niş

Tərif:
“Niş” sözü fransız mənşəlidir (“niche”) və iki əsas mənada işlədilir:

1. Fiziki anlamda:
Divarda və ya başqa səthdə xüsusi hazırlanmış oyuq yer. Məsələn: “Divarın içində işıq üçün kiçik bir niş düzəldilmişdi.”

2. Məcazi anlamda (ixtisaslaşmış sahə):
Bir peşənin və ya sahənin içində daha dar, konkret istiqamət. Yəni “geniş sahənin içində az adamın baxdığı, amma dərinləşmək üçün uyğun istiqamət.”

Məsələn:
Uşaqlarda nadir genetik xəstəliklər üzrə çalışan psixoloq — bu psixologiya sahəsində niş istiqamətdir. Hər psixoloq bu sahəyə girmir, amma bu istiqamətdə dərinləşən biri bazarda az rəqibə malik olur və fərqlənir.

Kontekst:
“Uşaqlarda nevroloji inkişaf pozuntuları üzrə psixoloji terapiya aparıram” deyən birisi artıq psixologiyanın içində niş sahədədir.

12 günlük müharibə

israil cümə günü səhər tezdən "Operation Rising Lion" adlı hərbi əməliyyata start verdi və iranın nüvə silahı proqramının "başını" vurduğunu bəyan etdi. Hədəflər arasında Natanzdakı nüvə zənginləşdirmə mərkəzi, nüvə alimləri, raket proqramı, və – bəlkə də ən çox səs gətirəni – iranın iki ən yüksək rütbəli generalı da vardı: IRGC rəhbəri General Hüseyn Salami və Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargah rəisi General Məhəmməd Baqeri.

Bu, artıq soyuq diplomatiya deyil, isti barıtın danışdığı bir reallıqdır.

Netanyahu nə dedi?
“israilin varlığına qarşı olan təhdidi ortadan qaldırmaq üçün bu əməliyyat lazım idi. Davam edəcəyik – neçə gün lazım olacaqsa, o qədər.”

iran nə cavab verdi?
Ayətullah Xamenei isə “ağır cəza” vəd etdi. iran, bu hadisəni ABŞ-israil ittifaqının yeni təxribatı kimi təqdim edir, baxmayaraq ki, ABŞ hücumda birbaşa iştirakını inkar edir.

iranın hava məkanı bağlandı. Sakinlər sığınacaqlara qaçdı. israil xüsusi fövqəladə vəziyyət elan etdi. Qüdsdə sirenlər səsləndi. “Bu bir günlük hücum deyil” – deyə israil mənbələri CNN-ə bildirdi.
Qısa təhlil
iran illərdir sanksiyalar və daxili böhranlarla zəifləyib. israil isə bu zəifliyi geosiyasi fürsətə çevirməkdə gecikmədi.
Qlobal güc balansı təkcə diplomatiya ilə deyil, dron, zərbə, və nüvə laboratoriyalarında qurulur.

Bu hücum, təkcə iki generalın ölümü deyil.
Bu, Yaxın Şərqdəki kök salmış status-kvonun sarsılmasıdır.

https://edition.cnn.com/2025/06/12/middleeast/israel-iran-strikes-intl-hnk

sözaltı sci-fi

Biz artıq cyberpunk dövrünün proloqunda yaşayırıq. Süni intellektin təkamülü yalnız texnologiyanın yox, insan anlayışının özünü dəyişdirəcək bir dövrü başlayıb.

⸻

Zəka — yeni sosial kapitaldır

Keçmişdə ad-soyad, titul, varidat…
Bunlar şəhərlərə çıxışı müəyyən edirdi.
indi isə AI alətlərini istifadə edə bilmək, kompleks informasiya ilə işləyə bilmək, intellektual manevr qabiliyyəti — gələcəyin yeni “vizası” olacaq.

Texnoloji mərkəzlərdə yaşamaq artıq iqtisadi statusdan çox, kognitiv çeviklik tələb edəcək.
Kimlərsə bu cəmiyyətlərdə “qorunan qəbilələr” kimi izolyasiyada qalacaq. Bəlkə də Amazon meşəsindəki insanlar kimi “çevrilmədən qorunaraq” yaşamalarına icazə veriləcək.

⸻

Zəka bərabərsizliyi – yeni sinfi uçurum

Süni intellektlə işləmək bacarığı olanlar:
• 1 həftəyə elmi məqalə yaza bilər,
• 1 ayda məhsul inkişaf etdirə bilər,
• 1 ildə öz ölkəsini belə rəqəmsal şəkildə inşa edə bilər.

Digərləri isə — baxacaq, amma anlamayacaq.
Çünki problem artıq “əlçatmazlıq” deyil, “başa düşə bilməmək” olacaq.

