Streak hər gün ən azı 1 post yazanda artır. Bir gün boş keçsə sıfırlanır. Streak uzun olduqca od böyüyür!
×
Yazı Saatları
Tip: gecə quşu
Pik saat: 03:00
Gecə (00-06):28 post
Səhər (06-12):1 post
Gündüz (12-18):6 post
Axşam (18-00):11 post
Saat diaqramı yazarın gün ərzində nə vaxt aktiv olduğunu göstərir. Qırmızı = ən çox post yazılan saatlar. Yaşıl = orta aktivlik.
×
Səviyyə Sistemi
Səviyyə 1: Yeni
XP: 69 (karma əsasında)
Növbəti səviyyəyə: 31 XP qalıb
Səviyyə karma əsasında hesablanır. Karma = reytinq + entry sayı + wiki töhfələri. Hər səviyyə üçün daha çox XP lazımdır. 25 səviyyə var: Yeni-dən Tanrı-ya qədər.
×
Yazı Statistikası
Təxmini söz sayı: 11,801
Toplam simvol: 70,808
Orta entry uzunluğu: 1,539 simvol
Kitab ekvivalenti: ~0.2 kitab (70K söz/kitab)
Söz sayı entry-lərdəki simvollardan təxmin olunur (orta 6 simvol/söz). Kitab ekvivalenti standart roman uzunluğuna (70,000 söz) əsaslanır.
həyatın ironiyaları harda gəldi saxlıyır insanı. elə bil keçmişdə bəzən dostlarla dolu, bəzən tək, bəzən də itirilmiş ümidlər və qəribə peşmanlıqlarla dolu içkilərə şahid olmuş bu rumka indi tamamilə fərqli missiyasından xəbərsizdir. bir həyatın dirçəlməsinə kömək.
biz də başqa başqa yollar sınamışıq, başqa məqsədlərə yönəlmişik amma hər zaman, hər şəraitdə yeni bir başlanğıc üçün yer olduğuna inanıram.
elə bu cücərti də böyümənin astanasındadır, günəşə boylanır, ümidi axtarır. pəncərədən dimdik, yaşlı ağaclara qibtə ilə baxıb " bir gün mən bundan da bomba olacam" zad deyir. nə bilim. onu bilirəm ki, bu dəfə sağlıq dirçəlişədir -*
hər dəfəsində himni oxuyanda "sən olasan gülüstan" əvəzinə "sən olasan gürcüstan" demək aq. 1 ölkənin himninə başqasını necə düşünmədən soxuşdurasan?
hələ bu kifayət eləmirdi ki, şeirlərin misraları yaddan çıxanda, ağlıma ilk gələn bəndi yapışdırırdım arxasına:
"əziz ana can ana gözləri mərcan ana."
yaxşı himn yenə ölkələr arası nəsə idi, adama deyərlər, xoruz ilə ana arasında hansı əlaqə var idi?
deyəsən, özüm də çox yatanam deyə önümə ancaq yatan pişiklər çıxır...
bu pişik də dəhşət soyuq qış günündə 2 qaz kəmərinin arasına sığınıb yatmışdı
bu təzə oyanmışdı eheheh
bu gerizekalınında elə bil adhd var dayanmaq bilmirdi aq axırda gedib ağacda qaldı düşə bilmirdi uluyurdu ahabsvnabs düşürdəndən 5 dəqiqə sonra o bizi ağaca çıxıb orda uladı
insanı yuxudan dik atdıran, barmaqların şəklini dəyişdirib "görəsən iflic oluram?" qorxusunu iliklərinə qədər hiss etdirən o məşhur ağrı.
məndə uzun müddət istisnasız hər gün səhər saat 04:20-də baş verirdi. saatın bu dərəcədə dəqiq olması əslində təsadüf deyildi, çünki həmin vaxt bədəndə elektrolit balansının, yəni maqnezium, kalium, kalsiumun ən aşağı səviyyəyə düşdüyü və qan dövranının təbii olaraq yavaşladığı an olurdu.
burda əzələ lifləri idarəolunmaz şəkildə yığılır, qan damarlarını sıxaraq oksigeni kəsir və ortaya o dözülməz ağrı çıxırdı.
vəziyyətdən qurtulmaq üçün bir neçə yollar var.
ayaq krampları zamanı dabanı sərt şəkildə yerə basmaq və ya pəncə hissəni güclə özünə doğru dartmaq lazımdır. bu hərəkət sinir sistemini tez oyadır. xalq arasında ən çox yayılan isə iynə batırmaqdır.
və qan dövranının sürətləndirmək üçün isti kompresdən də istifadə etmək olar.
cəmiyyətin alnına sənə aid olmayan etiketi yapışdırıb, sanki səndən zorla bunu daşımağı tələb etməsi həmişə mənə müəmmalı qalıb. axı niyə belə bir şey var?
