4. şaman - qazaxıstan, orta asiya, ural və s. yerlərdə islamaqədərki dövrlərdən 20.əsrin əvvəllərinədək türkdilli və farsdilli xalqlar arasında geniş yayılmış folklor janrının aparıcı simasıdır. türkəçarə, müalicə və falçılıqla bərabər, şeir qoşmaq, nağıl danışmaq, məclis keçirtmək, ağı söyləmək istedadı olan şamanların repertuarına ədəbi, dini və mifoloji səciyyəli müxtəlif əsərlər daxil olmuşdur. şamanlar bəzi yerlərdə ayrı-ayrı dövrlərdə "baksı" , "norxan" və s. adlar daşımışlar. tacikistanda axır vaxtlaradək fəaliyyət göstərən istedadlı şaman qadın "qare kulmurad" xalq yaradıcılığının öyrənilməsində mütəxəssislərə yaxından kömək etmişdir.
orta əsrlərdə islam dini ilə qovuşan, müəyyən dini görüşlərin təsiri altına düşərək dəyişən şamanizm bəzi sufi təriqətlərinə də güclü təsir göstərmişdir.
5. universitetdə bir uşaq var monqolustanlı.deməli bu şamanizmə inanır.yeməkxanadayıq,budu mənəm,trabzonlu biri var və behzat adlı biri.bu deyir ki mən də şamanam.trabzonlu da dirəşib bunnan ki, şamansansa uç.deyir yox mən hələ təzəyəm amma uça bilən şamanlar var.deyir onda suyun üstündə qaç nəysə də belə çox gijdıllax bir söhbət gedir ortada.bu indi guya şamanların gücünü isbatlamaq üçün qayıtdı ki, sizə olmuş bir əhvalat danışım,dedik day iş işdən keçib danış.deyir mənim bir qızıl üzüyüm vardı,barmağıma balaca olurdu,göndərdim bunu monqolustana şamana üflətdilər genişlədi.bu trabzonlu da qayıtdı ki ha bu amına koduğumun kuyumcusu ne işe yarar da.bunu dediyi an behzat su içirdi bu da gülməkdən suyu boşaltdı bu şaman qaqamızın üstünə.qaqamız da əsəbləşib stoldan durdu və bizi vicdanımızla yalnız buraxdı.bunu deməmin məqsədi nədi yəni hələ də şamanlar var gözümlə görmüşəm 2nəfər də şahidim var.
2. şaman (kam) ruhlar və tanrılar ilə insanlar arasında bağlantı quran şəxsə deyilir. onlar, həmçinin, xəstəliyə çarə tapmaq, onu sağaltmaq, fal baxıb gələcəkdən xəbər vermək, ölü ruhları ölülər dünyasına göndərmək, verilən qurbanları göy və yer tanrısına çatdırmaqla hökmlüdür. şamanlıq soydan gələ bilər, ancaq hər adam şaman ola bilməz. şaman olmaq üçün tanrı tərəfindən verilən güclər bəs etmir, şamanlığa addım atan yeniyetmə gənc qoca şamanlar tərəfindən tərbiyə edilməlidir. ilk şamanlar qadınlar idi, buna görə də sonradan gələn erkək şamanlar qadınlara oxşamaq üçün qadın paltarı geyirdilər.
)