⸻

Milli dövlətlər yox, rəqəmsal cəmiyyətlər

Kripto pullar, DAO-lar, smart contract-lar…
Bunlar artıq rəqəmsal dövlətlərin ilkin sətirləridir.
Milli dövlətlər informasiya sürətinə çatmadıqca legitimliklərini itirəcək.
Sərhədlər fiziki yox, texnoloji dil baryerinə çevriləcək.
Kod yazanlar – vətəndaş olacaq, anlamayanlar – müşahidəçi.

Ən çox itirən kim olacaq?

Bu sualın cavabı mürəkkəbdir. Amma görünən odur ki:
• Ənənəvi gender rolları,
• gözəllik üzərində qurulan sosial güc,
• fiziki güc və xarici forma ilə müəyyən edilən dəyərlər —
getdikcə öz yerini “ağılın dizaynı”na verəcək.

Yəni bədən yox, beyin interfeysi,
qadın ya kişi yox, biliyin həcmi və analitik intuisiyası dəyər ölçüsünə çevriləcək.

⸻

Genetik və texnoloji təkamül — labüd dəyişiklik

AI sadəcə alət deyil, ehtiyacdır.
Cyborg-lar, sinir interfeysləri, genom müdaxiləsi — artıq filmlərin yox, tədarük siyahılarının bir hissəsidir.
Təbii seçmə dövrü başa çatır.
indi kodla seçmə, bioloji hack-ləmə dövrü başlayır.

⸻

Nəticə

“Gələcək bəşəriyyətin yox, onu başa düşənlərin olacaq.”

insanlıq təbiətdən uzaqlaşaraq texnologiyaya yaxınlaşır.
Və bu yaxınlaşma bizi bir növ “qoruq canlısına” çevirə bilər.
Ola bilər ki, AI-lər və cyborg-lar bizə acımasınlar — sadəcə təbiət tarazlığı kimi qoruyub saxlasınlar.

Və bəlkə də bir gün…
bir yazıçı AI-yə deyəcək:

“Keçmiş insanlardan biri haqqında yaz. Onların duyğuları var idi. Nə qəribə canlılar idilər…”

data yoxsulluğu və süni intellektin epistemik irqçiliyi

Süni intellekt ağıllıdır. Amma nə qədər obyektivdir?

Əgər süni intellekt datadan öyrənirsə, o zaman onun ağlı — data ilə məhdudlaşır.
Yəni o, nə qədər öyrənməyibsə, bir o qədər bilməyəcək.
Və əgər o, bəzi mədəniyyətləri, dilləri, hətta adətləri daha az görürsə, onların varlığını da azaldacaq.

Data yoxsulluğu nədir?
Sadə dillə desək: bəziləri üçün data çoxdur, bəziləri üçün yox.
Google-da "tandoori chicken" haqqında 1 milyondan çox resept var, amma "dovğa" yazanda GPT bəzən hələ də "yoğurtlu soup with rice and mint, possibly Azerbaijani origin" deyir. “Possibly”? Adamın doğma yeməyidir. Amma data yoxdursa, dəqiqlik də olmur.
Epistemik irqçilik nədir?
Epistemologiya – bilik nəzəriyyəsidir. Epistemik irqçilik isə – kimin biliyinin “bilik” sayıldığı, kimin sözünün qeydə alınmadığı sualını verir.

AI modelləri çox zaman:
Qərb mənbələrindən öyrənir.
ingilis dilli mətnləri daha çox emal edir.
“Mainstream” olanı “doğru” qəbul edir.
Nəticədə, kənar səs eşidilmir.
Çünki məlumatı az olanın dəyəri də az görünür.

Misallar
Afrika bitkiləri, yerli təbabət – ya yoxdur, ya da “bəli, amma elmi sübut azdır” deyilir.
Azərbaycan musiqisi, muğam – “regional modal tradition” kimi tərcümə olunur, amma əslində ruhdur. Amma data çatışmır.
Türk, ərəb, fars mifləri – bəzən “fantasy” kimi etiketlənir.
Söhbət yanlışlıqdan getmir — sistematik yoxluqdan gedir.

Bəs nə etmək olar?
Süni intellektə qəzəblənmək asandır. Amma AI düşünmür, sadəcə öyrənir.
Əgər data yalnız dominant mərkəzlərdən gəlirsə, AI də onların baxışını təkrarlayacaq.

Çarə budur:
Lokal məlumatları digitallaşdırmaq.
Yerli dilləri, mədəni mənbələri açıq platformalara yerləşdirmək.
Data kollektivini zənginləşdirmək.
AI modellərini tənqid etməkdən çəkinməmək.