təzə daxil olduğun və uzun bir müddət orda qalacağını hiss elədiyin mühitdə normal olaraq səssizcə kənardan "söhbəti tutmağa" çalışırsan. çünki tanımaq və qarışmaq üçün zaman lazımdır. həm də uzun bir zaman. bu dəmdə ləqəbin olur sakit.
sakit olsa cəhənnəm, insanlar (istisnası zadı hələ görülməyən) düşünür ki, fso sakitdisə loxdu. fikirlərində yanılanda, boş önyarğılarına görə özlərini günahkar hiss etməkdənsə, əksər hallarda "hihi mən səni lox, heç nədən başı çıxmayan bilirdim" deyirlər. bu sözlərini eşidəndə deyirəm ki, kaş elə çurban bilərdin məni biz danışmazdıq. yenə cəmiyyətimiz bu xəyali etiketi birdəfəlik ssenari kimi verir. və deyir ki, başla oynamağa. oynamaq. çünki axı sən bu deyilsən. məcbur ediilirsən ki, bir ortama ilk girdiyin halını hamı ilə tanış edəsən. və ömrünün sonuna qədər onunla tanınasan.
sakitsən, amma başqa fikrin var? aa sus onda sənə düşməz ki sən sakitsən.
qarşı çıxmaq istiyirsən? fikrin tutarlı da olsa, saya salıb əməl eliyən olmaz. sakitsən axı sən. əvvəl axır ya hansısa səsli küylü onu deyər, olar dahi ya da ki içlərində sənin haqlı olduğunu bildikləri halda bir şey deməzlər. sən də sevinə bilmərsən. rahatlıqla lağ edirmiş kimi "mən demişdim" deyə bilmərsən. axı sən sakitsən.
"əylənə bilirsən?", "sıxılmırsan?" kimi özünün belə ağzından çıxmayana qədər, bəlkə də çıxandan sonra da düşünmədiyi çuşka sualları hər mühitdə eşitmək adamı bezdirir. indi sən məni tanımağa cəhd etmədən, önyarğı ilə sakitsən deməyin, ya da ümumiyyətlə mənim səninlə bir ortaq marağımın olmaması o demək deyil ki, mən yaşamıram aq bu nə düşüncə tərzidi. məktəb, hazırlıq, uni hər yerdə bu ssenarinin fərqli pərdələrini yavaş-yavaş eyni oynamağa başlayırdım elə bil.
məktəbdə dərsə gəlməyəndə ancaq partası boş olmağına fərqinə varılanın əksinə, sinifin boşboğazı dərsə gəlməyəndə elə bil 15 nəfər yoxmuş kimi hiss edilirdi. eyni gündə gəlməyəndə hamının, onun başına yığışıb "niyə gəlməmişdin?" deyə marağlanması uşaq vaxtı məni dəli edirdi. ya da hazırlıq qrupları zəif və güclü olaraq 2 yerə bölünür çox vaxt. dəfələrlə özümü təsdiqlətsəm də, sınaqlardan keçsəm də, sakitəm deyə zəif qruplarda ömür çürüdürdüm. bir dəfə dözməyib mamanı aparmışdım ki danışsın, ona da demişdilər ki, bunan gözləntimiz yoxdu, sizində olmasın. azərbaycanlı ailələr müəllim sözünü özünə əmr bilir. onlar desə ki, qatıq qaradı deməli qatıq qaradı. bu durumda, layiq olmadığı yerdə çürüməyə, həvəsini itirib, prinsip aparmağa məhkum olur insan.
sakit anılmağın bir söhbəti də var ki, 20 nəfərdən ibarət insanların səsini batırmaq üçün səsini ən sonuncu tona qaldırmağa ehtiyac duymursan, sənin danışmağın hamının səsini batırır. sənin fikrin hamının fikrini keçərsiz edir. amma heç kim bunu qəbul etmir. mənim də dərdim burdadır.
vecinə alınmayan fikirlərdən sonra o qədər atmışdım içimə ki, ən böyük xəyalım çıxıb stola "blət sən kəs səsivi ən zor mənəm" deyə qışqırmaq idi. amma ki, bunu başqa yol ilə eləməliydim. çünki hər şeyin başlıca səbəbi avtobusda sırf bildiyim bütün şeirləri dalbadal demişdim deyə*telefonsuz uşaqlıq hamının içində qışqırıb, həvəsimi qırıb, hələ bir 50 ildə ömrümü çürüdəcək "camaat nə deyər" sözü ilə tanışdırdıqları gündən bəri, hər yerdə, fikir qalsın qırağa salamı belə çəkinərək vermişəm. bu qədər il təsirini qorumağı, yadıma gələn ilk xatirəm olduğuna bağlıyıram. dəfələrlə eyni situasiyanı yuxularımda fərqli yaşlarımda görüb, sanki dəyişdirməyə can atsam da, təngənəfəs ayılıb, səhərə qədər balkonda oturmaqdan başqa bir şey edə bilməmişdim. hər addımda, hər yerdə, hər adsız zəng, iş görüşməsi, yeni insanlarla tanışlıq zamanı özünü daha da təzəliyirdi o utanc, əzilmişlik hissi.
