+9 əjdaha
1. 1918-ci 17 fevral tarixində "Bakinskiy Raboçiy" qəzetində çap olunmuş Stepan Şaumyanın Rəsulzadəyə cavabından kiçik bir hissə.Bizim üçün heç vacib deyil ki, qayda-qanun dedikdə Rəsulzadənin özü nəyi nəzərdə tutur, bizim üçün vacib odur ki, qayda-qanun dedikdə burjuaziya bir sinif kimi nəyi nəzərdə tutur. Tutaq ki, Rəsulzadənin özü inqilabi qayda-qanunun bərpası naminə milli polkların təşkilində şəxsən iştirak etsin, tutaq ki, onun subyektiv niyyətləri büllur kimi safdır, lakin obyektiv surətdə onun fəaliyyəti əks nəticə verəcəkdir. Ona görə ki, sinfin siyasəti bu və ya digər şəxsiyyətin yaxşı niyyətlərindən deyil, sinfi mənafelərdən irəli gəlir.
Elə buna görə də biz «Müsavat» partiyasının nə kimi proqramı olmasına o qədər də əhəmiyyət vermirik. Proqram bizim üçün ona görə vacibdir ki, partiyanın təmsil etdiyi sinfin sosial-siyasi səylərini əks etdirir. Lakin partiya nəzəriyyəsi praktikaya heç də həmişə uyğun gəlmir. Buna menşeviklər misal ola bilərlər. Onların nəzəriyyəsi marksizmdir. Praktikası xalist kadet praktikasıdır. Lakin hətta «Müsavat»ın proqramında da elə bir bənd yoxdur ki, bu partiyanın kadetlərdən daha sol partiya olduğunu göstərsin. Kadetlərin əksinqilabçı olduqlarına isə heç bir şübhə yoxdur.
Xalqların öz müqəddəratını təyin etməsi kimi başıbəlalı bir məsələyə keçək. Rəsulzadə yazır:
«Sən demə, biz müsəlmanların muxtariyyəti olmayacaqdır, çünki bu, Rusiyanın nə fəhlə sinfi üçün, nə də zadəgan-burjua sinfi üçün əlverişli deyildir, bu işdə tam inadkarlıq isə bizə olsa-olsa «bir yığın xarabalıq» verə bilər».
Hər şeydən əvvəl «bir yığın xarabalıq» haqqında bir neçə kəlmə. Biz demişik ki, Qafqaz millətlərinin siyasətinə bolşeviklərin münasibətindən asılı olmayaraq, bu siyasət onunla nəticələnər ki, Qafqaz bir yığın xarabalığa çevrilər. Qafqaz millətçilərinin – müsəlman, erməni, gürcü və s. millətçilərinin siyasəti labüd olaraq, bu millətlər arasında toqquşmaya gətirib çıxara bilər. Balkan ölkələrini və Ermənistanı fəlakətə gətirib çıxaran vəziyyət kimi bir vəziyyət yaranır. Biz aydın demişik, lakin vətəndaş Rəsulzadə bizim sözlərimizi təhrif edir və onlara belə bir məna verir ki, guya müsəlman millətçiləri inadkarlıq göstərsələr, biz onları «bir yığım xarabalıqla» «hədələyirik». Yox, vətəndaş Rəsulzadə, Qafqazı xarabalığa biz deyil, məhz siz çevirəcəksiniz. Siz artıq onu xarabalığa çevirmisiniz.