Nəticə
Süni intellekt — yeni “bilik verən”dir. Amma sual budur:
“Bu bilik kimdən gəlir və kimə xidmət edir?”
Əgər sən danışmasan, model səni tanımayacaq.
Əgər sən yazmasan, sən tarixdən silinə bilərsən.
Çünki bu dövr yazanların deyil, öyrədilənlərin tarixidir.
Və AI – nə qədər data varsa, o qədər “həqiqət” təqdim edir.

james clerk maxwell

James Clerk Maxwell adətən “elektromaqnetizmin atası” kimi tanınır. Amma bu bir qədər dar baxışdır. Maxwell, əslində, kainatın “görünməyən simfoniyasını” yazan adam idi. Elektrik və maqnit sahələrinin ayrı-ayrı fısıltılarını birləşdirib bizə işığın mahnısını təqdim etdi.

Bəlkə də fizikanın ən poetik tənlikləri
Maxwell tənlikləri bir-birindən uzaq görünən təbiət hadisələrini (elektrik, maqnitizm, optika) tək bir dəstə tənliklə birləşdirdi. Bu, sanki musiqidə ritm, melodiya və harmoniya anlayışlarını eyni notada birləşdirmək kimidir. Einstein belə demişdi:
“Maxwell tənlikləri olmasaydı, nisbi­lik nəzəriyyəsi də olmazdı.”

Molekulyar sürət və statistik fizika
Maxwell yalnız işıqla yox, istiliklə də maraqlanırdı. Maxwell-Boltzmann statistikası onun qaz molekullarının sürət bölgüsü ilə bağlı işindən doğdu. Bu gün fizikada temperatur və enerjinin paylanması haqqında bildiyimiz çox şey bu nəzəriyyəyə əsaslanır.

Maxwell təkcə tənliklər yazmadı, o tənliklərin arxasındakı kainat musiqisini eşidə bilən bir zəkaydı. Onun irsi hələ də GPS cihazlarımızdan Wi-Fi siqnallarına, MRI cihazlarından kvant fizikasına qədər hər yerdə yaşayır.

məsləhətli online təhsil saytları

FutureLearn – Bura da universitetlərlə əməkdaşlıq edir (University of Leeds, King's College London, British Council və s.). Tarix, psixologiya, biznes, təhsil və səhiyyə kimi sahələrdə çox sayda pulsuz və sertifikatlı kurs var.

Brilliant.org – Riyaziyyat, məntiq, riyazi düşüncə və alqoritmik təfəkkür istəyənlər üçün interaktiv və oyunvari öyrənmə platformasıdır. Özünə meydan oxumaq istəyənlər üçündür.

Skillshare – Dizayn, illüstrasiya, montaj, yazıçılıq və yaradıcı sahələrdə praktik videokurslar təqdim edir. Pulludur, amma sınaq müddəti var. “Fərdi inkişaf” sahəsində də yaxşı materialları var.

Pluralsight – Proqramlaşdırma, DevOps, Data Science, IT sertifikat imtahanlarına hazırlaşanlar üçün dərin texniki kurslar. Qabaqcıl istifadəçilər üçün idealdır.

OpenLearn – Böyük Britaniyanın Open University-sinin platformasıdır. ictimai elmlərdən tutmuş təbiət elmlərinədək geniş sahələrdə pulsuz dərslər var.

The Odin Project – Proqramlaşdırma öyrənmək istəyənlər üçün tamamilə pulsuz və strukturlu bir yol xəritəsidir. Web development-in “full-stack” öyrədilir.

Harvard Online Learning – Harvard Universitetinin rəsmi platforması. Əsasən edX-ə bağlıdır, amma özündə də ayrıca kurslar və sertifikatlı proqramlar təqdim edir.

Saylor Academy – Tamamilə pulsuz online universitet kursları təklif edən qeyri-kommersiya platformasıdır. Kursların çoxu ABŞ universitetlərinin proqramlarına uyğundur.

FreeCodeCamp – Proqramlaşdırma və web development öyrənmək istəyənlər üçün proyekt əsaslı tədris modeli təqdim edir. Sertifikatlar da var, və hər şey 100% pulsuzdur.

Stanford Online – Stanford universitetinin təqdim etdiyi dərin və akademik səviyyəli kurslardır. Əsasən texnologiya, AI, səhiyyə və biznes sahələrindədir.

molla nəsrəddin

Bir gün Molla Nəsrəddin arvadı uşağı ilə şəhərə düşür. Uşağı eşşəyin belinə mindirib arvadı ilə özü piyada gedir. Yolda görür biri ağzının altından mırıldayır. “Uşağa bax, böyüklər qala-qala özü minib eşşəyə” .
Bunu eşidib, Nəsrəddin hoca uşağı düşürdür, arvadı mindirir eşşəyə. Biraz qabaqda iki yoldan keçən arvadlar xısın xısın gülürlər “ Buna bax, arvadı mindirib çiyninə, qudurdur” .
Molla əsəbləşib bu dəfə arvadı da düşürdüb özü eşşəyə minir.
Şəhərin girəcəyində kişi qırıqları bunu görüb, “Buna bax, arvad uşaq piyada gedir, özü eşşəkdə” deyə söz atırlar.
Molla təngə gəlir özü də düşür eşşəkdən.
Bu dəfə bütün şəhər başlayır gülməyə, “Bu ağılsızlara bax, eşşəyin beli boşdu, birinin ağlı kəsmir eşşəyin belində gedə”

kod iqtisadiyyatı

kod iqtisadiyyatı – XXI əsrin görünməz imperiyası
Əgər XX əsr neft iqtisadiyyatının əsri idisə, XXI əsr kodun əsridir.