o gündən bəri bir şeyi bir başa eləmək/deməkdənsə, alternativini fikirləşməli olmuşam həmişə. ən sadə iş belə mənə artıq cəhdlərlə başa gəlirdi.
başqa cürə, başqa versiya, yox başqa yolu olmalıdı deyə düşünməkdən özümü itirirdim getdikcə. yaxşılaşmaq, özünü tapmaq, yaşamağı atmışdım kənara. tək məqsədim özümü təsdiqlətmək idi. hər şeyi düşünmüşdüm, həm də dəfələrlə. bircə, sonunu düşünməmişdim. (baxma: çünki sonunu düşünen kahraman olamaz)
məktəbdə, hazırlıqda, unidə təsdiqlənə biləcəyim tək yol imtahan idi. ancaq orda qışqıra bilərdim. ancaq orda içimi bilə bilərdilər, onda hamı məni tanıyacaqdı və mən nəhayət ki hər şeyi birbaşa edəcəkdim. mən yaşayacaqdım.
testlərin nəticəsi əla olanda "oyda inana bilmirəm sənə çox haqsızlıq eləmişik səncanı bağışla" kimi reaksiyalar gözləyərkən," köçürmüsən" , "sən buna layiq deyilsən" eşidəndə gözüm kəlləmə çıxmışdı. 1 2 dəfə də prob eliyəndə gördüm yox e mənim özümü bu yollarla təsdiqlətməyim çətin işdi. daha güclü nəsə lazım idi. ya səsli küylü olub birinci partada oturmaq? ya da ümumiyyətlə başını buraxmaq?
universitetə təzə daxil olanlara məsləhət verən əmiuşaqlarım mənə də deyirdilər ki, bax sən də qulağında sırğa elə ilk dəfə sinifə necə girdinsə elə ömür boyu elə yadda qalırsan.
bu reallıq məni əsəbləşdirirdi, məyus edirdi, çünki gücsüz hiss elətdirirdi. hamı, sözü gedən xəyali etiketlərə ömürlük, birmənalı olaraq dəyişməyən vəzifə kimi baxırdı. kim ki, kənara çıxmağa azca belə cürət eləsə, olurdu vətən xaini.
nəysə, o söhbətin üstündən 4 5 il keçdi, ilk gündə keçdi. mən sakit biri kimi girdim sinifə. hamı ilə "siz"lə danışıb, "bəs bürcün nədir?" suallarını verən qızın əksinə sakitcə ancaq ad soyad soruşanda danışan uşaq oldum. sonra neçə dərsləri çıxıb danışsam da, sakitəm deyə ballarım kəsildi. kin saxlıyırdım deyə də gedib bax görürsən sən verdiyin baldan çox yığmışam deyəndə müəllimlərin sifət ifadəsi "sən kimsən ala" olurdu.
dayandım. doğrudan e mən niyə bunu edirəm? hər şey mənasını itirdi anlıq. müəllim qırıl deyə əlini sallayıb getdi. mən gedə bilmədim. çünki son cəhdim idi ki, bəlkə o yola verərək salladığı əli çiynimə heç nə demədən vursaydı bütün hər şey bitəcəkdi.
sonra çönüb geriyə baxanda, bir qazanca görə vaxtımı, həvəsimi ən əsasda həyatımın kayfını itirdim. özümü belə kənara atmışdım. insan ancaq başqalarından təsdiq tapanda rahatlığını tapmırmış. və əslində yaxşı mənada heç kim sizi qozlamır da. başını buraxıb, "ay sağ ol ən lox mənəm" deyəndə rahatlanırsan. ümumiyyətlə təsdiqləri alıb rahatlanmaq deyə bir şey mümkün deyil, hər dəfə level artır amma sonu yoxdu. son yoxdusa, məna da yoxdur. insanları münsiflər heyəti olaraq görmək sadəcə özünü itirib başqalarına görə yaşamaqdı. indi kimsə, zarafatıma gülməyəndə, öz özümə gülməyimə görə gülürlər. elə daha səmimi olur. hə bir də zarafat izah eləmə kimi borcun olmur, belədəki hər 2 halda məqsəd güldürməkdisə bu məqsədə çatırsan. zarafat tutmasa utancdan yatmamaq da var, heç nəyi qozlamamaq da, yəni hər şey sadədi, insan prosta düz baxmalıdı hər şeyə. etiketi cırıb öz bildiyini etməlidi.
anksiyetesi olan insan da ola bilər, mənə zəng gələndə çox həyəcanlanıram yersiz. hələ zəng birbaşa nömrədirsə, vobşe. zəng bitənə qədər adına "A" yazıb profil şəklindən kim olduğunu tutandan sonra "tel səssizdə qalıb e" deyə artistliklə bir təhər mesajlaşıram. ümumiyyətlə mesajlaşmaq daha safe hiss elətdirir məni, çünki düşünüb nəyisə yazmağa vaxtın olur, səhv yazdın sil, gördün qırılmır mesajını bəyən, gülməsəndə yalandan random at zad opşimdə üstünlükləri çoxdu, telefonla danışmaq başdan ayağa kriz.
