sabaha qədər uzatmaq olar, lakin lazım deyil. Çox yerlərə toxunmaq olar bu mövzuyla bağlı lakin bu da lazım deyil. Oxuduğunuz üçün təşəkkür eliyirəm.
    5. Hər nə qədər insanın özəyinin əxlaqi cəhətdən müsbət keyfiyyətlərə meyilli olduğunu düşünsəm də, insan müəyyən şərtlər altında qaranlığını ortaya qoya bilmə potensialına sahib bir varlıqdır.

    Qaranın içində ağ bilə bilmək bəlkə çox çətindir, lakin mümkündür və seçimdir.
    6. cəmiyyət varsa, və cəmiyyətin varlığı məcburidirsə əxlaq normalarına uymaq da məcburidir. cəmiyyət olmadıqda, tək olduqda və ya cəmiyyətin olması kimi bir məcburiyyət olmayan insan topluluğunda əxlaqi normaya uymaq artıq bir seçim ola bilər. bəs bu suala necə cavab verə bilərik?
    keçmişə qayıtsaq, cəmiyyətin olmağının məcburi olmadığı dövrlərə misalçun, o zaman əxlaq əslində bir seçim idi. istəyən elə olurdu istəyən də belə. amma cəmiyyətin varlığı məcburiləşdikcə artıq iş seçim olmaqdan çıxmış və əxlaq məcburiləşmişdir. çünki, insanlar tərəfindən - sosial təsdiq ehtiyacı yaranmışdır. və bu da əxlaqı məcbur etmişdir. hə bəs indi cəmiyyəti ayırsaq, yox etsək, insanlar əxlqlı mı olacaqlar? məncə insan əlaqələri var olduğu müddətcə bəli. çünki, insan əlaqələrinin də var olmağı üçün əxlaq məcburidir, həm də əxlaqın necə yaxşı birşey olduğunu əslində dünya insanı qəbul etmişdir. amma bu dediyim də bir fərziyyədir. belə olmaya da bilər yəni. bunu ölçmək asan deyildir. ya da bunu ölçmək üçün hansı vasitələrdən hansı texnikalardan metodlardan istifadə ediləcək bu da başqa mövzudur.

    şəxsi fikrim: insan seçim edir. amma bu seçimi seçimin yaxşı seçim olduğu üçün edir. yəni pisi və yaxşını görür və yaxşını seçir. bunu sadəcə yaxşı insan olmaq üçün deyil, həm də özünə yaxşı olması üçün bundan faydalanmaq üçün seçir.
    7. bizə həmişə deyiblər ki, "yaxşı" ol. adəm övladı da uşaqlıqdan təcrübə qazanır ki, yaxşı iş görsə alqışlanır( pozitiv nəticə), pis iş görsə cəzalanır(neqativ nəticə). Ailədən və cəmiyyətdən əldə etdiyi ümumi əxlaq anlayışını mənimsəyir və istər istəməz vicdanı yaxşılığa doğru gedir ( (bax: məsuliyyət) (bax: vicdan rahatlığı ) )
    Biri də çıxıb demir ki, niyə yaxşı olmalıyıq biz? Cavab verirlər ki çünki olmalısan. Çünki pis pisdir, yaxşı yaxşı. Pislik etməyin pis olmasını mən də bilirəm, bəs niyə pis olmaq olmaz ki?
    Burada baxışlar ikiyə ayrılır( öz aralarında da ayrılır, mən ümumi deyirəm)
    Bir qisim bu sualı mənasız hesab edirlər, çünki əgər bir şey yaxşıdırsa sən onu etməlisən. Bu sualı "mən niyə etməli olduğum şeyi etməliyəm" ilə dəyişdirdikdə mənası qalmır. Sən etməli olduğun şeyi etməlisən
    Digər bir qisim isə bu sualın mənalı olduğunu düşünür. Bunun bir seçim olduğunu düşünürlər və bu seçim üçün minlərlə səbəb var. (bax: cəza qorxusu ) (bax: tənqid olunma qorxusu ) (bax: cəhənnəmdə yanma qorxusu ) (bax: yaxşı şeyi etmək sevdiyin birini etkileyecek ) Əgər yaxşı olmağın üçün , olmalısandan başqa,heçbir səbəb yoxdursa yaxşı olmasan da olar. Məsələn psixopatı götürək. O əxlaqi qaydaları iqnor edir, vecinə deyil, sadəcə yaxşı olmaq başqa tərəfdən də ona xeyirlidisə onu edir. Burada psixopat əxlaqsız olduğunu bilir, amma əxlaqlı olmağın vacib olduğunu düşünmür.
    Mənim fikrimcə isə insan əxlaqın ötəsinə keçməlidir. Hadisələrə və seçimlərə yaxşı, pis etiketi yapışdırmayaraq onları sadəcə var olaraq görməlidir. Və var olmasını sürdürmeye hansı daha çox kömək edirsə o seçimi etməlidir. Yaxşı olmadan keçirilən həyat miserable'dır və yaşanmağa dəyməz. Hayatda bir mana yok (amma) itina ile yaşayınız sözünü də unutmayaq camusun.
    8. biri ona pislik edəndə gözünü yumub ağzını açan adamların,
    "pis olmaq bəyəm niyə olmaz ki"
    dediyi başlıq.


sən də yaz!