Apple, Google, Amazon, Microsoft, Meta, Oracle, Adobe, TikTok, Samsung — bu adlar bizə texnologiya şirkəti kimi tanıdılır, amma əslində onlar kod üzərində qurulmuş iqtisadi güc imperiyalarıdır.
Onlar neft hasil etmirlər. Zəmin şumlamırlar. Səngərdə silah satmırlar.
Onlar kod yazır, kod yayımlayır və kodla idarə edirlər.

Kod iqtisadiyyatı nədir?
Bu, sadəcə proqram təminatının satılması deyil.
Bu — kodun insan həyatına dəyər yaradan, resurs dəyişdirən, bazar formalaşdıran bir gücə çevrilməsidir.

Kod:
bank sistemlərini idarə edir (Oracle, SAP)
telefonlarını çalışdırır (iOS, Android)
süni intellektləri formalaşdırır (OpenAI, Anthropic)
marketinqi və reklamı yönləndirir (Meta, Google Ads)
hətta kənd təsərrüfatı, mədən və neft sənayesinin özünü də idarə edən beyin rolunu oynayır

iqtisadi gücü nə qədərdir?
iqtisadi sektor Təxmini illik dəyəri (2024)
Kod iqtisadiyyatı (proqram təminatı, bulud, AI) $1.2 trilyon+
Neft və qaz $4 trilyon
Kənd təsərrüfatı $3.5 trilyon
Silah sənayesi $0.6 trilyon
Mədən sənayesi $2 trilyon

Amma fərq buradadır:
Kod sektorunun sürəti və miqyası digər sahələrə nüfuz edərək onların strukturunu da dəyişir.
Neft, mədən, kənd təsərrüfatı belə artıq kodsuz işləyə bilmir.

Alternativi varmı?
Kodun alternativi yoxdur.
Sadəcə rəqibi olan sektorlar var – kənd təsərrüfatı, enerji, silah sənayesi.
Amma bu sahələr zamanla kod iqtisadiyyatına tabe olur.
Bütün dünyada strateji güc artıq kodun içindədir:
Geosiyasi təsir: Çin və ABŞ-ın texnoloji müharibəsi, çip və AI üzərindən gedir.
Mədəni hegemonluq: YouTube, Netflix, TikTok kodla mədəniyyət ixrac edir.
idarəetmə: Dövlətlər və ordular kibertəhlükəsizliklə kod güvənliyi axtarır.

Qısaca:
Neftin ətrini hiss edə bilərsən. Taxılın dadını, silahın səsini...
Amma kod səssiz və görünməz bir gücdür.
O, səni dinləyir, düşünür, yazır, seçir, analiz edir.
Onu görə bilməzsən. Amma hər yerdə odur.
XXI əsrin valyutası artıq bitlər və baytlardır.

vibe coding

Kod yazmaq əvvəllər klaviatura, sintaksis və səhvlərlə dolu texniki bir proses idisə, artıq "vibe coding" dövrünə qədəm qoymuşuq. Bəli, vibe ilə kod yazmaq — elə bil səninlə eyni dalğada olan birisi ilə duet edirsən. Sadəcə yazmaq deyil, “hiss eləmək”dən gedir söhbət.

vibe nədir?
Bu anlayışda “vibe” sadəcə əhval-ruhiyyə deyil. Burada məqsəd — kodun niyyətini, məntiqini, məqsədini süni intellektin anlaması və sənə həqiqətən əməkdaş kimi kömək etməsidir. Yəni artıq sən “bu funksiyanı yazım” demirsən, sən deyirsən:

“mən belə bir şey etmək istəyirəm” — və Cursor və ya Codium səni başa düşür, özü təklif edir, özü tamamlayır. Bəzən özündən də irəli gedib sənə:
“ay bala, burda niyə async yazmamısan?” — deyir.

texniki təkamül
VS Code zamanında sənə loru dildə desək: “autocompletion” təklif edirdi.

Vibe coding isə sənə “ağıllı” partnyor verir.

Cursor bu trendin liderlərindən biridir. Çünki o sadəcə sən yazanda kömək etmir — sən yazmamışdan əvvəl anlayır ki, sən nə etmək istəyirsən.