hərfi tərcümədə "bibərin yetişdiyi yerə get" demək olsa da, "get rəddol" mənasında istifadə olunan ifadə.
insanlar bibərin uzaq yerlərdən və hardan gətirdiliyini bilmədikləri üçün istəmədikləri adamlara bibərin yetişdiyi yerə getməsini arzulayırdılar.
axı bibər hindistandandan gəlir. indi hindistana səyahət 2×2 dir, amma o zamanlar ora getmək özü dərd, hələ qayıda bilmək başqa dərd idi. elə bu ifadə də hindistana dəniz yolunun kəşf edildiyi və xüsusilə bibər kimi ədviyyatların zəngin ticarətinin formalaşdığı bir dövrdə yaranıb.
bahalı ədviyyat idi bibər. uzaq yerlərdən almaniyaya gətirilməli idi. bu, doğrudan baha başa gəlirdi. hətta o vaxt bibəri qiymətli daşlar kimi hədiyyə edirdilər.
bu ifadənin ilk istifadəsinə dair sübutlardan biri 1512-ci ildə Tomas Murnerin "Narrenbeschwörung" *
axmaqların çağırışı
əsərində qeyd edilib.
siz də gözünüzün görmək istəmədiyi insanlara "geh doch dahin wo der pfeffer wächst" deməyi unutmayın, əzizlərim -*
orta asiya, aralıq dənizi sahillərində yayılan, dünyada 60 - a yaxın, azərbaycanda isə 1 o da göygölün kərəmli kəndidə tapılan növü olan, kökləri insana bənzədilən və digər adı mandragora olan ot.
eyni zamanda, insana bənzədildiyinə görə mistik gücünə inanılan, haqqında müxtəlif inanclar və mövhumatlar yaradılan bu bitkinin torpaqdan çıxarılarkən saldığı çığırtı səsinə görə onu çıxaran insanları öldürəcəyinə ya da dəli edəcəyinə inanılırdı, bu inanca görə də camaat cadu, rituallar və ayinlər müşaiətində ipin ucunu bitkiyə digər ucunu da ac itə bağlayıb 1 həftə saxlayandan sonra uzağa atılan ət parçasını qapmağa çalışan itin reski hərəkəti ilə bitkini kökündən çıxarması görə toplayırlarmış. başqa ölkələrin kültürlərində darağacı altında yetişdiyi və ölümcül dərəcədə zəhərli bir bitki olduğuna görə, xüsusi ilə dolunay gecələrin də torpaqdan çıxarılanda əmələ gələn qazdan zəhərlənməmək üçün küləyin tərs istiqamətində toplanılmağa başlanılması qeyd edilib, indi cadusuz zadsız avqust sentyabr ərəfələrində toplanılmağa başlanılır, bir digər kültürlər isə "şeytan şamı" adlandırıdılar. bunun səbəbi isə isti iqlimlərdə bitdiyinə görə gecə vaxtı ışıldaböcəklərin üstünə yığışması ilə uzaqdan alov kimi görünməsidi. https://i.imgur.com/3pJCZWL.jpg
(baxma: adam kimi otduda ətağa)
söymək, çünki ağlamaq istiyirsən gözünən yaş gəlmir, yatmaq desəndəki yuxu. eləcə boş oturursan, gedən 5 yaşlı qonaq uşaqlarından sonrakı evdə olan ani sakitlik çökən fason süküt çökür, həyatına, otağa, düşüncələrinə.
daha deyə bilmirsən "ə mən kəlləyəm bunuda eliyərəm", o kəllə işləmir, təkərə düşür. elə təkər ki, düşüncələri dondurur.
sakitcə oturursan. mahnını açdın təsadüf xatirəsi olana düşüb. eşşəyim öldü.
rast ki, bu dəfə hamısınan ən top da bir üzüntü keçirmisənsə, yığıb bir dəfəlik dərd çəkməyə başlıyırsan, beynindəki 10 dənə fərqli səs o dinlədiyin mahnının səsini kəsir sonra da sən heç fərqində olmadan mahnı bitir, dümdüz divara baxanda evdən bir səs yüksəlir: "gəl qabları yu", içində "eee dərdimizi də rahatca çəkə bilmirik e" deyə protest edən səslə də başa çıxıb başlıyırsan qabları yumağa.
sınıq stəkan.
su səsi beynindəki zır-zırların səsinə o qədər oxşuyur ki, fikirli halda əlivi kəsirsən olur bu da bəhanə. ağla indi.
bütün məsələni kənara atsaq o kəsiyə bir "sənin hammmıınaa" deyib keçərsən, amma içindəki üzüntünü əsəbə çevirib "ə bu pox sınıqdısa nəyə qoyursuz bura" deyib bütün günahı stəkanın üstünə atıb şüşəni ixtira eliyəninə kimi səsli-səsli söyməyə başlıyırsan, terapiya! soruşanda olsa onu da söyürsən, elə söyürsən ki, qabağındakı uspet eliyib "ə sən kimi söyürsən" də deyə bilmir.
