sonsuzluq

riyaziyyatda mümkündür, reallıqda isə bu haqda düşünməkdən qorxuram.. fraktal anlayışının banisi benua mandelbrotun 1967-də yayımlanmış "how long is the coast of britain" məqaləsində göstərir ki, istifadə edilən ölçmə vahidi(xətkeşin ölçüsü) azaldıqca daha kiçik detalları da nəzərə alırıq və sahilin yekun uzunluğu artır.(richardson effekti) praktik olaraq "ən kiçik" xətkeşlə ölçmə şansımız yoxdu, çünki sahilin girinti-çıxıntıları mikroskopik səviyyəyə qədər davam edir. beləcə nəzəri olaraq xətkeşin ölçüsü sıfıra yaxınlaşdıqca sahilin uzunluğu sonsuza qədər artırmış kimi görünəcək. bu artımın sürəti isə fraktal ölçüsü verir, ölçdüyümüz xətt nə düz xəttdir, nə də müstəvi (1D və 2D arasında bir yerdə dayanır) belə çıxır ki, sonlu bir ərazinin sonsuz sərhədləri ola bilər. sahil nümunəsində bu sadəcə bir riyazi paradoksdu,nəyimizə lazımdı hə? lakin təbiətdə və insan orqanizmində (ağacın budaqları, kapillyar damarlar və ya ağciyər alveollarının şaxələnməsi) məhdud sahələrə nəhəng strukturların yerləşməsi məhz bu fraktal prinsipi ilə baş verir. yenə də bioloji strukturların molekulyar səviyyədə bir sonu var. yəqin ki, tam sonsuzluq həyatla bir araya sığmır ya da sığır? nəbilim.

çingiz aytmatov

məni ağladan ilk əsərin müəllifi. orta məktəbdə oxuduğum "ağ gəmi" mənə çox təsir etmişdi,kitabxanada gözyaşlarımı saxlaya bilmirdim.. babasının uşağa danışdığı ana maral hekayəsinə xəyanət eləməsi, uşağın iç dünyasını darmadağın edəndə yaşadığı o hissləri o qədər təbii təsvir edib ki aytmatov...elə indi də nə vaxt həyatdan ürəyim bulansa, hekayədəki uşaq kimi özümü çaya atdığımı,balığa çevrildiyimi, axınla üzüb buralardan getdiyimi təsəvvür edirəm. artıq kitablar mənə çox bir şey hiss etdirmir, ancaq yaşadığım bir xəyal qırıqlığından sonra ağlıma ilk gələn düşüncədə ağ gəminin yer almağı, aytmatov'in qələminin qüdrətini göstərdi mənə. onun məzarını ziyarət edib ağlamaq gələcək arzularım arasındadır.

heaven and hell

Huxley bu əsəri meskalin haqqındakı essenin ardı olaraq qələmə alıb və fikrimcə ondan daha asandır oxunması.Tərkib hissəsi olduğu "Doors of perception" kimi bunun da adını W.Blake-dən ilhamlanıb. Əsas fikri, insanların min illərdir təsvir etməyə çalışdığı cənnət və cəhənnəmin həyatda ikən də kimyəvi və ya psixoloji yolla təcrübə edilə bilməsidir, ya da daha doğrusu bu cür təcrübələrdən yola çıxılaraq həmin təsvirlərin yaradılmış olması. "in one way or another, all our experiences are chemically conditioned, and if we imagine that some of them are purely ‘spiritual,’ purely ‘intellectual,’ purely ‘aesthetic,’ it is merely because we have never troubled to investigate the internal chemical environment at the moment of their occurrence." dini ifaların, aclığın, əzabın insanı ovsunlanmış,aydınlanmış hiss etdirməsi kimi mövhumata oxşar təcrübələri əsaslandırmağa çalışarkən tez-tez vurğulayır kimyəvi dəyişikliyin önəmini. Ümumiyyətlə, Huxley həmin dövrə görə yaxşı deyil ha, mükəmməl bir iş çıxarıb, altından xətt çəkdiyim bütün paraqrafları bura yazmamaq üçün özümü zor saxladım. kitabı Aldous Huxley Archive saytından endirmək mümkündür.

qızdırma

qızdırma zamanı baş verən yuxuları (baxma: fever dream) məncə çoxumuz təcrübə etmişik, xüsusən də uşaq vaxtı.
necə də qəribə, sürreal hiss etdirirdilər, sanki hər şeyin ölçüsü, forması təhrif olunurdu.
bəs niyə belə olur? terminlərə boğmadan anlatmaq istədim.
bilirik ki, temperatur artdıqca molekulların xaotik hərəkət sürəti artır, bu neyronlarda " electrical noise"ə səbəb olur,siqnal ötürülmə ardıcıllığı qarışır, halbuki yatmısan və ciddi bir informasiya daxil olmur sinir sisteminə.
beyin bunu anlamlandıra bilmir,sanki real bir təhlükə var imiş kimi səni oyatmağa çalışır, yuxunun REM fazasını ikidə bir bölür.(daha vivid yuxuları gördüyümüz faza)
bu proseslər daha çox parietal paya(məkan və hissi məlumatların işləndiyi yer) təsir edir.
vizual informasiyanı düzgün təhlil edə bilmirsən,hər şey "alçaq-uca" görünür, zaman ləngiyir ya da çox sürətli olur* keçici bir Alisa Möcüzələr Diyarında sindromu
bəs niyə uşaq vaxtı daha çox olur? çünki hələ istilik tənzim mərkəzi tam formalaşmayıb, prefrontal korteks məntiqi filtrləmə apara bilmir, beyin iltihab mediatorlarına daha keçiricidir və s.
Dostoyevski personajları bunu tez-tez yaşayır, ən bəyəndiyim: Ev sahibəsi hekayəsindəki Ordınovun yuxularıdır.( o epilepsiya da ola bilər, ancaq təsvirləri yaxşı idi)

öyrənildiyində təəccübləndirən məlumatlar

Atların gözündə "günəşlik" funksiyası göstərən bir struktur var. mən ilk dəfə uşaq vaxtı bunu görəndə dəhşətə gəlmişdim ki, bəs bu nədi, atın gözünə qurd mu girib lol. corpora nigra(lat.qara cisim) bəbəyin üst hissəsində yerləşir,irisin (gözə rəng verən qişa) çıxıntısıdır. bəbəyi həddən artıq günəş şüalarından qoruyur, dərinlik qavrayışını yaxşılaşdırdığı da ehtimal olunur. tünd qəhvəyidən tutmuş mavi, ağ rəngə qədər dəyişilə bilər, irisdən asılıdır. kistlərinə tez-tez rast gəlinir, çox zaman zərərsizdir. ancaq iri və çoxsaylı olduqda görməni pozur, gözdaxili təzyiqi artıra bilir. işığa adaptasiyada dəyişiklik olur, atda ürkəklik müşahidə olunur, uveit və qlaukoma riski var. belə hallarda lazerlə kistotomiya aparılır. şişlərdən fərqləndirmək lazımdır.