OpenAI və Anthropic kimi AI-lər isə bu prosesin mərkəzində duran texnologiyanı təmin edir.

niyə bu qədər fərqlidir?
Əvvəllər sən kodu yazırdın, AI tamamlayırdı. indi isə sən ideyanı danışırsan, AI kodu yazır. Bu da vibe coding-in mahiyyətidir: ideyadan realizasiyaya, arada olan texniki çətinliklər AI-nin boynundadır.

kod yoldaşlığı
Vibe coding, sanki təcrübəli bir yoldaşınla masada oturub, “bunu necə etsək daha yaxşı olar?” sualını verməyə bənzəyir. O yoldaş da sənə:

“Burda API qatırsan, amma authorization yoxdur”

“Bu performans problemi yaradacaq”

“Gör bu cür yazmaq daha səliqəlidir?”

— deyə bilər.

nəticə
Vibe coding gələcəyin kod yazma tərzidir. Hisslərlə, niyyətlərlə yazılan kodlar. Çünki gələcəyin proqramçısı sadəcə “kodçu” olmayacaq — düşünən, yön verən və yaradıcı olan biri olacaq.

Əvvəllər kod yazmaq məcburiyyət idi. indi vibe-lə yazmaq mümkündür.
Sən hiss et, o yazsın.

(bax: cursor)
(bax: vs code)
(baxma: capilot)

cursor

Süni intellektlə Gücləndirilmiş IDE
Nədir və kim yaradıbdır?
Cursor, Anysphere Inc şirkəti (MIT məzunları Sualeh Asif, Arvid Lunnemark, Aman Sanger və Michael Truell tərəfindən 2022-ci ildə quruldu) tərəfindən hazırlanmış süni intellekt dəstəyi olan inteqrasiya edilmiş kod redaktorudur . 2023-cü ildə istifadəyə verilib və Visual Studio Code‑un (VS Code) üstündə parlayan “AI-lə gücləndirilmiş” versiya olaraq görülür.

Tarixi və investisiyalar
2022: Anysphere quruldu və Cursor üçün planlar hazırlandı
2023: Cursor rəsmi olaraq buraxıldı və OpenAI-nin Seed fondundan 8 m$ investisiya alındı
Avqust 2024: Andreessen Horowitz-un rəhbərlik etdiyi A-dövrü investisiya ilə 60 m$ toplandı. Bu investisiyalarla proqnoz olunan dəyəri 400 m$ oldu
Noyabr 2024: Supermaven şirkətinin satın alınması elan edildi
Yanvar 2025: Thrive Capital və Andreessen Horowitz-un sərmayəsilə B-dövrü investisiya alındı – 105 m$ ətrafında; şirkətin dəyəri 2.5 mlrd$-a çatdı
May 2025: Cursor əsas “AI vibe coding” sahəsində lider startap hesab edilərək 900 m$‑lıq investisiya aldı və 9 mlrd$ dəyərində oldu

Məhsul və Funksionallıq
Tab tamamlama – VS Code‑a bənzəyən istifadəçi təcrübəsi, amma AI‑nin çoxlü sətir təklifləri ilə gücləndirilmişdir .

Agent Mode – Böyük missiyalarda tablosu səliqə ilə idarə edən süni intellekt asistentidir .

Sözügedən kod bazası indekslənməsi – Bütün fayllarla çalışıb kontekstuual cavablar verə bilir .

“Smart rewrites” və terminal əmrlərinin avtomatlaşdırılması – Lint düzəlişləri, spesifik AI komandaları və kod yenidən yazım proseslərini dəstəkləyir.

Privacy mode – Kod heç bir serverə göndərilmir; Cursor SOC 2 sertifikatlıdır

Bazar Dəyərləndirməsi
AI kod generatorları sahəsində qüvvətli startaplardan biri oldu – A-dövrü, B‑dövrü investisiyalarla çox güclü maliyyə dəstəyi təmin edilib .

Cursor 100 m$‑dan çox illik gəlir əldə edib, hal‑hazırda təmiz mənfəət yoxdur – əsas xərc AI foundational modellərinə ödənişdir.

Bazar münasibətləri və rəqabətlər
Microsoft VS Code + Copilot: Cursor bu kombinə qarşı güclü rəqibdir – bir çox istifadəçi tab tamamlama, multi-fayl dəyişiklik və IDE‑yə inteqrasiya keyfiyyətinə görə Cursor-u üstün sayır .

Windsurf / Codeium: OpenAI‑nin 3 mlrd$ dəyərində satınalma razılaşması zamanı ortaya çıxdı; bazar "vibe coding" trendləri də WC aid alındı.