xülasə bu max yarım saat çəkir, axır da söydüyünə də bir üzr videosu çəkirsən olur bitir. sifarişi verən: Derek
nadir hallarda baş verən, həm fillərə, həm də bizə mənsub olan hadisə.
filin və balinanın qalın dərisi və nəhəng bədəni daxildə metan qazının və digər qazların toplanmasına səbəb ola bilər. bu qazlar bədən daxilində mikrobların və bəzi bakteriyaların parçalanması nəticəsində yaranır. ölü bədənin daxili təzyiqi artdıqca, bu qazlar xaricə çıxış yolu axtarır.
bəzən qazlar dəriyə çatıb buradan çıxsa da, bəzi hallarda bu mümkün olmur və nəticədə bədən həddindən artıq şişərək partlayır. ona görə, ölmüş bir filin və ya balinanın yanına çox yaxınlaşmaq təhlükəlidir.
keçək insana. bizim dərimiz əlbəttə ki, fil ya da balinanınkı kimi qalın deyil, *
bəzilərimiz istisna zad deyirmişəm
amma bəzən çox nadir hallarda daxili təzyiq hesabına partlaya bilər. "partlama" dedikləri dəri və toxumaların açılması ilə qazların çıxışıdır.
ürəyi zəif olan, qorxan nə bilim, bu dəqiqə yemək yeyənlər baxmasın.
paltaryuyandakı paltarların fırlanmasına baxmaq.
5, 6 yaşımdan var bu, otururdum qarşısında, hələ bir aralarından ən gözəbatan rəngidə seçirdim ki, ancaq ona focus eliyim, yarım saatın axrında başqa rəngdə kofta olurdu həmişə necə olurdusa *
adhd
bayaq da istəmsizcə dalıb getmişəm, adam elə bil hipnoz olur.
bəli, bitkilərində yaddaşı var!
yaddaş deyəndə nəzərdə tutulan, ətrafa verdikləri reaksiyalar və onunla uyğunlaşmalarıdır. zaman-zaman özlərini qorumaq üçün müəyyən taktikalar yaradır və bunları gücləndirirlər. bir az dərinə getsək, bu yaddaş iki faktorla müəyyən olunur: kimyəvi və genetik.
bitkilər hər hansı bir "təhlükə" ilə qarşılaşanda kimyəvi siqnallar buraxır. yəni kimyəvi maddələr istehsal edir, məsələn, alkaloidlər, saponinlər, jasmonat və salisilik asidlər. bu kimyəvi maddələr gələcəkdə oxşar hücumlara qarşı daha tez və effektiv cavab verilməsini təmin edir. nəticədə, bitki bu kimyəvi siqnallarla öz mühafizə sistemini inkişaf etdirir.
kimyəvi yaddaşın ətraf mühitlə əlaqəli olduğunu gördük. amma uyğunlaşma, yəni adaptasiya qismi də var ki, buna da genetik faktorlar cavabdehdir. bitkilər soyuq hava şəraitinə uyğunlaşmaq üçün genetik strukturunu dəyişir. bu dəyişikliklər bitkilərin dnt-sində baş verən dəyişikliklərdir hansı ki, nəsillərə ötürülə bilər. gələcək bitki nəsli bu mühit şəraitinə daha yaxşı uyğunlaşa bilər. və hop, siz epigenetik dəyişikliklərin nə olduğunu öyrəndiniz.
indi isə sizə bitki yaddaşına aid sadə bir misal: "küsən çiçək" (mimosa pudica). toxunduqda bükülür və "küsür". bu, onun ətraf mühitə reaksiyasıdır və eyni zananda bu mühit dəyişikliklərinə uyğunlaşma qabiliyyəti onun yaddaşının bir göstəricisidir.
daha bir nümunə pomidor və sarımsaq bitkiləridir; zərərverici hücumu zamanı bu bitkilər kimyəvi siqnallar, əsasən, "alilsulfid" qazını yayaraq qonşu bitkiləri xəbərdar edir. məktəbdə müəllim gəlir deyən uşaq kimi -*
yekunda bu yaddaş ilə uzun müddət özlərini qoruya bilir, ətraf mühitlə daim əlaqədə olurlar.
genco erkalın nazim hikmetin şeirlərini səsləndirməsini çox bəyənirdim. elə bil adam onun üçün doğulmuşdu. diksiyası, cümlələri, mimikası hamısı o qədər özünəməxsus idi ki, hər dəfəsində bu yaşda necə belə qaldığına heyrətlənirdim. son reelsni görəndə çox üzüldüm, nur içində yatsın. bugün pazar.
bugün beni ilk defa güneşe çıkardılar.
ve ben ömrümde ilk defa gökyüzünün
bu kadar benden uzak
bu kadar mavi
bu kadar geniş olduğuna şaşarak
kımıldamadan durdum.
sonra saygıyla toprağa oturdum,
dayadım sırtımı duvara.
bu anda ne düşmek dalgalara,
bu anda ne kavga, ne hürriyet, ne karım.
toprak, güneş ve ben
bahtiyarım..