Tech nəhənglər: Google, Microsoft, Amazon kimi şirkətlər Cursor‑u daxili istifadə üçün test edir; Amazon Cursor istifadə edəcək inkişaf mərhələsindədir . Google CEO‑su Sundar Pichai “delightful vibe coding” ifadəsini Cursor ilə həyata keçirildiyini vurğulayıb.

Nəticə
Cursor bir IDE-dən çoxdur – bu, süni intellektin kod dünyasında necə “qarışa” biləcəyinin real nümunəsidir. Ciddi valyasiya artımları və gəlir nailiyyətləri onu sübut edir ki, AI kod generatorları artıq gələcəkdə mühüm rol oynayacaq. Amazon və Google-nın da daxil olması göstərir ki, Cursor texnologiya səhvinə çevrilməyəcək, əksinə geniş qəbul görəcək.

notebooklm

Google tərəfindən təqdim edilən yeni bir ai alətidir. əsas özəlliyi məlumatları öz bazasından yox sizin ona berdiyiniz qaynaqlar üzərindən işləyib sizə asand formada təqdim etməsidir. daxilində bir çox özəlliyi var ona verdiyiniz mənbələri işləyib sizin istədiyiniz formada 2 nəfərlik podcast hazırlaya da bilir. hətta siz özünüz də podcasta canlı olaraq qoşulub danışa bilirsiz. elə bil ki jeo rogan podcastı yaradılır və sizin mənbələriniz üzrəindən bir mövzu altında danışıqlar gedir.

(youtube: )

azov

AZOV (tam adı: Azov batalyonu) — əvvəlcə könüllü silahlı dəstə kimi formalaşan, sonra isə Ukrayna Milli Qvardiyasının tərkibinə daxil edilmiş xüsusi təyinatlı hərbi birlikdir. Onun əsas xüsusiyyətləri və tarixçəsi belədir:

Qısa tarixi:
2014-cü ilin mayında Donbasda baş verən separatçı hərəkatlara qarşı döyüşmək üçün könüllü döyüşçülərlə yaradılıb.

ilk dəfə Mariupol şəhərində aktiv hərbi əməliyyatlarda iştirak edərək adını geniş ictimaiyyətə tanıtdı.

Daha sonra rəsmi olaraq Ukrayna Daxili işlər Nazirliyinə tabe olan Milli Qvardiyanın tərkib hissəsinə çevrildi.

Əsas funksiyası:
Şərqi Ukraynada (Donetsk və Luqansk bölgələri) Rusiya dəstəkli separatçılara qarşı döyüşlərdə iştirak edib.

2022-ci ildə Mariupolun müdafiəsi zamanı Azov döyüşçüləri uzun müddət Azovstal zavodunda mühasirəyə düşmüş, lakin ciddi müqavimət göstərmişdilər.

Məşhurluq və mübahisələr:
Hərbi bacarıqları və motivasiyası ilə tanınır.

Lakin bəziləri tərəfindən ultramillətçi və ya sağçı ideologiyalara yaxınlığı səbəbilə tənqid olunub. Bu səbəbdən beynəlxalq mediada və bəzi siyasi dairələrdə mübahisəli reputasiyası var.

Ukrayna hökuməti Azov-un dövlət strukturlarına inteqrasiyasını əsas gətirərək bu iddiaları rədd edir.

Azov təkcə bir hərbi birlik deyil, həm də ideoloji və simvolik bir qüvvə kimi Ukrayna daxilində və xaricində müzakirə mövzusudur. Onlar üçün “Azov” təkcə silah deyil — həm də milli müqavimətin simvoludur.


yutub kanal
https://www.youtube.com/@AZOV_Brigade/videos

rigetti quantum computing

kvant kompüterləri sahəsində fəaliyyət göstərən ABŞ mərkəzli bir texnologiya şirkətidir. Şirkətin əsas məqsədi, kvant prosessorlarını inkişaf etdirmək, onları klassik kompüterlərlə inteqrasiya etmək və kvant bulud xidmətləri vasitəsilə istifadəçilərə təqdim etməkdir.

Təsisçi: Chad Rigetti (əvvəllər IBM-in kvant tədqiqatlarında çalışıb)

Təsis ili: 2013

Məkan: Berkeley və Fremont, Kaliforniya (ABŞ)

Rigetti nə edir?
QPU – Quantum Processing Unit
Rigetti özünün kvant prosessorlarını – QPUs – istehsal edir. Bu prosessorlar superkeçirici (superconducting) qbitlər əsasında qurulub. Bu texnologiya, IBM və Google-un da istifadə etdiyi texnologiyaya bənzəyir.

Forest – Kvant proqramlaşdırma platforması
Rigetti, Forest adlı bir proqramlaşdırma mühiti təqdim edir. Bu platformada Quil (Quantum Instruction Language) adlı özəl bir kvant proqramlaşdırma dili ilə kod yazmaq olur.