Onlardan biri də, zebra-striped cows; 2025-ci ildə biologiya sahəsində alınan, mal-qaranın dərdi milçək imiş, çarəsi də rəssamlıq dedirdən kəşf.
kənd-kəsəkdə görmüşük ki, inəklərlə milçəklər həmişə qırğındadırlar. yay uzunu quyruqlarını yelləməkdən, ayaqlarını yerə vurub, başlarını bulamaqdan birtəhər olurdular. milçək dişləməsi həm heyvanı stressə salır, bu da avtomatik süd verimini aşağı salır, həm də xəstəlik yayır.
buna görə də, yapon tədqiqatçıları qara rəngli inəklərin üzərinə ağ rəngli, suda həll olan boya ilə zebra zolaqları çəkirlər. milçəklər qonmaq istəyəndə bu alınan ağ-qara zolaqların kontrastı onları çaşdırır, hədəfi seçə bilmirlər deyə, qona bilmirlər. və nəticədə milçək hücumları 50% azalır.
artıq fermerlər kimyəvi dərmanlarla sahələri yuyub təbiəti incitmir, əllərində fırça, tez və ucuz üsulla inəyi hazırlayırlar.
bu həyatda necə ki insanları səthi baxışdan tanıya bilmədiyimiz kimi, virusları da yaxşı tanımırıq əslində. deyirlər e "bəzən dost düşmənə çevrilir ya da düşmən gözlənilmədən dostumuz olur", eyni prinsip viruslara da aiddir.
retroviruslar da şüuraltımızda düşmən kimi qalsalar da, plasenta yaratmasında əsas rol oynaması, bioloji və təkamül prosesində qatqıları bizi dostumuz olduğuna inandırmışdı. çünki hər bir halda, plasenta yaranmasında hiv əsas rol oynayır. hansı ki o da qiçs xəstəliyinə yol açır. yəni əgər bu virusun zərər vermə ehtimalı olsaydı, nəticələri düşünmək belə istəməzdim.
normalda dnt-nin rnt-ə çevrilməsi prosesinə transkripsiya deyilir. amma bu virusda proses tərsinə gedir. *
hamı gedir mersinə retro gedir tərsinə
səbəbi bu virusun əsasının rnt olması ilə bağlıdır.
adındakı retro məlum məsələ, "geri" mənasında və reverse transcription *
geri çevrilmə
ilə də birlikdə düşünülüb retrovirus deyə adlandırılıb.
bu çevrilmiş dnt, virusun hücuma məruz qalmış hüceyrəsinin genomuna inteqrasiya olunur. ordan da genində daşıyıb uzun müddət yaşayır və çoxalır.
ümumiyyətlə, viruslara bullying etməyin, belə yaxşı virusları tanıyın və sevin.
bayaq instagramdan sıxılıb ora-bura 5 saniyə fırlanıb yenidən ora girəndə bir duruxub qaldım. onsuz hər dəfə bunu elədiyimin, beynimdən bunu israrla normallaşdırmasını istədiyimin fərqinə vardım və dedim ki, mən neyniyirəm? niyə telefonda heç bir yenilik olmadığını bildiyimiz halda durmadan yoxlama məcburiyyəti duyuruq? bunun cavabı psixologiyada intermittent reinforcementdə*
bizim dildə deyəsən vaxtaşırı gücləndirmə kimi tərcümə olunur
gizlidir. bəs nədir bu intermittent reinforcement?
bir davranışın hər dəfə yox, yalnız bəzən mükafatladırıldığı bir vəziyyətdir. yəni, hər dəfə deyil, arada bir nəsə yaxşı bir şey baş verir. bu cür mükafatlandırma insanı o davranışı daha çox təkrarlamağa vadar edir, çünki nə vaxt mükafat alacağını bilmirsən və onu gözləməyə davam edirsən.
tutaq ki, telefonunu yoxlayanda bəzən bir mesaj gəlir, bəzən isə gəlmir. amma məhz bu qeyri-müəyyənlik səni yenə də telefonunu yoxlamağa məcbur edir. bu, bir növ "bəlkə bu dəfə yeni bir şey var" ümidini yaradır və bu davranış asanlıqla vərdişə çevrilir.
sözlükdə yeni-yeni yazmağa başlayanda da çox olurdu belə hallar. bir gün baxırdın 1 yaşıl bildirim gəlib. bir gün yatmazdan əvvəl yazarların çəkdiyi pişik şəkillərinə 2 şəkil atıb dururdun ki, 15 dənə. birdən də olurdu kimsə dalbadal müsbət səs verirdi. umbay vaxtı insan sözlüyə çox bağlanır, qısası.
bu prinsip eyni zamanda qumar oyunlarında da tətbiq olunur. insanlar hər dəfə udmur, ancaq təsadüfi olaraq qazandıqları üçün oynamağa davam edirlər, çünki "bəlkə növbəti dəfə udacam" düşüncəsi/ümidi onları motivasiya edir.
bundan qurtulmaq üçün bir çox mənbələrdə müəyyən proqramların vaxtını kısıtlayın, məqsədli, şüurlu istifadə edin kimi məsləhətlər verilsə də, *
onsuz bu mövzuda özümü idarə eləməyi bacarsaydım, niyə məqsədsiz istifadə edərdim ki aq
düşünürəm ki, ən effektiv yol indiyə kimi sadəcə bildirimləri bağlamaq olub. sifarişi verən: timidus
uşaq vaxtı da, elə indi də, kiminsə fikirlərinə, inanclarına heç bezmədən qulaq asa bilirdim. çox vaxt da qısa bir müddət tətbiq edib onları dərindən başa düşmək istəyirdim.
bir gün deməli baxça günlüklərindən “bu gün nə hoqqa versəm?” deyə düşünürdüm, amma hava yağışlı idi deyə az adam gəlmişdi. nəysə, kaşa zad yedik, indi oturmuşuq. normalni söhbət açanda yoxdu. birdən yanımdakı qayıtdı ki, "bilirsən? şirinçayı qarışdıranda yaranan baloncukları başına 3 dəfə sürtsən, varlı olacaqsan.” indi bu bizim ağlımıza batmadımı, batdı.
gördük başqa söhbət zad yoxdu, yağış da yağır, hamı nə isə, o deyil də. dedik gəl prob eliyək, pulumuz olar, çoxlu rəngləmə, bir də oyuncaqlar alarıq. nəysə, iş elə bir hal almışdı ki, mən cəhətdən daha baxmırdım dostumdu, o birisi qrupun uşağıdı, ya qanlı bıçaqlı düşmənim hamının şirinçayı saçımda idi. mamam da həmişə baxırdı ki, başım nəsə yapışqandı, amma tutmurdu söhbəti. mənə saniyə bəs edirdi ki, uşaq 1 dəqiqəlik müəllimənin yanına getsin. o dəqiqəcə barmaqlıyırdım çayını asdjfk
amma arada icazə aldıqlarımda olub ki, bəs olar sənin çayını barmaqlıyım qarşılığında filan oyuncağımı verim, barter eliyək deyirdi hə yaxşı.
1 ay, 2 ay gördük yenilik yoxdu, winxli kaşelok bomboş. təbii o sıralarda qarşı çıxıb "bəlkə də belə bir şey yoxdu" kimi bir variantın olması ağlımıza gəlməmişdi. bir gün yığışdıq, dedik biz hər səhər az-az vururuq saçımıza, gəlin birdəfəlik həll edək. 2 stəkanı götürüb gedirik saçımıza tökməyə. uşaq ağlı, nə deyəsən. heç nə başdan aşağı səliqəli, birinci mənim başıma, sonra fikri ortaya atanın. gözlədik, dua zad da elədik. bir az da həyəcan var. birdən gördük müəllimə qışqıra-qışqıra nətər gəlirsə, day sabun öz qabında bir yuxarı bir aşağı hoppanırdı, dedik day durub qaçaçaq aq.
bunu gördük bizim həyəcanda 2 qat olub indi pul duasını dəyişib deyirik ki, bəs çırpmasın bizi. sən demə bu hardan tutub. görüb stolda 3 nəfər idik, 2 stəkan yoxdu deyə şüphələnib ki, nəsə var bu işdə. nəysə, gəldi, kriz keçirdi ki, bəs analarınıza nə deyəcəm, nə bilim, işdən atılacam sizə görə cart-curt. drama bitdi *
çətində olsa
başladılar bizim başımızı qəşəng yudular, arada təpəmizə ilişdirirdilər bir ikisini yalan yok. ya da reski soyuq su açırdılar. bizdə necə həzz alırıq ki, yess, day pul tapmasaq da olar, əsas odur ki, puldan önəmli bir tema tapmışıq gedib uşaqlara danışarıq, hətta o rus sektorlarına da! *
hələ də arada səhərlər bir ümid saçıma şirinçay sürtürəm ki, hər şey ola bilər
"babam cennetten buğday çalmış, eğer ben cennete düşersem bütün cenneti çalarım."
bir pelin esmer filmidir. baş rollarda türkiyənin ən böyük kolleksiyaçısı olan mithat esmer və bina qapıçısı rolunda nejat işler var. soyadlarına nəzər yetirsək, mithat esmer, pelin esmerin əmisi idi və filmdə birbaşa mithat bəy özü rol alıb. 83 yaşında.
orhan pamukun "masumiyet müzesi" kitabı ilə hekayələri eyni süjet xətti ilə gedirdi, tək fərq orda kemal füsunun əşyalarını kolleksiya edirdi, mithat bəy isə kitab, qəzet, dərgi, saat, hətta içki. bəzən 2-2 alardı. özünə və kolleksiyaya. ikisini də birləşdirən sadəcə obsessiyaları idi.