QCS – Quantum Cloud Services
Rigetti həm də kvant bulud xidmətləri (QCS) təqdim edir – bu, istifadəçilərin öz klassik kompüterlərini Rigetti-nin kvant prosessorlarına bağlayıb real kvant alqoritmlərini işə sala bilməsinə imkan verir.

Məqsəd və əhəmiyyət:
Rigetti-nin vizyonu:
“Kvant kompüterləri gündəlik texnologiyanın bir parçasına çevirmək və real problemlərin həllində istifadə etmək.”

Süni intellekt, optimizasiya, maliyyə modelləşdirmə, dərman dizaynı və daha bir çox sahədə kvant üstünlüyü əldə etməyi hədəfləyirlər.
Tam-stack yanaşma: Rigetti yalnız qbit istehsalı ilə məşğul deyil, həm də proqram təminatı, arxitektura və bulud inteqrasiyası ilə bütöv ekosistem yaradır.

Açıq və müstəqil platforma: IBM və Google-dan fərqli olaraq, Rigetti platforması daha açıq və araşdırmalara daha əlçatandır.

səhmləri son bir ildə təxminən 1,100% artaraq kvant hesablama sahəsində diqqət çəkən bir performans sərgilədi .

ipəkqurdu

(baxma: barama qurdu)
Əvvəlcə o, sadəcə bir qurddu.
Nə qanadı var, nə də göz oxşayan rəngi. Sadəcə sürünür, çalışır, bir yarpaq tapıb onu səssiz-səmirsiz yeyir. Hər gün bir az daha böyüyür, amma heç kim ona baxıb “gözəl” demir.

Sonra qəribə bir şey edir – özünü dünyadan çəkir. Sanki deyir:
“indi mənimlə məşğul olmayın. Daxilimdə bir şeylər dəyişəcək.”

Tut yarpaqlarından topladığı güclə, öz əlləri ilə öz zindanını hörür. O zindan ipək olur – dəyərli, bahalı, lüks. Amma o, lüks üçün deyil, dəyişmək üçün içəri girir.

Sonra uzun bir sükut başlayır.
Kənardan baxan biri “bitti” deyə bilər. “Hər şey buradaca sona çatdı.”
Amma yox.

içində bir möcüzə yetişir.
Günlər keçir, sonra qəfildən o qurd — kəpənəyə çevrilir.
Uçur. Sərbəst. Gözəl. Azad.

Və onu böyüdən zindan?
indi dünyanın ən qiymətli ipəyidir.

Hekayəmi oxuyub keçmə.
Sən də bir ipəkqurdusan bəlkə.
indi çətinlikdə sürünürsən, içini yeyən suallar, yorğunluqlar, gecikmələr var.
Amma bəlkə sən də içində uçmağa hazır bir versiyanı yetişdirirsən.
Sadəcə, səbir elə. Hör. Gizlən. Güclən.
Və bir gün... uç!

öyrənməyi öyrənmək

Bəzən düşünürük ki, öyrənmək üçün sadəcə yaxşı müəllim, bahalı kurs, ya da məşhur bir akademiya kifayətdir. Amma həqiqət çox acı və çox sadədir:
Əgər sən özün öyrənməyi bacarmırsansa – heç nə kifayət deyil.

Ölkədə IT sahəsində elə kurslar var ki, 6 ayına 5000 AZN istəyirlər. Əgər sən ortatəbəqə bir ailədə böyümüsənsə, bu pulu ya illərlə yığmalı, ya da ailəndən borc almalı olursan. Bəzən isə bir ata maaşının yarısından çoxunu ayırır – “övladım yaxşı gələcək qursun” deyə. Bu, artıq sadəcə bir kurs olmur. Bu, ümid yatırımı olur.

Amma gəlin bir az da açıq danışaq.

Bu kursda sənə verilən materiallar – PDF-lər, video dərslər, slaydlar – çox vaxt o qədər çox, o qədər böyük olur ki, kursdan çıxdıqdan 3 ay sonra baxmağa belə ərinirsən.
Niyə? Çünki oxumağın özü bir problemdir, təkrarlamaq isə bir stress. Beyin də elədir ki, onu yükləməyə çalışanda, tənbəllik siqnallarını aktivləşdirir. Səni sosial mediaya, musiqiyə, dostlarla yazışmağa dartır.

Amma...
Əgər sən kursa gedəndə öz şəxsi qeydlərini aparırsansa – məsələn, fiziki dəftərə və ya Obsidian kimi bir proqramla – onda vəziyyət dəyişir.

Çünki o qeydlər sənin beyninlə kağız arasında qurduğun körpüdür.
Sənin öz xəttin, öz sözlərin, öz dilinlə yazılmış məlumat – sənin öz tərcüməndir.
Ona qayıtmaq həm rahatdır, həm də motivasiya vericidir. Hətta üstündən keçəndə yeni qeydlər əlavə etmək də asan olur.

Pullu ola bilərsən.
5k sənin üçün heç nə ola bilər.
Amma itirilmiş vaxt heç zaman geri qaytarılmır.
Bu günün enerjisi, zehni təmizliyi, motivasiyası sabahkına bərabər deyil.

Günün sonunda sən özünə qalacaqsan.
Heç bir mentor, müəllim, təcrübəli dost, kurs materialı 7/24 yanında olmayacaq.
Tək olacaqsan.
Sən və sənin notların.
Sən və sənin beynin.

Əgər öyrənməyi öyrənməmisənsə, öyrəndiklərin buxarlanacaq.
Əgər öyrənməyi öyrənmisənsə, hətta kursa belə ehtiyac qalmayacaq.

öyrənməyi öyrənmək

“Öyrənməyi öyrənmək” — XXI əsrin ən vacib metabiliyidir.

informasiyanın çoxluğu dövründə insanın əsas problemi məlumat çatışmazlığı yox, məlumat bolluğudur. Ona görə də artıq “nəyi bilmək” deyil, “necə bilmək”, “hansı qaynaqdan öyrənmək”, “öyrəndiyini necə tətbiq etmək” əsas suallara çevrilib.

Buraya aşağıdakı bacarıqlar daxildir:

Kognitiv strategiyalar: yadda saxlama texnikaları (spaced repetition, memory palace və s.)

Aktiv öyrənmə: sual vermək, təcrübə ilə öyrənmək, özünə testlər etmək

meta-cognition: “Nəyi bilirəm?”, “Nəyi bilmirəm?”, “Öyrənmə prosesimi necə dəyərləndirə bilərəm?”

Mənbə seçimi: Doğru qaynaqları müəyyən etmək, səhv informasiyanı ayırd etmək

Sosial öyrənmə: başqalarının təcrübələrindən öyrənmək, müzakirə və tənqid mədəniyyəti

Bu bacarığı inkişaf etdirmək üçün:

Hər mövzuda öyrənmə metodologiyanı test et (məsələn, audio dinləmə ilə vizual oxuma)

Fəal qeyd apar – sadəcə oxuma, anladığını yaz

Öyrətdiyini düşün – sanki birinə dərs keçirsən

Refleksiya et – öyrəndiklərindən nə qaldı? nəyə ehtiyac var?

Əgər sən “öyrənməyi öyrənmisənsə,” bu artıq sənin ən böyük superqüvvəndir. Çünki nəyi biləcəyinə özün qərar verirsən. Qalan hər şey Google-a qalır.

Hamı öyrənir. Amma hamı eyni cür öyrənmir.
Mən öyrənməyə belə yanaşıram:
Əvvəlcə düşünürəm: bu bilik mənə həqiqətən lazımdırmı? Əgər cavab “bəli”dirsə, artıq içimdəki tənbəllik üçün azadlıq yoxdur.

Sonra... başlayıram düzən qurmağa.

Ən vacibi – fiziki və ya rəqəmsal bir “mərkəz” qurmaqdır.

Obsidian kimi tətbiqdən istifadə edirəm. içində hər öyrəndiyim sahə üçün öz “öyrənmə ekosistemimi” qururam.
Məsələn:
Ana Folder: Süni intellekt
├── Yol Xəritəsi
│ ├── ChatGPT versiyası
│ └── X Academy versiyası
├── Mənbələr
│ ├── Kitablar
│ ├── Məqalələr
│ ├── Video materiallar
│ ├── Kurslar
│ └── Sosial şəbəkə qeydləri
├── Addımlar / Steps
│ ├── Haradan başlayım.md
│ ├── ChatGPT ilə danış.md
│ ├── LinkedIn axtarışı.md
│ └── Google araşdırması.md
├── Terminlər (hər termin ayrıca not şəklində)
├── Hesablılıq (özümə verdiyim hesabatlar)
└── Potensial iş yerləri

Bu struktur sizin prosesi izləməyinizi və diqqətinizi cəmləməyinizi gücləndirir. Hər addım bir iz buraxır. Hər qeyd bir izahatdır. Hər alt-qovluq bir təcrübədir.

Öyrənməni adaptasiya etmək
Bu strukturu istənilən mövzuya uyğunlaşdırmaq mümkündür:
Yeni texnologiya öyrənəndə
Uşaq təhsili planlayanda
işdə çətin bir layihə idarə edəndə
CV-nizə yeni skill əlavə etmək istəyəndə
Hətta… ev tikəndə belə

Bəli, hələ tam ideal öyrənmə sistemim yoxdur. Amma bir çox insandan daha sistematikəm.
Hər şeyi bilmirəm. Amma nəyi, necə, haradan öyrənəcəyimi bilirəm.

Bu, kifayətdir.