belə filmləri kiməsə tövsiyə edəndə tərəddüd edirəm, çünki ağır, bəzən nə dialoq, nə də mahnı olmadan irəliləyir. əsas məğzi çox vaxt sondakı səhnə müəyyən edir, yəni səbr lazımdır. not: spoiler istəmirsinizsə, dayanın.
mənə də adhd səbəbindən anlıq başlayıb, bitirə bilmədiyim, ən marağlı gələn işlərdən olub kolleksiya toplamaq.
belə ki, mithat bəyin yoldaşı evdəki "zir-zibildən" bezərək, "ya mən ya da kolleksiya" deyib, işə son qoymağı təklif edir. amma mithat bəyimiz "know your limits!" deyərək kolleksiyanı seçir. yəni görün ki, nə qədər bağlıdır. *
düşünün ki, bir kolleksiyaya tərcih edilirsiniz.
qapıçının həm uğruna hər şeyin verildiyi kolleksiyaya, həm də mithat bəyin güvəninə xəyanət edib, gizlicə sahaflara satdığı səhnələrdə içim yanırdı. bu mənə başıma gələn bir hadisəni xatırlatdı.
mənim də tam kolleksiya deyil, xatirə qutusu kimi bir şeyim var idi. dərsdə vərəqlə "mesajlaşmalarımız", hazırlıq vaxtı toplunun kənarına yazılan "evdəkilərdən pul cırmışam, elşadın qırğın dönərinə gedək" tipli vərəqlər və ən əsası məzun lentim olan bir qutu. bunları illərlə saxlamışdım, arada hamıya şəklini atıb, "yadında?" deyə başlatdığım saatlarla söhbətlər olurdu. ağzım qulağıma çatırdı bir sözlə. başına gələnləri dərsin bitməyini gözləmiyib yazanların vərəqlərindən, hər sınaq biletlərinə kimi hər şeyi, "xatirədi də" deyə-deyə doldurmuşdum. bir gün yenə gəldim ki, yad edəm. yox idi. bütün evi ələk-vələk eləmişəm yoxdu aq. içi vərəq və qara-qura olduğuna görə mama zibil bilib atıbmış. xüsusilə, bu mövzuda evdəkilərin "bəlkə lazımlıdı" deyə məsləhət etmədən atdığı çox şeylər olub. səsimi də çıxara bilməmişdim, o dərəcə yandırmışdı. ona görə son səhnədə mithat bəyin kitablarının 10 dənəsi ola-ola sonuncu yəni, 11-cini axtarması və tapanda digər 10-nun olmaması anında səssizcə və çarəsiz oturması, mamanın "zir-zibili deyirsən? atmışam onu" cümləsinə sadəcə necə donub qaldığımı xatırlatmışdı. təkcə onu yox, həm də həyatda iplərin hamısını ələ almağı hədəf qoyanda, bir də baxıram ki, digərləri əlimdən qaçıb. 1-2 entry altda sırf təsdiqlənim deyə yaşamağı unutduğum zamanlardan yazmışdım. elə o anda, hər şeyin 11/11 olması ehtimalının yox oluşunu danmışdım. indi bir daha aydınlandım.
bəzən, onun bir kolleksiyaçı deyil də, sadəcə takıntılı olduğunu düşünürəm. bir müəllimim həmişə servant qab-qacağının işlədilməməsini tənqid edirdi. deyirdi ki, işlətdiyin halda qırılanda, işlətmədiyin qədər heyflənmirsən. sadəcə göstəriş üçün qalanda, istər-istəməz peşman olursan ki, kaş işlədərdim, haqqı ilə atardım. demək istədiyim, mithat bəy kolleksiyanı tam hiss edə bilmir məncə. sanki, onunla fiziki yaşayıb, mənəvi yox. bir yerdən sonra həyatda iz qoymaq kimi yanaşıb mövzuya, çünki filmdə heç nələrisə vərəqlədiyini görmürük. burdan o nəticə çıxmamalıdır ki, o sadəcə göstəriş üçün o qədər kitab, gündəlik qəzet və dərgiləri yığmışdı. əsla! stanford universitetində elektronika mühəndisliyi və riyaziyyat təhsili alıb, polis radiosu qurub və s. bu qədər savadlı birinin sırf bu səbəbə hər şeyindən əl çəkməsi absurddur. amma elə bil bəzi faktlar işi takıntıya bağlanmasını təsdiq edir.
günü bugününə istər xatirə qutusu olsun, istər rəfdəki kitablarımız, mithat bəyin kolleksiyonu ilə müqayisədə çox kiçik olsa da, arada vərəqləyib baxırıq, 2 misra şeir ya da əvvəl yazdığın yazıları oxuyuruq, könlümüz xoşallansın deyə. o hiss tamam ayrıdır. filmdə belə səhnələrin olmaması, sadəcə okbli olduğuna gətirib çıxarır.
yekunda sanki, "yeməyənin payını yeyərlər" tipli, realistik və bol istanbullu film.
)